Tiếng cười bước vào bệnh viện: từ khái niệm đến thực tế
Yoga cười bệnh viện là hình thức chăm sóc kết hợp vận động nhẹ, hít thở sâu và phát âm tiếng cười chủ động trong không gian khám, chữa bệnh, nhằm cải thiện sức khỏe tâm lý bệnh nhân, giảm căng thẳng và tăng cảm giác kết nối trong quá trình điều trị nội trú. Khác với những bài tập thể lực nặng, yoga cười tập trung vào tinh thần, cho phép người bệnh ngồi trên ghế, vận động trong khả năng cho phép, đồng thời nuôi dưỡng cảm xúc tích cực thông qua tiếng cười có chủ đích. Điều đáng nói là phương pháp wellness sáng tạo này đã không còn nằm trên giấy. Chiều 27.8, Bệnh viện Nhân dân Gia Định (TP.HCM) tổ chức chiếu phim lịch sử với bắp và nước như tại rạp chiếu phim cho bệnh nhân nhiều khoa và thân nhân, ngay sau đó là lớp yoga cười. Gần 30 người bệnh từ các khoa Ung bướu, Lão khoa, Chấn thương chỉnh hình, Lồng ngực mạch máu… cùng thân nhân lần đầu bước vào “rạp xi-nê mini” giữa lòng bệnh viện. Đây không chỉ là hoạt động giải trí, mà là tuyên bố rõ ràng: chữa bệnh bằng tiếng cười không còn là ý tưởng lạ lùng, mà đã thành thử nghiệm nghiêm túc.
Rạp chiếu phim mini và lớp yoga cười: một buổi chiều khác hẳn ngày thường
Nếu trước đây phòng thư viện là nơi im ắng, thì trong chương trình “Cùng vững bước – Đồng hành cùng người bệnh và người chăm sóc”, nó được biến hóa thành rạp chiếu phim mini với máy chiếu, âm thanh, hàng ghế ngay ngắn, bắp rang bơ và nước uống chuẩn bị chỉn chu. Trong 15 phút ngắn ngủi, bộ phim 3D lịch sử “Những cánh én đầu tiên” mang bệnh nhân trở về những ngày thu hào hùng, tạo nên một vùng ký ức chung về quê hương, đất nước. Từ góc nhìn sức khỏe tinh thần, đó là một quyết định thông minh. Người nhập viện thường bị co hẹp thế giới trong 4 bức tường, với tiếng máy monitor và mùi thuốc sát khuẩn. Việc được “đi xem phim” ngay trong viện phá vỡ nhịp nhàm chán ấy, trao lại quyền được tận hưởng của người bệnh. Ông Bùi Văn Ngà – nhập viện bốn ngày – nói thẳng: xem phim và tập vận động nhẹ giúp ông “thoải mái, thư giãn đầu óc, cảm thấy bệnh cũng giảm đi”. Với người lần đầu biết cảm giác vào rạp, rạp phim mini không chỉ là vui mà là dấu mốc đáng nhớ trong hành trình điều trị.
Chữa bệnh bằng tiếng cười: lợi ích sinh lý hay niềm vui nhất thời?
Sau phút lắng đọng trước màn ảnh, lớp yoga cười mở ra một không khí khác hẳn: tiếng vỗ tay theo nhịp cha-cha-cha, tiếng hô “hô hô, ha ha ha” vang cả phòng. Các động tác được bác sĩ Hồ Nhật Quang điều chỉnh theo tình trạng, ai đau tay thì vỗ nhẹ, không vỗ được thì vỗ lên cánh tay hoặc đùi, không cần gắng sức. Điều này cho thấy chương trình không chạy theo hình thức, mà thực sự để bệnh nhân là trung tâm. Quan điểm y khoa ở đây khá rõ ràng: tinh thần vui vẻ kích hoạt sức đề kháng tốt hơn, còn buồn bã, lo âu, giận dữ khiến cơ thể khó khởi động cơ chế chữa lành tự nhiên. “Yoga cười là bộ môn thể dục dành riêng cho tinh thần… khi bệnh nhân giữ được tinh thần lạc quan, quá trình hồi phục sẽ diễn ra nhanh chóng hơn rất nhiều”, bác sĩ Quang nhấn mạnh. Lợi ích sinh lý cũng được nêu cụ thể: cười to giúp tăng cường oxy, đẩy khí CO2 ứ đọng ra ngoài, kích hoạt giải phóng hormone hạnh phúc. Nếu tiếng cười có thể thay đổi hóa học trong cơ thể, coi nó là một phần của phác đồ wellness là điều hợp lý, chứ không phải đang “làm màu” cho bệnh viện.
