Tổ nghiệp âm nhạc: chỗ dựa tinh thần, không phải cái cớ cho thất bại
Quan niệm của ca sĩ Chế Thanh về Tổ nghiệp âm nhạc là cái nhìn dung hòa giữa niềm tin tâm linh và trách nhiệm nghề nghiệp: Tổ nghiệp là chỗ dựa tinh thần để nghệ sĩ vững lòng, nhưng thành bại vẫn phụ thuộc vào đức nghề, tài năng và cách làm nghề của mỗi người chứ không thể vin vào chuyện “Tổ độ, Tổ trác” để giải thích mọi thứ.
Sinh năm 1967, xuất thân trong gia đình có truyền thống cải lương, gắn bó sân khấu từ nhỏ, Chế Thanh hiểu rất rõ ý nghĩa ngày Giỗ Tổ nghề vào 12/8 âm lịch, cũng là Ngày Sân khấu Việt Nam. Với anh, thắp nén hương ngày này là để nhắc mình sống tử tế, làm nghề tử tế, không phải để xin đặc quyền miễn trừ khỏi quy luật nhân quả. Anh nói thẳng: không thể gặp may thì gán cho “Tổ đãi”, gặp trục trặc lại than “Tổ trác” rồi phủi bỏ phần sai của bản thân. Đó là lối nghĩ dễ dãi, làm yếu đi nội lực người nghệ sĩ.
Đức nghề ca sĩ: nền tảng trước cả tài năng
Đức nghề ca sĩ, theo Chế Thanh, chính là tâm đức và đạo đức trong cách sống lẫn cách hành nghề: biết tôn trọng khán giả, đồng nghiệp, biết giữ chữ tín và không đổi giá trị nghề lấy chút hào quang nhất thời. Đây không phải mỹ từ chung chung mà là tiêu chuẩn anh dùng để tự soi và đánh giá người trong giới.
Anh tin vào nhân quả: gieo điều gì nhận điều đó; dùng giọng hát nuôi sống bản thân, phụng dưỡng cha mẹ, chăm lo gia đình, giúp người đúng khả năng thì phúc phần quay trở lại từ chính quá trình sống và làm nghề ấy. Ngược lại, bước vào nghề vì danh vọng, ganh hơn thua, sẵn sàng chà đạp người khác trong khi không chịu rèn nghề, không chịu học thêm thì “làm sao cứ ngồi đó mà chờ Tổ độ?”. Ở anh, trật tự rất rõ: “tâm đức trước, sau đó mới đến tài năng”.
Tài năng và trách nhiệm: chuẩn bị mới mong Tổ nhìn tới
Chế Thanh không phủ nhận may mắn, nhưng anh xem đó là phần thưởng chỉ đến với người đã chuẩn bị sẵn sàng. Đối với anh, tài năng và trách nhiệm là hai vế không thể tách rời: tài năng đến đâu phải biết mình đang ở đâu, từ đó tự đặt chuẩn cho mỗi lần bước lên sân khấu. Đi hát là phải chuẩn bị bài vở, thể lực, tâm lý; nhận vai diễn phải đọc kỹ, tập kỹ, không được phó mặc cho hứng thú hay… Tổ nghiệp lo hộ.
Anh nhắc đi nhắc lại: không thể làm nghề hời hợt rồi chờ Tổ độ. Nghề nào cũng có rủi ro, sân khấu cũng có tai nạn nghề nghiệp và không thể tránh hết. Nhưng phần tránh được là phần do mình chuẩn bị; khi làm hết sức mà vẫn gặp sự cố, mới có thể ngẩng đầu chấp nhận, thay vì đổ lỗi cho “Tổ trác”. Tổ nghiệp âm nhạc, trong cách hiểu của anh, là điểm tựa tinh thần để giữ mình trên quỹ đạo tốt, không phải chiếc ô che chắn mọi sai lầm chủ quan.
Giỗ Tổ, kiêng kỵ và ranh giới giữa niềm tin với mê tín
Điều khiến Chế Thanh trăn trở là nhiều người làm nghệ thuật thờ Tổ mà không hiểu Tổ, cúng theo người khác, kiêng kỵ theo lời truyền miệng nhưng lại ít chịu tìm gốc rễ. Anh cho rằng nếu đã thành kính với Tổ nghiệp thì phải hiểu mình đang phụng thờ điều gì và giữ gìn bằng cách sống, không chỉ bằng mâm cúng. Những kiêng kỵ nào làm hạn chế khả năng biểu diễn, trói tay người nghệ sĩ thì không nên đặt nặng, vì “kiêng cữ cho lắm mà làm không được gì thì kiêng cữ cũng như không”.
Anh quan sát, từ chỗ là nghi lễ gắn chặt với sân khấu, ngày Giỗ Tổ nay có thêm ca sĩ, người làm điện ảnh, thậm chí cả người không hoạt động nghệ thuật hay người làm kinh doanh đến dâng hương. Sức lan tỏa đó là dấu hiệu đáng mừng nếu nó nhắc mỗi người về trách nhiệm với nghề mình đang chọn. Nhưng nếu biến Tổ nghiệp thành “dịch vụ cầu may”, thành lá bùa để né trách nhiệm, thì đó là sự lạm dụng niềm tin khiến giá trị Tổ bị hiểu sai.
Sự nghiệp ca hát bền vững: không dành cho người đi tắt
Trong thời buổi ai cũng có thể nổi tiếng nhanh nhờ mạng xã hội, thông điệp của Chế Thanh về sự nghiệp ca hát bền vững nghe càng “ngược dòng” nhưng lại đáng suy nghĩ. Anh khẳng định: người nghệ sĩ muốn đi lâu với nghề phải có tài, có đức và biết tự rèn luyện mình. Tổ nghiệp là chỗ dựa tinh thần, còn quãng đường đi xa đến đâu do chính mình quyết định bằng đức nghề, tài năng và cách ứng xử với nghề.
Thông điệp ấy không chỉ dành cho ca sĩ trẻ mà còn cho mọi ai lấy nghệ thuật làm nghiệp. Từ sân khấu, ca hát, điện ảnh cho tới những người ngoài giới cũng tìm đến dâng hương Giỗ Tổ, tất cả đều cần nhớ: tài năng và trách nhiệm đi cùng nhau, đức nghề là hàng rào tự vệ chống lại cám dỗ, còn Tổ nghiệp âm nhạc là chiếc gương tinh thần để soi lại mình mỗi khi bước lên sân khấu đời. Đó là con đường duy nhất để không phải vin vào “Tổ độ” mà vẫn đứng vững bằng chính giá trị bản thân.
