Thị trường xe máy điện tăng gần gấp đôi: cuộc đua nội địa – quốc tế

Xe máy điện Việt Nam: từ phân khúc phụ thành lực kéo chính của thị trường xe điện

Xe máy điện Việt Nam là phân khúc phương tiện hai bánh sử dụng động cơ điện và pin thay cho động cơ đốt trong, đang tăng trưởng gần 100% trong 7 tháng đầu năm 2026, đưa tỷ trọng xe điện lên gần 28% tổng thị trường xe hai bánh, biến thị trường vốn phụ trở thành một trong các động lực chính của ngành xe điện trong nước. Đây không còn là trào lưu nhất thời mà là bước chuyển cấu trúc của thị trường, phản ánh sự thay đổi thói quen di chuyển lẫn chiến lược đầu tư của cả doanh nghiệp nội địa và thương hiệu quốc tế. Theo dữ liệu của Motorcycles Data, khoảng 1,8 triệu xe máy đã được tiêu thụ trong 7 tháng đầu năm, tăng 19,6% nhưng xe máy điện đạt 513.742 chiếc, tăng tới 97,2% và chiếm 27,6% thị phần. Việt Nam hiện dẫn đầu Đông Nam Á về lượng xe hai bánh chạy điện tiêu thụ và đứng thứ ba thế giới, sau Trung Quốc và Ấn Độ.

Bùng nổ doanh số xe máy và cuộc cạnh tranh thương hiệu ngày càng gay gắt

Điểm đáng nói của làn sóng xe máy điện không chỉ là tăng trưởng doanh số xe máy, mà là cách nó tái sắp xếp trật tự cạnh tranh thương hiệu trên thị trường xe điện. VinFast hiện dẫn đầu với khoảng 435.000 xe máy điện được bán ra trong nửa đầu năm, chiếm khoảng 60% thị phần xe điện và 24% toàn bộ thị trường xe máy, doanh số 7 tháng tăng hơn 170% so với cùng kỳ. Đây là lợi thế mà các hãng khác buộc phải đối diện, thay vì hy vọng giữ nguyên vị thế cũ của xe xăng. Ở phía doanh nghiệp nội địa, Dat Bike, Selex, Pega, Osaka và sắp tới là E-Motor của TMT liên tục mở rộng danh mục, cho thấy họ không chấp nhận để cuộc chơi rơi hoàn toàn vào tay một vài ông lớn. Người dùng được hưởng lợi trực tiếp: có hàng trăm mẫu xe với dải giá từ khoảng 10 triệu đến 80 triệu đồng, lựa chọn trải đều từ phổ thông đến cận cao cấp.

Thương hiệu quốc tế như Yadea: không chỉ bán xe mà xây nền công nghiệp

Nếu doanh nghiệp Việt Nam tạo sức nóng cạnh tranh, các thương hiệu quốc tế như Yadea lại mang tới một hướng đi khác: họ không chỉ bán xe mà cố gắng cắm rễ vào nền công nghiệp. Tại cuộc gặp giữa Thủ tướng Lê Minh Hưng và các doanh nghiệp Trung Quốc cuối tháng 8/2026, định hướng thu hút FDI chất lượng cao, gắn với R&D, liên kết chuỗi cung ứng và chuyển giao công nghệ đã được nhấn mạnh. Yadea công khai coi Việt Nam là thị trường chiến lược, mắt xích quan trọng trong mạng lưới sản xuất và cung ứng tại Đông Nam Á. Bước đi nền tảng là Tổ hợp sản xuất thông minh tại Khu công nghiệp Tân Hưng, Bắc Ninh, vốn đầu tư giai đoạn một hơn 100 triệu USD, công suất ban đầu 1 triệu xe/năm và có thể mở rộng lên 2 triệu xe. Hệ thống quản trị số hóa SAP, MES cùng mạng lưới robot tự động biến nhà máy không chỉ là nơi lắp ráp cho các mẫu Osta, Velax, Vekoo, mà còn là bệ phóng xuất khẩu trong khu vực.

Nội địa hóa chuỗi cung ứng: chiến lược cạnh tranh dài hạn, không còn “đua giảm giá”

Thực tế phát triển của thị trường xe máy điện cho thấy cuộc đua không còn nằm ở việc hạ giá ngắn hạn mà chuyển sang năng lực sản xuất quy mô lớn, mức độ tích hợp hệ sinh thái và nội địa hóa chuỗi cung ứng. Yadea là ví dụ điển hình: tỷ lệ nội địa hóa ở một số dòng xe chủ lực sản xuất tại Bắc Ninh đã đạt khoảng 60%, với sự chủ động trong khung xe, công nghệ sơn, lốp và linh kiện động cơ. Doanh nghiệp này đặt mục tiêu nâng tỷ lệ nội địa hóa lên 90% trong thời gian tới, đồng nghĩa họ muốn tối ưu chi phí, giảm rủi ro logistics quốc tế và tạo động lực nâng năng lực kỹ thuật, quản trị chất lượng của doanh nghiệp phụ trợ nội địa theo tiêu chuẩn toàn cầu. Cuộc chơi nội địa hóa vì thế không chỉ mang lại lợi ích chi phí cho từng hãng, mà còn là cơ hội để Việt Nam dịch chuyển từ thị trường tiêu thụ sang trung tâm sản xuất của ngành xe điện hai bánh.

Tác động lên người dùng và bước tiếp theo của thị trường xe máy điện

Từ góc nhìn người dùng, sự cạnh tranh nội – ngoại và chiến lược nội địa hóa đang dịch chuyển lợi ích rõ ràng. Người tiêu dùng có thêm mẫu xe, nhiều phân khúc giá, trong khi các hãng liên tục tìm cách giảm rào cản đổi sang xe điện. Đối với tài xế công nghệ, Yadea phát triển các dòng xe có độ bền và chi phí vận hành phù hợp, đi kèm chính sách đổi xe cũ lấy xe điện, mở rộng hơn 700 đại lý và kênh thương mại điện tử, qua đó hạ chi phí đầu tư ban đầu. Đối với khách hàng cá nhân, hãng này cũng triển khai nhiều chương trình hỗ trợ chuyển đổi. Cùng lúc, nhà máy Bắc Ninh dự kiến thu hút 800–1.000 lao động giai đoạn đầu, hướng tới 3.000 ở giai đoạn hai, buộc doanh nghiệp và trường đại học liên kết đào tạo kỹ năng tự động hóa. Thị trường sắp còn nóng hơn khi đến đầu năm 2027, Honda có kế hoạch bổ sung thêm hai mẫu xe điện phổ thông dành riêng cho khách Việt. Cuộc đua xe máy điện Việt Nam vì thế mới chỉ đi qua chặng mở màn; phần quyết liệt nhất sẽ là ai chiếm được tâm trí người dùng và xây dựng được hệ sinh thái sản xuất tại chỗ.