Quốc lộ 4B sạt lở: khi đường xương sống bộc lộ điểm gãy
Quốc lộ 4B sạt lở là hiện tượng các đoạn tuyến trên trục giao thông huyết mạch nối Lạng Sơn – Quảng Ninh liên tục bị sạt trượt đất đá, đứt gãy mặt đường và nứt cầu ngầm, làm gián đoạn lưu thông, bộc lộ đồng thời yếu tố thiên tai, địa chất phức tạp và các sai sót trong thiết kế, thi công, giám sát công trình. Sau nhiều giờ mưa lớn liên tục do hoàn lưu bão, đoạn Km66+100 – Km66+200 qua xã Châu Sơn bị sạt lở nghiêm trọng, mặt đường đứt gãy hoàn toàn, cung trượt dài khoảng 100m kéo theo hàng nghìn mét khối đất đá từ taluy dương đổ xuống, phá hỏng kết cấu nền đường. Đây là đoạn vừa được thi công nâng cấp, vẫn trong thời gian bảo hành và chưa nghiệm thu, nhưng đã kịp bộc lộ điểm yếu chết người của hạ tầng giao thông Lạng Sơn.
Cầu ngầm nứt nẻ ở Móng Cái: dấu hiệu báo động về chất lượng
Nếu đoạn đường trên núi bị sạt trượt có thể biện minh một phần bởi địa hình hiểm trở, thì câu chuyện cầu ngầm tràn 4B ở Móng Cái 3 lại phơi bày rõ nét vấn đề chất lượng và kỷ luật thi công. Công trình này chưa nghiệm thu nhưng đã có dấu hiệu rạn nứt kết cấu. Ngày 10/02/2026, chủ đầu tư ra thông báo cho phép thông xe kỹ thuật tạm thời với xe dưới 2,5 tấn, song từ đó đến nay công trình vẫn mở cửa cho dòng xe lưu thông dù chưa hoàn tất nghiệm thu. Khảo sát thực địa cho thấy nhiều chỗ phần gầm cầu, dầm, mố, trụ – tức các cấu kiện bê tông cốt thép chịu lực – đã xuất hiện vết rạn nứt kéo dài. Việc trát đè xi măng, bôi keo trám bít chỉ là lớp “mỹ phẩm” che giấu một kết cấu non yếu, trong khi nhiều xe tải nặng vẫn chạy qua, tạo nguy cơ sự cố mất kiểm soát.
Nguyên nhân kỹ thuật: không chỉ là mưa lớn hay đất yếu
Đổ lỗi tất cả cho thời tiết là cách né tránh trách nhiệm. Đúng là mưa bão kéo dài, nước xối xả từ trên núi xuống đã gây sạt lở, làm hỏng mặt đường. Hàng nghìn mét khối đất đá từ taluy dương sạt xuống, phần cung trượt khoảng 100m vẫn nằm trên sườn đồi, đe dọa tiếp tục đổ xuống bất cứ lúc nào. Nhưng việc Quốc lộ 4B sạt lở lại trùng với thực tế tuyến vừa được nâng cấp, đang trong thời gian bảo hành, chưa nghiệm thu. Ở Móng Cái, chủ đầu tư thừa nhận điều kiện bảo dưỡng bê tông mùa đông và áp lực giao thông sớm là nguyên nhân sơ bộ; lớp phủ mặt cầu dày 7–11 cm bị nứt, và kết cấu được cho là vẫn an toàn. Tuy nhiên, vết nứt đã lan vào dầm, mố, trụ cầu, cho thấy khâu thiết kế, chọn vật liệu, quy trình thi công và giám sát đều có vấn đề. Khi hạ tầng chưa nghiệm thu đã nứt, trách nhiệm không thể chỉ dừng ở thời tiết.
Tác động tới người dân và áp lực lên các tuyến huyết mạch
Mỗi mét đường đứt gãy trên Quốc lộ 4B là thêm một vòng luẩn quẩn cho người dân và doanh nghiệp. Sự cố tại Châu Sơn khiến tuyến Lạng Sơn – Quảng Ninh phải cấm đường tuyệt đối, lập rào chắn toàn bộ khu vực sạt lở, cảnh báo người dân không được đến gần. Các phương tiện phải phân luồng từ xa, từ Quốc lộ 18 không đi vào 4B hướng sang Lạng Sơn. Hàng hóa, nông sản, hành khách đều phải đi vòng, kéo dài thời gian, tăng chi phí, trong khi nguy cơ tiếp tục sạt trượt đất đá khiến mọi kế hoạch khôi phục lưu thông trở nên bấp bênh. Đáng lo hơn, việc một công trình cầu ngầm nứt nẻ, chưa nghiệm thu nhưng vẫn mở luồng xe qua đặt người dân vào thế “đánh cược” với an toàn mỗi ngày. Hạ tầng giao thông Lạng Sơn vì thế không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà là vấn đề sinh kế và niềm tin.
Giải pháp lâu dài: củng cố kỹ thuật, siết trách nhiệm, ưu tiên an toàn
Để tránh những cú sập tiếp theo, cần nhìn nhận Quốc lộ 4B không phải tuyến đường bình thường mà là trục kinh tế kết nối cảng biển, cửa khẩu và vùng sản xuất. Các cơ quan chức năng đã yêu cầu đơn vị thi công, giám sát đánh giá chính xác nguyên nhân, mức độ thiệt hại để lên phương án sửa chữa, chỉ thông xe trở lại khi đã gia cố an toàn. Với cầu ngầm tràn 4B, yêu cầu minh bạch kết quả kiểm định độc lập, tạm dừng hoặc kiểm soát chặt tải trọng, làm rõ trách nhiệm chủ đầu tư, nhà thầu, tư vấn giám sát, xử lý triệt để vi phạm kỹ thuật trước khi nghiệm thu là bước tối thiểu. Về kỹ thuật, cần thiết kế lại các đoạn xung yếu theo hướng chịu được sạt trượt đất đá lớn, tăng cường hệ thống taluy, thoát nước, kiểm soát bảo dưỡng bê tông theo mùa. Về quản lý, phải chấm dứt văn hóa “thông xe trước, hoàn thiện sau” trên các tuyến huyết mạch.