Trải nghiệm toàn diện: khi xem phim, vận động và kết nối trở thành liệu pháp
Điểm thú vị nhất của mô hình này nằm ở sự kết hợp giải trí – vận động – kết nối xã hội. Bệnh nhân không chỉ xem phim rồi về phòng, mà tiếp tục tham gia yoga cười trong cùng buổi, chia sẻ tiếng cười, sự lúng túng trong từng động tác, tạo ra một cộng đồng nhỏ cùng… đang bệnh nhưng vẫn vui. Người lớn tuổi – đối tượng thường ít vận động và dễ cô đơn khi nằm viện – được khuyến khích luyện tập vừa sức, trò chuyện, cười cùng người lạ, thay vì thu mình trên giường bệnh. Trường hợp chị Trần Thị Mỹ Linh, chấn thương bàn tay, gãy xương hai ngón nhưng vẫn tham gia, là minh chứng rõ: dù còn hạn chế cử động, chị đánh giá động tác yoga cười dễ nhớ, dễ thực hiện; sau trải nghiệm, tinh thần phấn khởi, yêu đời, lạc quan hơn. Khi một người đang đau lại chọn cười, và nói rằng mình yêu đời hơn, đó là kết quả mà ít loại thuốc nào đạt được chỉ trong một buổi. Rạp phim mini và yoga cười vì thế trở thành phương pháp wellness sáng tạo, tạo trải nghiệm chữa bệnh toàn diện hơn là chỉ “uống thuốc – xét nghiệm – chờ kết quả”.
Tiếng cười có đủ để chữa lành – và bệnh viện nên đi xa tới đâu?
Dĩ nhiên, không ai nghiêm túc tin rằng tiếng cười thay thế kháng sinh hay hóa trị. Vấn đề là: trong một hệ thống y tế thường quá chú trọng vào thể chất, liệu bệnh viện có dám coi sức khỏe tâm lý bệnh nhân là một chỉ số phải được chăm sóc bài bản? TS.BS Võ Hồng Minh Công khẳng định chương trình được triển khai để hỗ trợ tâm lý và đời sống tinh thần cho người bệnh và người chăm sóc. Đây là bước khởi đầu quan trọng: công khai thừa nhận tinh thần là một phần của chữa bệnh. Thời gian tới, bệnh viện dự kiến tiếp tục duy trì chương trình với các hoạt động phù hợp, hướng đến chăm sóc toàn diện hơn cho người bệnh, cả về thể chất lẫn tinh thần. Đồng thời, sẽ tiếp tục tổ chức các chương trình chăm sóc tinh thần cho người cao tuổi, phối hợp địa phương khi họ trở về nơi cư trú, tổ chức các buổi thăm khám cho người cao tuổi. Kết luận công bằng là: chữa bệnh bằng tiếng cười không phải phép màu, nhưng là một mảnh ghép cần có trong hệ thống chăm sóc. Nếu các bệnh viện dám coi tiếng cười, bộ phim ngắn hay một lớp yoga cười là “liều thuốc tinh thần” bắt buộc chứ không phải hoạt động phong trào, bệnh nhân sẽ có thêm cơ hội hồi phục trọn vẹn – cả thân lẫn tâm.
