Hệ sinh thái AI tự chủ: bước chuyển từ chuyển đổi số sang chính quyền số thông minh
Hệ sinh thái AI tự chủ trong chính quyền số là tập hợp các nền tảng, mô hình trí tuệ nhân tạo và tác nhân số được vận hành trên hạ tầng dữ liệu của cơ quan nhà nước, do chính cơ quan đó quản lý thống nhất, nhằm hỗ trợ cán bộ, công chức xử lý văn bản, số liệu, báo cáo và tương tác với người dân một cách nhanh hơn, chính xác hơn và minh bạch hơn trên môi trường số. Trong tiến trình xây dựng chính quyền số, Tây Ninh không chọn cách dùng đại trà các dịch vụ AI công cộng mà chủ động thiết kế một hệ sinh thái AI tự chủ phục vụ các cơ quan nhà nước trên địa bàn tỉnh. Đây là lựa chọn mang tính quan điểm: coi dữ liệu công là tài sản có chủ quyền, và coi AI là hạ tầng chiến lược, chứ không chỉ là công cụ tiện ích thời thượng.
Vì sao Tây Ninh cần AI tự chủ cho quản lý hành chính
Tây Ninh đã đạt nhiều kết quả trong chuyển đổi số: hạ tầng công nghệ thông tin, trung tâm dữ liệu, các hệ thống thông tin dùng chung và cơ sở dữ liệu chuyên ngành đã được đầu tư, nâng cấp và khai thác hiệu quả. Nhưng thành công đó đang chạm trần khi dữ liệu vẫn phân tán, kết nối và chia sẻ còn khó, trong khi khối lượng văn bản, hồ sơ, báo cáo ngày càng tăng và vẫn được khai thác chủ yếu bằng thao tác thủ công dựa vào kinh nghiệm cán bộ. Áp lực xử lý công việc về số lượng, chất lượng và thời gian khiến bộ máy hành chính khó vận hành hiệu quả nếu tiếp tục cách làm cũ. Trong bối cảnh nhân lực công nghệ thông tin hạn chế, việc xây dựng hệ sinh thái AI tự chủ là lựa chọn mang tính tất yếu: dùng AI để “giải phóng” năng lực cán bộ, chứ không chỉ mua thêm phần mềm. Đồng thời, xu hướng AI tạo sinh toàn cầu buộc nhà nước phải giữ chủ quyền dữ liệu, tránh phụ thuộc nền tảng công cộng tiềm ẩn rủi ro an toàn thông tin và kiểm soát nội dung.
Trợ lý AI cho công chức: từ ý tưởng đến thiết kế hệ thống
Quyết định xây dựng hệ sinh thái AI tự chủ không dừng ở khẩu hiệu. Ủy ban nhân dân tỉnh Tây Ninh đã đồng ý chủ trương Dự án “Triển khai xây dựng hệ sinh thái AI tự chủ phục vụ các cơ quan nhà nước trên địa bàn tỉnh Tây Ninh (giai đoạn 1)” và giao Sở Khoa học và Công nghệ làm chủ đầu tư. Mục tiêu rõ ràng: ứng dụng trí tuệ nhân tạo và trợ lý ảo để nâng cao hiệu quả theo dõi, đôn đốc, đánh giá nhiệm vụ do UBND tỉnh giao, đồng thời tích hợp tiện ích tự động hóa gắn với hệ thống quản lý văn bản, điều hành. Nói thẳng, Tây Ninh đang tạo ra “trợ lý AI công chức” cho từng cán bộ: hệ thống AI sẽ hỗ trợ tra cứu, nhắc việc, tổng hợp, theo dõi và đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ, giúp giảm thao tác thủ công, giảm giấy tờ, tăng năng suất lao động và chất lượng phục vụ. Không chỉ là chatbot trả lời vài câu hỏi, đây là mô hình quản lý hành chính AI gắn sâu với quy trình công vụ – nơi AI trở thành phần của bộ máy, không phải tiện ích ngoại vi.
Tác động tới người dân, doanh nghiệp và hoạt động chỉ đạo điều hành
Nếu chỉ giúp cán bộ làm việc nhanh hơn thì AI chưa đủ thuyết phục. Lợi ích lớn hơn nằm ở phía người dân và doanh nghiệp. Hệ sinh thái AI tự chủ của Tây Ninh được thiết kế để người dân và doanh nghiệp có thể tương tác với chính quyền 24/7 thông qua tác nhân AI, nhận giải đáp thắc mắc, giảm thời gian đi lại và chờ đợi tại bộ phận một cửa. Đây là bước dịch chuyển từ “giờ hành chính” sang “dịch vụ công mọi lúc, mọi nơi” trong chính quyền số Việt Nam. Ở tầng lãnh đạo, hệ thống AI hỗ trợ phân tích, đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ của cơ quan, đơn vị, cá nhân, từ đó tăng tính chính xác, khách quan và minh bạch trong chỉ đạo, điều hành. Dữ liệu được liên thông, đồng bộ giữa hệ thống quản lý văn bản và các cơ sở dữ liệu liên quan, giúp khai thác tốt hơn thông tin phục vụ quản lý. Nói cách khác, AI không chỉ tăng hiệu quả công việc chính phủ, mà còn buộc cách ra quyết định phải dựa trên số liệu thay vì cảm tính.
AI như hạ tầng lâu dài cho chính quyền số hiện đại
Dự án hệ sinh thái AI tự chủ của Tây Ninh được xác định là dự án Nhóm C, thực hiện trong năm 2026 với tổng mức đầu tư 40 tỷ đồng, trong đó chi phí trang thiết bị hơn 37,753 tỷ đồng từ nguồn vốn sự nghiệp khoa học và công nghệ cấp cho Sở Khoa học và Công nghệ. Con số cụ thể này cho thấy tỉnh coi AI là đầu tư hạ tầng nghiêm túc, không phải thử nghiệm nhỏ lẻ. Trung tâm dữ liệu tỉnh đã đủ điều kiện triển khai nền tảng và dịch vụ số, nhưng cần bổ sung năng lực tính toán chuyên sâu để vận hành mô hình AI tạo sinh và tác nhân AI tự chủ quy mô lớn. Quan điểm đúng ở đây là: nếu không đầu tư kịp thời, ứng dụng AI trong cơ quan nhà nước sẽ bị hạn chế, khó đáp ứng yêu cầu phát triển mới. Hệ sinh thái AI tự chủ được xem là nền tảng để Tây Ninh mở rộng ứng dụng AI sang hành chính công, giáo dục, y tế, nông nghiệp, du lịch, quản lý đô thị và dịch vụ công trực tuyến trong các giai đoạn tiếp theo. Kết luận rõ ràng: ai đi trước trong việc xây dựng AI như hạ tầng sẽ có lợi thế dài hạn trong cuộc cạnh tranh chất lượng điều hành, minh bạch và phục vụ người dân của chính quyền số.
