Dinh dưỡng tim mạch: từ khái niệm hỗ trợ đến trụ cột điều trị
Dinh dưỡng tim mạch là cách xây dựng chế độ ăn và lối sống lành mạnh nhằm kiểm soát huyết áp, mỡ máu và các rối loạn chuyển hóa, từ đó phòng ngừa bệnh tim mạch, giảm biến chứng và hỗ trợ điều trị bệnh tim lâu dài cho cả người khỏe mạnh lẫn người đã có bệnh. Dưới góc nhìn mới, dinh dưỡng không còn là phần phụ trong lời khuyên “ăn uống điều độ” mà trở thành một liệu pháp y học có tính định lượng, phải được kê giống như thuốc và đưa vào phác đồ chuẩn của hệ thống y tế. Sự thay đổi tư duy này là điểm nhấn của Hội nghị Dinh dưỡng TP.HCM mở rộng lần thứ XIV với chủ đề “Dinh dưỡng dự phòng và điều trị bệnh lý tim mạch”, do Hội Dinh dưỡng Thực phẩm TP.HCM phối hợp Hội Dinh dưỡng Việt Nam và Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM tổ chức sáng 1/8.
Thông điệp từ hội nghị: thuốc thôi chưa đủ để thắng bệnh tim
Điểm gây ấn tượng mạnh tại hội nghị là quy mô hơn 400 đại biểu và chuyên gia trong, ngoài nước cùng tập trung vào một câu hỏi: làm thế nào dùng dinh dưỡng như “can thiệp từ gốc” cho tim mạch. Thực tế, mỗi năm thế giới có khoảng 20 triệu người tử vong vì bệnh tim mạch, Việt Nam ghi nhận khoảng 200.000 trường hợp, trong đó 40% tử vong xảy ra trước tuổi 70 – minh chứng rõ ràng cho xu hướng trẻ hóa bệnh tim. Trong bối cảnh TP.HCM già hóa nhanh và bệnh không lây nhiễm gia tăng, tiếp tục xem dinh dưỡng là lời khuyên mềm mại là thái độ nguy hiểm. Khi phần lớn yếu tố nguy cơ bắt nguồn từ ăn uống và lối sống hằng ngày, nếu không cải tổ cách chúng ta ăn, mọi thành tựu thuốc men và can thiệp kỹ thuật cao sẽ luôn phải chạy theo hậu quả.
Dinh dưỡng như “liều thuốc an toàn” trong y tế cộng đồng
Các chuyên gia tại hội nghị không nói về dinh dưỡng như phong trào “ăn sạch” mà đặt nó vào trung tâm của y tế cộng đồng. BS.CK2 Đỗ Thị Ngọc Diệp nhấn mạnh dinh dưỡng đã trở thành giải pháp can thiệp xuyên suốt từ phòng ngừa bệnh tim mạch đến điều trị, giúp nâng cao tuổi thọ và giảm biến chứng tim mạch cấp tính. TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu gọi đó là một “liều thuốc an toàn, hiệu quả” nếu được triển khai đúng cách trong cộng đồng. Điều này có ý nghĩa thực tế: ngành y tế TP.HCM đang tích hợp tư vấn dinh dưỡng vào phác đồ điều trị bệnh tim, nâng chất lượng thực phẩm và tăng năng lực tư vấn ở tuyến cơ sở để người dân tiếp cận chăm sóc dinh dưỡng ngay gần nhà, thay vì chỉ nghe tới dinh dưỡng khi nhập viện. Đây là bước dịch chuyển cần thiết nếu chúng ta nghiêm túc với mục tiêu phòng ngừa bệnh tim mạch thay vì chấp nhận điều trị muộn.
Chiến lược nhiều tầng: từ chính sách đến bàn ăn mỗi gia đình
Hội nghị không dừng ở khẩu hiệu mà đưa ra khuyến nghị cụ thể: muốn giảm gánh nặng điều trị bệnh tim, phải tấn công vào yếu tố nguy cơ ngay từ đầu, đặc biệt là dinh dưỡng và rối loạn chuyển hóa. PGS.TS Đỗ Văn Dũng đề xuất chiến lược đa tầng, gồm kiểm soát thực phẩm chế biến sẵn nhiều muối và chất béo chuyển hóa, quy hoạch đô thị khuyến khích vận động, cùng giáo dục dinh dưỡng trong trường học, nơi làm việc và cộng đồng. Ở cấp cá nhân, các chuyên gia nhấn mạnh chế độ ăn cần ưu tiên chất xơ, giảm carbohydrate tinh chế, chọn chất béo không bão hòa, kết hợp vận động thể lực và điều trị y khoa khi cần. Việc cắt giảm natri, tăng rau xanh, trái cây, đậu, hạt không chỉ giúp phòng ngừa bệnh tim mạch mà còn hỗ trợ kiểm soát huyết áp, mỡ máu và giảm nguy cơ béo phì, đái tháo đường.
Kết luận: dinh dưỡng phải trở thành quyết định chủ động của mỗi người
Điểm thống nhất từ hội nghị là rõ ràng: dinh dưỡng giữ vai trò trung tâm trong phòng ngừa bệnh tim mạch và điều trị bệnh tim, góp phần giảm gánh nặng bệnh tật và nâng cao sức khỏe cộng đồng. Nhưng nếu chỉ dừng ở hệ thống, thay đổi sẽ luôn chậm. Người dân cần nhìn chế độ ăn hằng ngày như một quyết định y khoa của chính mình: mỗi bữa nhiều muối, đường, chất béo bão hòa là thêm một liều nguy cơ; mỗi bữa giàu rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt là một liều phòng ngừa. Khi chúng ta chủ động xây dựng lối sống lành mạnh, kết hợp vận động và tuân thủ điều trị, dinh dưỡng mới thật sự phát huy vai trò trụ cột, giúp hệ thống y tế đỡ quá tải và giúp từng gia đình bớt chứng kiến những ca đột tử tim mạch ở độ tuổi còn rất trẻ.
