Từ phòng thí nghiệm đến tham vọng toàn cầu của robot tự hành Việt Nam
Làn sóng robot tự hành Việt Nam là quá trình các kỹ sư và nhà khoa học trẻ chuyển hóa kết quả nghiên cứu AI, cảm biến và điều khiển trong môi trường đại học thành những sản phẩm robot tự hành thương mại, có khả năng hoạt động độc lập trong nhà máy, thư viện hay hệ thống giao thông thông minh và đủ tiêu chuẩn để xuất khẩu sang các thị trường quốc tế khắt khe. Nghị quyết số 57-NQ/TW khẳng định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là điều kiện tiên quyết để đất nước phát triển giàu mạnh, hùng cường trong kỷ nguyên mới. Không phải khẩu hiệu, quyết sách này đang được cụ thể hóa bằng những dự án robot tự hành, nơi các kỹ sư trẻ là trung tâm, doanh nghiệp là động lực, còn Nhà nước đóng vai trò “bật công tắc” cho hệ sinh thái. Sau một thời gian triển khai Nghị quyết 57, Hà Nội chuyển từ tư duy làm theo chương trình sang quản trị theo nhiệm vụ, tiến độ và sản phẩm đầu ra. Đây là nền đất thể chế cần thiết để những robot tự hành Việt Nam không dừng ở bản demo trong phòng lab mà bước ra đời sống công nghiệp và thị trường quốc tế.
Phenikaa-X: case study điển hình cho sản phẩm Make in Vietnam
Nếu cần một minh chứng thuyết phục rằng kỹ sư trẻ robot Việt Nam có thể tạo ra sản phẩm công nghệ đẳng cấp toàn cầu, thì Phenikaa-X là câu trả lời rõ ràng nhất. Là đơn vị thành viên của một trường đại học, công ty này tập trung vào công nghệ xe tự hành, sản xuất và thương mại hóa robot, máy bay không người lái. Hạt giống nghiên cứu được ươm từ thời ông Khổng Minh còn là sinh viên và sau đó là giảng viên cơ khí – cơ điện tử, trước khi được “bật xanh” bằng việc thành lập công ty năm 2020 để đưa sản phẩm ra thị trường một cách bài bản hơn. Một câu nói rất đáng trích dẫn là: “Từ 7 thành viên ban đầu vào năm 2020, đến nay công ty đã phát triển lên khoảng 40 thành viên tập trung vào mảng robot”. Con số này quan trọng vì nó cho thấy: khi có cơ chế và bệ đỡ doanh nghiệp, năng lực nghiên cứu trong trường có thể nhanh chóng chuyển hóa thành lực lượng sản xuất công nghệ thực thụ, không thua kém các trung tâm robot trong khu vực. Quan trọng hơn, đội ngũ suốt 6 năm qua hoàn toàn đến từ các trường đại học tại Việt Nam – thông điệp mạnh mẽ rằng chúng ta không thiếu nhân lực, mà chủ yếu thiếu sân chơi và niềm tin.
Từ đề tài học thuật đến robot tự hành đủ chuẩn xuất khẩu
Điểm bước ngoặt của hệ sinh thái robot tự hành Việt Nam nằm ở chỗ: các nhóm nghiên cứu không dừng ở bài báo, prototype hay mô hình minh họa, mà đi đến cùng con đường thương mại hóa. Dự án hệ thống giao thông tự hành thông minh gồm xe buýt, robot taxi, robot dọn vệ sinh tự động, robot giao hàng được UBND Hà Nội cho phép thử nghiệm có kiểm soát trong 24 tháng tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc và khu vực Đại học Quốc gia Hà Nội – Hòa Lạc. Bốn nhóm phương tiện sử dụng công nghệ LiDAR, camera, bản đồ HD 2D/3D, GPS độ chính xác cao và các thuật toán AI – những thành phần thường chỉ thấy trong sản phẩm của các hãng lớn trên thế giới. Việc một dự án robot tự hành Việt Nam được phép chạy trong môi trường thực, dưới khung quản lý rủi ro rõ ràng, là phép thử quan trọng: nó buộc nhà phát triển phải đáp ứng chuẩn an toàn, ổn định, khả năng vận hành liên tục, chứ không thể dừng ở “trình diễn công nghệ”. Chính giai đoạn thử nghiệm này là cầu nối then chốt giữa nghiên cứu học thuật và sản phẩm thương mại có thể cạnh tranh toàn cầu.
