Anime không còn là “phụ lục” của điện ảnh
Anime phim điện ảnh là những tác phẩm hoạt hình Nhật Bản được sản xuất cho màn ảnh rộng, thường chuyển thể từ manga hoặc câu chuyện gốc, khai thác chiều sâu nhân vật, chủ đề xã hội và ngôn ngữ điện ảnh tinh tế, qua đó bước ra khỏi khuôn khổ giải trí thuần túy để trở thành một dạng phim được các liên hoan quốc tế và hệ thống rạp chiếu coi trọng như những tác phẩm điện ảnh chính thống. Chính sự chuyển dịch này đang định nghĩa lại cách thế giới nhìn nhận anime: không chỉ là văn hóa đại chúng, mà là tiếng nói nghệ thuật có khả năng đối thoại với những chuẩn mực của điện ảnh toàn cầu. Sự thay đổi đó hiện lên rõ nét nhất khi anime xuất hiện tại các sự kiện như anime Venice Film Festival và được đón nhận như những ứng viên nghiêm túc cho giải thưởng.
‘Look Back’: từ một one-shot đến 12 phút đứng vỗ tay ở Venice
Điểm bùng nổ mới nhất cho anime trên bản đồ điện ảnh thế giới đến từ Look Back manga adaptation. Tác phẩm gốc của Tatsuki Fujimoto từng gây sốt khi đăng trên Shonen Jump+, thu hút 2,5 triệu lượt đọc trong ngày đầu và bán hơn 900.000 bản tại Nhật Bản. Sau phiên bản anime thành công, Kiyotaka Oshiyama đã đưa câu chuyện hai cô bé đam mê vẽ lên màn ảnh rộng và ghi dấu ấn ở phòng vé Nhật Bản. Nhưng bước tiến mang tính biểu tượng lại thuộc về Hirokazu Koreeda: chỉ ba tháng sau khi đem Sheep in the Box đến Cannes, ông mang bản chuyển thể mới của Look Back tranh giải tại Venice Film Festival. Theo một nguồn tin, buổi chiếu chính thức đã nhận tràng pháo tay hơn 12 phút tại Liên hoan phim quốc tế Venice lần thứ 83. Đây không chỉ là thành tích của một đạo diễn tên tuổi, mà là tín hiệu rõ ràng rằng anime quốc tế công nhận đang trở thành hiện thực trên sân khấu điện ảnh hạng A.
Từ niềm hy vọng hậu đại dịch đến cú hích cho anime phim điện ảnh
Điều đáng nói là Look Back không phải một lựa chọn an toàn, mà là câu trả lời mang tính cá nhân của Koreeda trước khủng hoảng ngành phim. Ông tìm thấy tác phẩm này như một “tia hi vọng” trong giai đoạn các rạp chiếu đóng cửa vì Covid-19, khi chính ông cảm thấy công việc mình yêu thích bị phủ nhận và buộc phải tự hỏi vì sao tiếp tục làm phim. Đó là động lực để ông đưa một câu chuyện về tình bạn, về giấc mơ manga được chuyển thành anime, bước lên sân khấu điện ảnh. Khi một đạo diễn quen với phim người đóng chọn manga và anime làm chất liệu để đối thoại với thế giới, anime phim điện ảnh không còn là sân chơi riêng của fan mà trở thành công cụ kể chuyện được giới auteur tin tưởng. Sự đón nhận ở Venice cho thấy các liên hoan đang mở rộng khung thẩm định, chấp nhận anime như một ngôn ngữ điện ảnh ngang hàng.
‘Pháo Hoa Lúc Bình Minh’: anime bước vào cuộc đối thoại nghệ thuật xuyên biên giới
Trong khi Look Back khẳng định vị thế anime tại liên hoan phim, Pháo Hoa Lúc Bình Minh lại cho thấy cách anime bước vào cuộc chơi hợp tác quốc tế và nghệ thuật tạo hình. Đây là dự án hợp tác giữa Nhật Bản và Pháp, với sự tham gia của studio Miyu Productions. Yoshitoshi Shinomiya – xuất thân từ hội họa Nihonga – dành tám năm phát triển kịch bản gốc, đồng thời trực tiếp định hình gần như toàn bộ diện mạo phim: từ thiết kế nhân vật, chỉ đạo animation, thiết kế sản xuất đến màu sắc. Việc ông lần đầu giữ vai trò đạo diễn phim điện ảnh hoạt hình dài cho thấy anime không chỉ là chuyển thể thương mại, mà là không gian thử nghiệm ngôn ngữ hình ảnh mới. Theo kế hoạch, Pháo Hoa Lúc Bình Minh sẽ khởi chiếu tại các rạp toàn quốc từ ngày 25/09/2026. Khi một dự án anime mang nặng tính hội họa, kết hợp kỹ thuật digital và analog, đến với khán giả qua rạp chiếu, anime tiếp tục xóa mờ ranh giới giữa “hoạt hình” và “nghệ thuật thị giác” trong mắt công chúng.
Anime bước ra khỏi “vùng an toàn” streaming để chạm tới thế giới
Nhìn từ Look Back và Pháo Hoa Lúc Bình Minh, có thể thấy anime đang chuyển mình từ nội dung gói gọn trong nền tảng streaming sang vị thế tác phẩm điện ảnh tranh giải và phát hành rộng rãi. Một mặt, anime Venice Film Festival cho thấy các liên hoan lớn không còn coi hoạt hình Nhật Bản như “góc riêng của fan”, mà sẵn sàng dành không gian cạnh tranh với phim người đóng. Mặt khác, những dự án công phu tám năm, hợp tác xuyên biên giới và mang định hướng thẩm mỹ mạnh mẽ chứng minh rằng các đạo diễn, họa sĩ không xem anime chỉ là sản phẩm ăn theo manga, mà là con đường sáng tạo dài hơi. Khi anime quốc tế công nhận ở cả bình diện nghệ thuật lẫn thương mại, cách khán giả Việt Nam và thế giới nhìn anime cũng buộc phải thay đổi: đó là một dạng phim điện ảnh có khả năng chạm tới tầng cảm xúc và tư tưởng sâu như bất kỳ tác phẩm nào khác. Đây là thời điểm nếu bỏ qua anime trên màn ảnh rộng, người xem sẽ bỏ lỡ một trong những làn sóng sáng tạo thú vị nhất của điện ảnh hiện đại.
