Sốc nhiệt không phải chuyện “say nắng”: Bài học từ ca bệnh ngoài đồng
Sốc nhiệt là tình trạng nhiệt độ cơ thể tăng quá cao trong thời gian ngắn do nắng nóng hoặc làm việc, vận động trong môi trường oi bức, khiến hệ điều nhiệt bị quá tải và gây tổn thương hàng loạt cơ quan quan trọng như não, tim, thận, gan và hệ đông máu, nếu không được cấp cứu sớm có thể tử vong hoặc để lại di chứng nặng nề. Nắng nóng nguy hiểm hơn chúng ta vẫn nghĩ khi nhiều người chọn “cố thêm chút nữa” ngoài trời thay vì dừng lại. Một phụ nữ 54 tuổi ở xã Tam Anh, Đà Nẵng, đi đốt rẫy giữa trưa ngày 9/8 và được người dân phát hiện bất tỉnh lúc khoảng 15h30, đưa vào viện trong tình trạng sốc nhiệt nặng, tổn thương đa cơ quan. Đây không phải tai nạn hiếm gặp, mà là lời cảnh báo cho tất cả những ai đang làm việc ngoài trời giữa đợt nắng nóng nguy hiểm.
5 dấu hiệu sốc nhiệt nguy hiểm: Đừng chờ đến khi ngã gục
Nếu phải làm việc ngoài trời, chơi thể thao hay di chuyển lâu trong nắng nóng, bạn buộc phải thuộc lòng các sốc nhiệt dấu hiệu sau. Bỏ qua chúng là chấp nhận đánh cược với tim, thận và não mình.
- Nhiệt độ cơ thể từ 40°C trở lên: Bệnh nhân ở Đà Nẵng nhập viện với thân nhiệt 40°C, mạch nhanh, ý thức lơ mơ. Khi nhiệt độ vượt ngưỡng này, đây là tình huống cấp cứu, không phải “sốt thường”.
- Đau đầu, choáng váng, mệt lả khác thường: Sau nhiều giờ nắng, nếu đầu nặng, mắt quay cuồng, người rã rời, đó là dấu hiệu cơ thể không còn tự làm mát được.
- Buồn ngủ, lơ mơ, lú lẫn: Bác sĩ nhấn mạnh buồn ngủ hoặc thay đổi ý thức là dấu hiệu đặc biệt nguy hiểm, báo hiệu não đang bị tổn thương do quá nóng.
- Hành vi bất thường: Nói nhảm, đi loạng choạng, phản ứng chậm sau khi ở ngoài trời nóng phải được coi là cấp cứu chứ không phải “mệt tí rồi sẽ qua”.
- Ngất, mất ý thức: Trong ca bệnh nói trên, bệnh nhân được người dân phát hiện bất tỉnh trên ruộng lúc 15h30. Nếu ai đó ngã gục sau khi làm việc ngoài trời, tuyệt đối không chờ họ tự tỉnh.
Khi cơ thể “kêu cứu”: Nhiệt độ 40°C, tụt oxy và nguy cơ suy thận cấp
Điều đáng sợ của sốc nhiệt là diễn tiến âm thầm nhưng hậu quả lại ập đến cùng lúc trên nhiều cơ quan. Trong ca bệnh 54 tuổi ở Đà Nẵng, lúc 16h30 bệnh nhân nhập khoa Cấp cứu trong tình trạng lơ mơ, thang điểm hôn mê Glasgow chỉ còn 10/15, thân nhiệt 40°C, mạch nhanh và độ bão hòa oxy máu giảm rõ. Đó là bức tranh điển hình của sốc nhiệt nặng: não bị đe dọa, tim phải làm việc quá sức, phổi không kịp bù. Kết quả xét nghiệm cho thấy chức năng thận suy giảm, hệ đông máu rối loạn và dấu hiệu tổn thương cơ tim tăng cao – nghĩa là chỉ vì vài giờ làm việc ngoài trời, bệnh nhân phải đối mặt với suy thận cấp, nguy cơ chảy máu, nhồi máu cơ tim. Bác sĩ chẩn đoán đây là sốc nhiệt biến chứng đa cơ quan, trong đó có suy thận cấp, rối loạn đông máu và tổn thương tim.
Ai dễ bị nắng nóng “đánh úp”: Từ người làm ngoài trời đến người ngủ điều hòa 20°C
Nắng nóng nguy hiểm không chỉ ngoài ruộng, ngoài công trường. Nó len vào cả phòng ngủ điều hòa nếu bạn dùng sai cách. Ở ngoài trời, những người phải làm việc nhiều giờ dưới nắng – như bệnh nhân đốt rẫy ngày 9/8 – là nhóm dễ bị sốc nhiệt nhất. Khi thân nhiệt tăng cao, họ có thể nhanh chóng rơi vào lơ mơ, tụt huyết áp, tổn thương tim, thận, gan, não và hệ đông máu nếu không được cấp cứu kịp thời. Trong khi đó, ở các phòng khám, đã ghi nhận nhiều trường hợp liệt dây VII (liệt mặt) do sử dụng điều hòa sai cách trong thời tiết hè nắng nóng, ở đủ lứa tuổi, cả người lớn và trẻ em. Theo bác sĩ chuyên khoa, việc để điều hòa lạnh sâu 20–22°C thổi trực tiếp lên mặt và cơ thể sau khi tắm có thể gây co mạch, phù nề và chèn ép dây thần kinh số VII trong ống xương, dẫn đến liệt mặt ngoại biên.
Từ cấp cứu sốc nhiệt đến phòng ngừa: Đừng chậm một phút
Câu hỏi quan trọng không phải “nắng đến mức nào?” mà là “bạn làm gì khi cơ thể kêu cứu?”. Với bệnh nhân sốc nhiệt ở Đà Nẵng, người dân đã kịp thời đưa đi cấp cứu ngay khi phát hiện bất tỉnh lúc 15h30; đến 16h30, các bác sĩ đã hồi sức, truyền dịch, hỗ trợ hô hấp, kiểm soát thân nhiệt và theo dõi sát tim, thận, gan, đông máu. Sau vài ngày điều trị tích cực, ý thức và tuần hoàn cải thiện, chức năng các cơ quan ổn định, bệnh nhân được chuyển khoa Nội để theo dõi tiếp và dự kiến xuất viện ngày 19/8. Sốc nhiệt có thể được cứu nếu hành động nhanh, nhưng trì hoãn sẽ trả giá đắt. Ở chiều ngược lại, với liệt dây VII do lạnh, bác sĩ khẳng định nếu bệnh nhân đến muộn, bỏ lỡ “72 giờ vàng”, thời gian điều trị sẽ kéo dài và nguy cơ liệt mặt vĩnh viễn tăng lên đáng kể.