Robot tự hành Việt Nam bước ra chuỗi cung ứng toàn cầu
Điều quan trọng không kém chuyện làm chủ công nghệ là khả năng bán được sản phẩm ra những thị trường khó tính – thước đo thực sự của cạnh tranh toàn cầu. Các sản phẩm robot tự hành Việt Nam đã xuất khẩu tại chỗ cho các công ty Nhật Bản và Samsung Hàn Quốc, phục vụ tại nhà máy Samsung Thái Nguyên và Samsung TP.HCM. Những robot vận chuyển hàng hóa và pallet này đều là sản phẩm Make in Vietnam hoàn toàn do người Việt chế tạo. Không chỉ dừng ở khối FDI tại Việt Nam, robot Việt còn hiện diện tại Hàn Quốc và Luxembourg, nơi Thư viện Quốc gia với 1,8 triệu đầu sách đang sử dụng robot của Phenikaa-X. Câu chuyện này cho thấy xuất khẩu công nghệ AI không còn là khẩu hiệu chung chung, mà đã trở thành hợp đồng, đơn hàng, và hệ thống đang vận hành hàng ngày trong hạ tầng của các nước phát triển. Ở mảng tích hợp tay máy robot công nghiệp, đơn vị Việt Nam này là đối tác của ABB – hãng robot lớn nhất thế giới – và đã nhận giải thưởng vinh danh quy mô toàn cầu sau khi tích hợp tay máy cho các bài toán chế tác ngành đá. Đây là bằng chứng rõ ràng rằng robot tự hành Việt Nam không chỉ “làm được”, mà còn “được dùng” và “được ghi nhận” trong chuỗi giá trị thế giới.
Tiềm lực robot, AI cho sản xuất thông minh và bước đi tiếp theo
Nhìn từ trường hợp Phenikaa-X và lớp kỹ sư trẻ robot đang tràn vào nhà máy, thư viện, khu công nghệ cao, có thể nói tiềm lực Việt Nam trong lĩnh vực robot và AI cho sản xuất thông minh không còn ở dạng tiềm năng mà đã chuyển sang giai đoạn tăng tốc. Doanh nghiệp đã triển khai thành công công nghệ xe không người lái, bản đồ độ phân giải cao và đa dạng các loại robot tự động hóa thông minh, khẳng định vị thế tiên phong trong công nghệ tự hành và robot tại Việt Nam. Sự đồng lòng, niềm tự hào và tinh thần tự tôn làm chủ công nghệ hiện đại thể hiện rõ qua từng kỹ sư trẻ – và đây chính là “nhiên liệu” mềm mà nhiều quốc gia đang tìm kiếm. Họ không chỉ hào hứng với công nghệ, mà có khả năng làm việc trong môi trường doanh nghiệp, gắn R&D với đơn hàng. Kế hoạch xây dựng nhà máy, mở rộng quy mô sản xuất để đáp ứng những đơn hàng lớn hơn cho thấy tham vọng biến Việt Nam thành một công xưởng lớn của châu Á và thế giới, nơi cần rất nhiều sản phẩm Make in Vietnam phục vụ tại chỗ. Kết luận không quá lời: nếu tiếp tục duy trì được tam giác chính sách – đại học – doanh nghiệp như hiện nay, robot tự hành Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành một trong những “mặt hàng chủ lực” mới trên bản đồ xuất khẩu công nghệ AI của khu vực.
