Từ khuôn khổ rộng đến quan hệ cùng kiến tạo
Quan hệ đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam – Nhật Bản là khuôn khổ hợp tác cấp cao nhằm kết nối lợi ích phát triển của hai nước, đồng thời đóng góp cho hòa bình và thịnh vượng ở châu Á và trên thế giới. Chuyến thăm Nhật Bản chính thức từ ngày 8 đến 11/11 của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, lần đầu tiên trên cương vị mới, đánh dấu cơ hội đưa khuôn khổ ấy sang giai đoạn thực chất hơn. Trong chuyến thăm, ông hội kiến Nhà vua Naruhito, hội đàm và chứng kiến trao văn kiện hợp tác cùng Thủ tướng Takaichi Sanae. Điểm đáng chú ý không chỉ là nghi thức cấp cao, mà là thông điệp Việt Nam muốn đồng hành với Nhật Bản trong chặng đường phát triển mới. Hai giáo sư Toshiro Nishizawa và Hirohide Kurihara cho rằng hai nước có cơ hội thay mô hình hợp tác truyền thống bằng quan hệ bình đẳng, cùng có lợi và cùng giải quyết thách thức chung.
Đó là bước chuyển cần thiết. Hợp tác viện trợ – tiếp nhận từng tạo nền móng, nhưng không còn đủ để phản ánh năng lực và nhu cầu hiện nay của cả hai bên. Tuyên bố Tầm nhìn chung đặt ra tinh thần “đồng hành, đồng kiến tạo, cùng có lợi”, nhấn mạnh tăng trưởng chất lượng cao, tự chủ chiến lược và tự cường. Cách tiếp cận này có ý nghĩa nếu mỗi bên vừa đóng góp năng lực, vừa chia sẻ trách nhiệm và lợi ích. Nó cũng gắn quan hệ Việt Nhật với ổn định khu vực: các dự án hiệu quả có thể được kết nối với ASEAN, APEC và những khuôn khổ hợp tác rộng hơn.
Niềm tin chính trị phải dẫn tới kết quả nhìn thấy được
Thời điểm làm mới quan hệ không phải ngẫu nhiên. Từ khi nâng cấp khuôn khổ vào năm 2023, hợp tác đã mở rộng sang an ninh kinh tế, chuyển đổi xanh, công nghệ, hàng hải và an ninh. Ba năm qua, gần 80% cam kết và thỏa thuận được thực hiện hoặc có tiến triển. Nhưng con số đó chỉ là điểm xuất phát: thước đo cuối cùng phải là dự án vận hành, năng lực được chuyển giao và lợi ích đến được với doanh nghiệp, người lao động và cộng đồng.
Bối cảnh phát triển của hai nước cũng tạo cơ sở cho quan hệ cân bằng hơn. Nhật Bản đang tìm hướng tăng trưởng mới, coi trọng chất lượng cuộc sống và hạnh phúc của người dân; Việt Nam đặt mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao trong những thập niên tới. Bởi vậy, hợp tác không nên bị đóng khung thành một bên cung cấp, một bên tiếp nhận. Cần coi mỗi dự án là cơ hội để hai bên cùng học hỏi, nâng năng lực và chia sẻ thành quả. Đây cũng là cách biến tin cậy chính trị thành tài sản lâu dài, thay vì để nó dừng ở tuyên bố.
Năm hướng hợp tác cần được cụ thể hóa
Năm định hướng đã thống nhất tạo bản đồ cho giai đoạn tiếp theo: củng cố tin cậy qua hợp tác quốc phòng, an ninh và ngoại giao; tăng liên kết kinh tế bình đẳng, bền vững; thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và đào tạo nhân lực; mở rộng gắn kết nhân dân; phối hợp tại các diễn đàn khu vực và quốc tế. Bản đồ chỉ có ích khi được chuyển thành đầu việc rõ ràng, có đối tác thực hiện và kết quả có thể đánh giá.
Trọng tâm trước mắt nên là an ninh kinh tế, nâng cấp năng lực công nghiệp và công nghệ, cùng cải thiện môi trường đầu tư. Trong công nghệ, kết nối bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số và đào tạo nhân lực sẽ hiệu quả hơn những sáng kiến rời rạc. ODA thế hệ mới cũng cần hướng vào các lĩnh vực như AI, bán dẫn, năng lượng, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Với mỗi lĩnh vực, hai chính phủ nên cùng doanh nghiệp xác định dự án ưu tiên, cơ chế chia sẻ rủi ro và cách đo tác động. Hợp tác song phương chỉ thật sự đi vào chiều sâu khi công nghệ, vốn, kỹ năng và cơ hội thị trường bổ trợ cho nhau.
Người dân phải là nơi cảm nhận được thay đổi: việc làm tốt hơn, cơ hội học tập và khởi nghiệp rộng hơn, trao đổi lao động và giao lưu văn hóa thuận lợi hơn. Người lao động, doanh nhân, nhà khởi nghiệp, du học sinh và các gia đình Việt Nam đều góp phần xây dựng hiểu biết, tin cậy giữa hai xã hội. Nếu hợp tác chỉ tạo thêm văn kiện mà chưa cải thiện đời sống, tính chính danh của quan hệ sẽ khó bền.
Đưa cam kết ra khỏi phòng họp
Bước tiếp theo là duy trì nhịp hợp tác bằng những mốc cụ thể. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã mời Thủ tướng Takaichi Sanae dự Hội nghị thượng đỉnh APEC 2027 tại Phú Quốc; Việt Nam cũng sẽ tham dự và đóng góp vào thành công của GREEN EXPO 2027 tại Yokohama. Đây là dịp để hai bên nối đối thoại cấp cao với hợp tác thực tế về tăng trưởng xanh và các vấn đề khu vực. Những dự án song phương có kết quả tốt nên được chia sẻ, mở rộng qua ASEAN và APEC, thay vì chỉ tồn tại như mô hình riêng lẻ.
Muốn vậy, mỗi cam kết cần đi kèm lộ trình, trách nhiệm thực hiện và cách công khai tiến độ. Chính phủ có thể mở đường, nhưng doanh nghiệp, trường đại học, địa phương và người dân mới là lực lượng biến thỏa thuận thành thay đổi hằng ngày. Kết luận cốt lõi rất rõ: quan hệ Việt Nhật không cần thêm một tầng khẩu hiệu, mà cần cơ chế để hai đối tác bình đẳng cùng làm, cùng chịu trách nhiệm và cùng hưởng lợi. Khi những cam kết ấy cải thiện cuộc sống người dân và đóng góp cho ổn định khu vực, đối tác chiến lược toàn diện mới thật sự có chiều sâu.






