Router có hai mật khẩu và vì sao bạn phải quan tâm ngay
Router gia đình hiện đại thường có hai loại mật khẩu khác nhau: một mật khẩu dùng để kết nối WiFi và một mật khẩu riêng dùng để đăng nhập vào trang quản trị router, và việc giữ nguyên bất kỳ mật khẩu router mặc định nào đều khiến bảo mật mạng WiFi và toàn bộ thiết bị trong mạng nhà rơi vào nguy cơ bị xâm nhập, nghe lén hoặc điều khiển từ xa.
Điểm mấu chốt: mật khẩu WiFi và mật khẩu quản trị không giống nhau. Mật khẩu WiFi chỉ dùng để truy cập mạng không dây nội bộ. Trong khi đó, ai có được mật khẩu quản trị router có thể chiếm quyền điều khiển thiết bị: đổi DNS, mở port, đọc lưu lượng dữ liệu, thậm chí can thiệp firmware. Nhiều router của nhà mạng hoặc router đời cũ vẫn dùng mật khẩu router mặc định kiểu “admin”, “1234” hoặc “0000” – những chuỗi mà bất kỳ người có ý đồ xấu nào cũng đoán được hoặc tra trên mạng. Giữ nguyên chúng chẳng khác nào khóa cửa nhà bằng chiếc khóa mà cả khu phố đều có bản sao.
Mối nguy thật sự: không chỉ là bị dùng chùa WiFi
Người Việt thường chỉ lo bị “xài ké WiFi”, nhưng đó mới là phần nhẹ nhàng của vấn đề. Nếu ai đó có mật khẩu WiFi, họ chủ yếu là truy cập Internet qua đường truyền của bạn, gây chậm mạng và phiền toái. Tuy vậy, thiệt hại lớn nhất xảy ra khi mật khẩu trang quản trị bị lộ. Với quyền truy cập đó, kẻ tấn công có thể đổi DNS, chuyển hướng lưu lượng truy cập sang trang giả mạo, mở cổng cho mã độc hoặc điều chỉnh cấu hình để nghe lén mọi thứ bạn gửi đi.
Vấn đề trở nên nguy hiểm hơn nếu giao diện quản trị router có thể truy cập từ Internet. Khi đó, một script tự động chỉ việc quét lần lượt các địa chỉ IP và thử những mật khẩu router mặc định phổ biến. Theo cảnh báo từ cơ quan an ninh, những trường hợp DNS bị chỉnh sửa và lưu lượng bị chuyển hướng đã được ghi nhận và tài liệu hóa rõ ràng. Nói cách khác, với chút kiến thức cơ bản và công cụ hợp pháp, một người có thể phá vỡ bảo mật của cả ngôi nhà nếu cấu hình router không được thiết lập đúng.
Ai đang bị ảnh hưởng: không chỉ người “rành công nghệ” mới phải lo
Nhóm bị ảnh hưởng nhiều nhất lại là những người… chưa bao giờ đăng nhập vào trang cấu hình router. Phần lớn gia đình dùng luôn router do nhà mạng cung cấp, và bản thân các thiết bị này không hề kém – vấn đề nằm ở chỗ người dùng không thay đổi cấu hình cơ bản. Nhiều model vẫn giữ tài khoản quản trị mặc định “admin/admin” hoặc “admin/1234”, vốn rất dễ đoán. Nếu bạn vẫn dùng router đã nhiều năm mà chưa từng cập nhật hay xem lại cấu hình, rất có thể nó thiếu nhiều tính năng bảo mật và tùy biến mới, nên tốt nhất nên cân nhắc thay thế.
Theo các chuyên gia, chỉ với kiến thức mạng ở mức không quá nâng cao và những công cụ hợp pháp, ai đó đã đủ khả năng khai thác lỗ hổng cấu hình để xâm nhập toàn bộ mạng nhà. Câu nói đáng trích là: “Estas son muy fáciles de adivinar en cualquier modelo, ya que de forma predeterminada el usuario y contraseña suelen ser ‘admin’, ‘1234’ o ‘0000’”. Nói thẳng: nếu bạn chưa từng đổi mật khẩu router và vẫn dựa vào cấu hình nhà mạng, thì bạn đang ở nhóm rủi ro cao.
Cách đổi mật khẩu router đúng và an toàn (cả WiFi lẫn quản trị)
Bước đầu tiên để bảo vệ mạng nhà là đổi mật khẩu router mặc định cho cả tài khoản quản trị và mạng WiFi ngay khi lắp đặt thiết bị mới. Đầu tiên, truy cập trang quản trị: đa số router dùng địa chỉ 192.168.1.1 hoặc 192.168.0.1 trong trình duyệt. Nếu nhà sản xuất có ứng dụng di động, hãy dùng ứng dụng đó để đăng nhập và đổi tên đăng nhập cùng mật khẩu quản trị. Nếu không, thử các tổ hợp mặc định như “admin/admin” hay “admin/1234” để vào lần đầu, rồi lập tức thay đổi.
Đối với mật khẩu quản trị, cơ quan an ninh khuyến nghị tối thiểu 8 ký tự, gồm chữ hoa, chữ thường, số và ký tự đặc biệt. Trong thực tế, bạn nên đặt ít nhất 12 ký tự, càng dài càng tốt, với chuỗi ký tự ngẫu nhiên để tăng độ khó đoán. Sau đó, đổi tên mạng WiFi (SSID) để không lộ hãng/router, và nhập mật khẩu mới theo nguyên tắc tương tự. Với WiFi, khuyến nghị là 20 ký tự không liên quan nhau. Mật khẩu mạnh, duy nhất, dài tối thiểu 12 ký tự, trộn chữ hoa – thường – số – ký tự đặc biệt là yêu cầu tối thiểu cho bảo mật mạng WiFi gia đình.
Khóa chặt mạng nhà: tắt chức năng thừa, bật mã hóa đúng chuẩn
Sau khi đổi mật khẩu, bạn vẫn chưa xong nếu bỏ qua các cài đặt nâng cao. Trước hết, hãy kiểm tra xem router có cho phép quản trị từ xa qua Internet không; nếu có và bạn không thực sự cần, hãy tắt ngay để tránh bị script quét IP đoán mật khẩu yếu. Tiếp theo, vào phần cài đặt bảo mật không dây, chọn mã hóa WPA3-Personal hoặc ít nhất WPA2 – đây là những chuẩn mã hóa cao hiện nay để bảo vệ mạng nhà.
Để giảm thêm bề mặt tấn công, hãy tắt WPS nếu bạn không dùng nút bấm kết nối nhanh, vì giao thức này có thể bị tấn công brute force thông qua mã PIN số. Đồng thời, tắt UPnP để dịch vụ bên ngoài không thể tự động mở port vào mạng. Cuối cùng, cân nhắc tạo một mạng khách cho thiết bị IoT và khách vãng lai, nhằm tách chúng khỏi mạng chính và hạn chế rủi ro rò rỉ sang các thiết bị quan trọng. Kết luận rõ ràng: bảo vệ mạng nhà không phải chuyện của chuyên gia, mà là việc tối thiểu mỗi chủ hộ nên làm ngay hôm nay.
