Farm to table kiểu Việt: không chỉ là con đường của nông sản
Farm to table Việt Nam là mô hình đưa nông sản từ nông trại vào chuỗi ẩm thực truyền thống, du lịch nông nghiệp và trải nghiệm của du khách, nơi mỗi sản phẩm địa phương không chỉ được tiêu thụ như nguyên liệu thô mà trở thành câu chuyện văn hóa, món ăn, quà tặng và dịch vụ gắn với bản sắc vùng miền, giúp gia tăng giá trị và tạo thu nhập trực tiếp cho người dân nông thôn. Ngày 16/10, tại Gia Lai, chính quyền địa phương phối hợp với Hiệp hội Văn hóa ẩm thực Việt Nam tổ chức hội thảo chuyên đề “Nông sản Việt Nam: Từ trang trại lên bàn ăn thế giới” với sự tham dự của nhiều chuyên gia và doanh nghiệp trong lĩnh vực văn hóa ẩm thực. Đây không phải một cuộc tọa đàm lý thuyết, mà là bước đi thử lửa cho cách làm farm to table kiểu Việt: bắt đầu từ nông dân, đi qua gian bếp, kết thúc trên bàn ăn của du khách quốc tế.
Ẩm thực – ngôn ngữ kể chuyện cho nông sản Việt
Điểm cốt lõi của mô hình nông sản du lịch ẩm thực là biến nguyên liệu thành câu chuyện. Từ cà phê, hồ tiêu, rau củ, trái cây vùng cao nguyên đến dừa, thủy hải sản ven biển, mỗi sản vật và món ăn truyền thống đều chứa đựng lịch sử, văn hóa, phong tục và đời sống cộng đồng. Khi những câu chuyện này được kể bằng ngôn ngữ ẩm thực, nông sản Việt mới có cơ hội đi xa hơn trên thị trường quốc tế. Chủ tịch Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực Việt Nam khẳng định: “Ẩm thực là ngôn ngữ dễ hiểu nhất để Việt Nam kể câu chuyện của mình với thế giới, và nông sản là những chữ cái đầu tiên của ngôn ngữ đó”. Một hạt cà phê xuất thô và một tách cà phê gắn với vùng đất, người trồng và cách pha chế tại địa phương là hai giá trị hoàn toàn khác nhau. Nếu vẫn chỉ bán nguyên liệu, chúng ta đang bán rẻ ký ức và bản sắc của chính mình.
Gia Lai: phòng thí nghiệm sống cho du lịch nông nghiệp và ẩm thực
Gia Lai được chọn làm nơi khởi động chuỗi hội thảo không phải ngẫu nhiên. Đây là vùng đất hội tụ giá trị đại ngàn Tây Nguyên và duyên hải Nam Trung Bộ, sở hữu nguồn tài nguyên nông nghiệp phong phú, hệ sinh thái đa dạng cùng kho tàng ẩm thực truyền thống giàu bản sắc. Địa phương có nhiều lợi thế để phát triển sản phẩm du lịch nông nghiệp, du lịch cộng đồng và du lịch ẩm thực. Trong 6 tháng đầu năm, tỉnh đón 8,75 triệu lượt khách, tăng 19%, hướng tới mục tiêu 15 triệu lượt khách cả năm – những con số cho thấy nhu cầu trải nghiệm đang có sẵn, vấn đề là cách tổ chức chuỗi giá trị. Hội thảo tại Gia Lai mang thông điệp “Chuẩn hóa giá trị – Kể câu chuyện Việt – Kiến tạo hệ sinh thái nông nghiệp, ẩm thực và du lịch tuần hoàn”, tập trung bàn giải pháp liên kết vùng nguyên liệu, chế biến thực phẩm, văn hóa ẩm thực và du lịch. Nếu làm đúng, mỗi tour farm to table Việt Nam ở Gia Lai có thể trở thành sản phẩm mẫu cho nhiều địa phương khác.
Chuỗi giá trị mới: từ sản phẩm địa phương đến trải nghiệm du khách
Điểm đáng chú ý là cách Gia Lai tiếp cận nông sản như một chuỗi giá trị, không phải một khâu sản xuất đơn lẻ. Phó chủ tịch tỉnh nhấn mạnh: giá trị của một sản phẩm nông nghiệp không chỉ nằm ở sản lượng hay giá bán nguyên liệu; giá trị lớn hơn được tạo ra khi sản phẩm được chuẩn hóa, xây dựng thương hiệu, kể được câu chuyện vùng đất và con người, đưa vào ẩm thực, trở thành quà tặng, trải nghiệm và sản phẩm du lịch để tiếp cận thị trường có giá trị cao hơn. Kết nối nông sản với du lịch và ẩm thực mở ra hướng tiếp cận mới, giúp sản phẩm địa phương không chỉ được tiêu thụ dưới dạng nguyên liệu mà còn trở thành một phần trong trải nghiệm văn hóa, khám phá điểm đến của du khách. Khi biết kể, biết tổ chức và biết phục vụ, những giá trị ấy trở thành sản phẩm du lịch, đơn hàng và thu nhập cho người dân. Nói thẳng: nếu nông dân không được hưởng lợi trực tiếp, mọi mô hình farm to table chỉ là khẩu hiệu.
Vì sao phải làm ngay: từ nghị quyết đến hành động ở từng làng
Bối cảnh hiện nay không cho phép chúng ta chậm trễ. Nghị quyết 26 xác định du lịch là ngành kinh tế mũi nhọn, đặt mục tiêu đến năm 2030 đón 45–50 triệu lượt khách quốc tế, 160 triệu lượt khách nội địa và để ẩm thực Việt Nam có vị trí trên bản đồ ẩm thực thế giới. Cùng lúc, Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa đề cao sức mạnh nội sinh và vai trò sáng tạo, thụ hưởng của nhân dân. Nếu không biến những mục tiêu này thành sản phẩm cụ thể mà khách muốn mua, mọi chiến lược sẽ dừng trên giấy. Ở cấp địa phương, Gia Lai đã đưa ra nhóm giải pháp: nâng cao chất lượng, chuẩn hóa nông sản và sản phẩm OCOP, ứng dụng khoa học công nghệ; xây dựng mô hình kết nối vùng nguyên liệu, ẩm thực và du lịch; phát triển tour trải nghiệm nông trại, ẩm thực, mùa vụ; kết nối sản phẩm với nhà hàng, khách sạn, doanh nghiệp lữ hành và các kênh phân phối; khuyến khích mô hình xanh, tận dụng phụ phẩm, phát triển kinh tế tuần hoàn. Đây là lời nhắc rõ ràng: muốn farm to table Việt Nam thành hiện thực, phải bắt đầu từ mỗi khu vườn, mỗi gian bếp, mỗi gia đình nông thôn.
