Dinh dưỡng khoa học: trụ cột mới của phòng ngừa bệnh tim mạch
Dinh dưỡng phòng ngừa bệnh tim là cách xây dựng và duy trì một chế độ ăn tim mạch cân đối, giàu chất xơ và thực phẩm tự nhiên, ít muối, đường và chất béo bão hòa, nhằm kiểm soát huyết áp, lipid máu, đường huyết và trọng lượng cơ thể, qua đó giảm nguy cơ mắc và tái phát bệnh lý tim mạch ở cộng đồng. Sáng 1/8, Hội Dinh dưỡng Thực phẩm TP.HCM phối hợp Hội Dinh dưỡng Việt Nam tổ chức Hội nghị Dinh dưỡng TP.HCM mở rộng lần thứ XIV với chủ đề “Dinh dưỡng dự phòng và điều trị bệnh lý tim mạch”, quy tụ hơn 400 đại biểu và nhiều chuyên gia trong, ngoài nước tham dự trực tiếp và trực tuyến. Đây không phải một hội thảo lý thuyết; thông điệp được lặp lại nhiều lần là: dinh dưỡng đã dịch chuyển từ “yếu tố nguy cơ” sang “giải pháp can thiệp từ gốc” trong phòng và trị bệnh tim.
Vì sao phải hành động ngay: những con số cảnh báo
Nếu vẫn xem nhẹ dinh dưỡng, chúng ta đang chấp nhận trả giá bằng sinh mạng ở độ tuổi lao động. Theo các chuyên gia, bệnh tim mạch hiện là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên thế giới cũng như tại Việt Nam, với khoảng 20 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu và 200.000 ca tại Việt Nam. Đáng chú ý, khoảng 40% trường hợp tử vong xảy ra ở nhóm dưới 70 tuổi, cho thấy xu hướng trẻ hóa rõ rệt. Trong bối cảnh đó, chỉ trông chờ vào thuốc là một lựa chọn lạc hậu. Quan điểm được nhấn mạnh: điều trị bằng thuốc là chưa đủ mà phải tác động sớm vào các yếu tố nguy cơ, đặc biệt là dinh dưỡng và rối loạn chuyển hóa. Nói cách khác, mỗi bữa ăn hàng ngày đang âm thầm cộng dồn rủi ro hoặc chủ động cắt giảm nguy cơ bệnh lý tim mạch.
Chế độ ăn tim mạch: không phải mốt nhất thời mà là phác đồ điều trị
Các khuyến cáo dinh dưỡng từ hội nghị cho thấy chế độ ăn tim mạch không còn là gợi ý “ăn sạch cho vui” mà là một phần của phác đồ y khoa. Nhiều bằng chứng khoa học cho thấy chế độ ăn hợp lý, giảm natri, tăng chất xơ và hạn chế chất béo bão hòa giúp kiểm soát huyết áp, cải thiện rối loạn mỡ máu, làm chậm xơ vữa động mạch và kéo dài tuổi thọ. Các chuyên gia khuyến nghị xây dựng chế độ ăn cân đối, đa dạng, đồng thời hạn chế thực phẩm chế biến sẵn chứa nhiều muối, đường và chất béo bão hòa – cốt lõi của một chế độ ăn tim mạch chuẩn. Quan điểm gây ấn tượng mạnh là dinh dưỡng được ví như “một liều thuốc an toàn, hiệu quả và có thể áp dụng rộng rãi trong cộng đồng nếu được triển khai đúng cách”, cho thấy vai trò trung tâm của nó trong chiến lược phòng ngừa bệnh lý tim mạch.
Chiến lược đa tầng: từ chính sách tới bữa ăn gia đình
Điểm đáng chú ý của hội nghị là tinh thần không dừng ở khẩu hiệu mà đề xuất rõ một chiến lược can thiệp đa tầng. Về chính sách, các chuyên gia ủng hộ hoàn thiện y tế công cộng, kiểm soát thực phẩm chế biến sẵn chứa nhiều muối và chất béo chuyển hóa, quy hoạch đô thị khuyến khích vận động, đồng thời tăng cường giáo dục dinh dưỡng trong trường học, nơi làm việc và cộng đồng. Về phía ngành y, định hướng là tích hợp tư vấn dinh dưỡng vào phác đồ điều trị, nâng cao chất lượng thực phẩm và năng lực tư vấn của tuyến cơ sở để tăng hiệu quả chăm sóc sức khỏe người dân. Ở cấp độ cá nhân, chế độ ăn và lối sống cần được cá thể hóa, ưu tiên tăng chất xơ, giảm carbohydrate tinh chế, lựa chọn chất béo không bão hòa, kết hợp vận động thể lực và điều trị y khoa khi cần thiết.
Từ khuyến cáo tới thói quen: nâng chất xơ, tăng thực phẩm tự nhiên, kết hợp điều trị toàn diện
Thông điệp thực tế nhất từ hội nghị là: muốn giảm gánh nặng bệnh tim, phải dịch chuyển thói quen ăn uống của người Việt. Lượng chất xơ trong khẩu phần hiện chỉ khoảng 8 g/ngày, thấp hơn nhiều so với khuyến nghị. Các chuyên gia đề xuất tăng mạnh nhóm thực phẩm tự nhiên giàu tính kiềm như rau xanh, trái cây, các loại đậu, hạt – vốn cung cấp vitamin, khoáng chất, chất chống oxy hóa và chất xơ, giúp cải thiện chuyển hóa và kiểm soát huyết áp. Ở góc độ đạm, các nguồn đạm thực vật như sản phẩm từ “thịt đậu nành” được ghi nhận hỗ trợ kiểm soát đường huyết, giảm mỡ máu và huyết áp. Trong bức tranh đó, nước khoáng kiềm thiên nhiên được xem là một nguồn bổ sung khoáng chất hữu ích khi dùng hợp lý. Kết luận rõ ràng: dinh dưỡng khoa học phải đi cùng điều trị y khoa và thay đổi lối sống thì mới đủ sức chặn đà bệnh lý tim mạch trong cộng đồng.
