Sốc nhiệt: kẻ giết người thầm lặng trong sức khỏe mùa hè
Sốc nhiệt là tình trạng cấp cứu khi thân nhiệt tăng quá cao trong môi trường nắng nóng kéo dài, khiến cơ thể mất khả năng tự điều hòa, dẫn đến rối loạn ý thức, tụt huyết áp và tổn thương hàng loạt cơ quan như tim, thận, gan, não và hệ thống đông máu, nếu không được làm mát và cấp cứu kịp thời sẽ đe dọa tính mạng. Sốc nhiệt nặng có thể dẫn đến suy thận cấp tính, rối loạn đông máu và sốc toàn thân, nhưng rất nhiều người vẫn coi đó là “say nắng nhẹ” rồi cố làm tiếp. Đó là sai lầm nguy hiểm khi làm việc nắng nóng mùa cao điểm. Trường hợp bà Đỗ Thị Huệ, 54 tuổi, trú xã Tam Anh, đi đốt rẫy giữa trưa 9/8 và được phát hiện bất tỉnh lúc 15h30 trước khi đưa vào Bệnh viện Việt – Hàn Đà Nẵng, là lời cảnh tỉnh rõ ràng nhất về cái giá phải trả cho việc chủ quan với sức khỏe mùa hè.
Ca bệnh của bà Huệ: từ đốt rẫy giữa trưa đến suy thận cấp tính
Điều khiến trường hợp bà Huệ đáng sợ là mọi thứ diễn tiến cực nhanh. Khoảng giữa trưa, bà đi đốt rẫy ngoài trời nắng; đến 15h30, người dân phát hiện bà nằm bất tỉnh, phải đưa đi cấp cứu khẩn cấp. Khi vào khoa Cấp cứu lúc 16h30, bà lơ mơ, rối loạn ý thức (Glasgow 10/15), thân nhiệt lên tới 40°C, tim đập nhanh, nồng độ oxy máu giảm. Đây không còn là mệt do nắng mà là sốc nhiệt nặng. Các xét nghiệm cho thấy chức năng thận suy giảm, hệ thống đông máu rối loạn, dấu hiệu tổn thương cơ tim tăng cao – chẩn đoán sốc nhiệt kèm suy thận cấp, rối loạn đông máu và tổn thương cơ tim. Nếu bà Huệ được phát hiện chậm hơn hoặc người xung quanh chần chừ “chờ tự tỉnh”, khả năng sống sót sẽ thấp đi rất nhiều.
5 dấu hiệu sốc nhiệt không được phép bỏ qua
Người làm việc ngoài trời không được đợi đến lúc ngã gục mới nghĩ tới sốc nhiệt. Nhận diện sớm sốc nhiệt dấu hiệu có thể cứu sống bạn. Thứ nhất, sốt cao, thân nhiệt tăng bất thường sau nhiều giờ phơi nắng là tín hiệu đỏ, như bà Huệ nhập viện với thân nhiệt 40°C. Thứ hai, đau đầu, chóng mặt, mệt lả sau khi ở nắng: đó là lời “kêu cứu” của hệ điều hòa nhiệt trong cơ thể. Thứ ba, buồn ngủ bất thường, lơ mơ, phản ứng chậm, thay đổi ý thức – đây đã là mức nguy hiểm. Thứ tư, hành vi bất thường, nói nhảm, đi loạng choạng sau khi làm việc nắng nóng phải được coi là cấp cứu, không phải “mệt chút rồi hết”. Thứ năm, ngất xỉu sau khi hoạt động ngoài trời là tình huống cần đưa ngay đến cơ sở y tế, không chờ tự tỉnh. Đặc biệt, khi thân nhiệt trên 40°C kèm mất ý thức và giảm oxy máu, cần cấp cứu ngay.
Vì sao người làm việc ngoài trời có nguy cơ cao nhất?
Bà Huệ chỉ là một trong vô số người lao động đang đánh cược mạng sống dưới nắng gắt. Khi làm việc nắng nóng, cơ thể vừa sinh nhiệt do vận động, vừa bị nhiệt môi trường “tấn công”, khiến hệ thống điều hòa thân nhiệt dễ bị quá tải. Trường hợp bà đi đốt rẫy từ khoảng giữa trưa đến chiều là ví dụ rõ ràng: tiếp xúc nắng quá lâu khiến thân nhiệt tăng cao dai dẳng, dẫn đến rối loạn ý thức, tụt huyết áp và tổn thương đa cơ quan. Người nông dân, công nhân xây dựng, shipper, người thu gom rác, bảo vệ đứng chốt… là nhóm dễ bỏ qua cảm giác mệt để “cố làm cho xong”. Nhưng sốc nhiệt không chờ bạn hoàn thành ca làm. Như bác sĩ nhận định, sốc nhiệt là tình trạng cấp cứu y khoa cực kỳ nguy hiểm và có thể diễn tiến nhanh, gây tổn thương nhiều cơ quan.
Phòng ngừa sốc nhiệt: uống nước đúng, nghỉ đúng mới bảo vệ được thận và tim
Sốc nhiệt hoàn toàn có thể phòng ngừa, nhưng điều kiện là bạn phải nghiêm túc với sức khỏe mùa hè của mình. Khuyến cáo của bác sĩ rất rõ: khi làm việc ngoài trời nắng nóng, cần tránh phơi nắng kéo dài và chủ động bố trí thời gian nghỉ hợp lý. Đừng làm liên tục nhiều giờ giữa trưa; hãy chia nhỏ công việc, tranh thủ nghỉ ở nơi râm mát. Uống đủ nước trong ngày, uống từng ngụm đều đặn, không đợi khát mới uống. Người lao động nên hạn chế đồ uống gây mất nước thêm như rượu bia; thay vào đó ưu tiên nước lọc, nước có điện giải. Khi có cảm giác mệt, chóng mặt, đau đầu, phải lập tức tìm chỗ mát để nghỉ, làm mát cơ thể thay vì cố làm tiếp. Việc nhận biết sớm, làm mát và đi cấp cứu kịp thời là chìa khóa hạn chế biến chứng và nguy cơ tử vong do sốc nhiệt.
