Mạng xã hội sức khỏe tâm thần: dùng nhiều không phải lúc nào cũng xấu
Cách sử dụng mạng xã hội an toàn để bảo vệ sức khỏe tâm thần là việc chủ động đặt giới hạn thời gian, lựa chọn nội dung tích cực và duy trì thói quen cân bằng giữa thế giới số và đời sống thực, nhằm tránh rơi vào tình trạng lệ thuộc, rối loạn cảm xúc, mất ngủ và suy giảm các mối quan hệ ngoài đời. Mạng xã hội có thể kết nối bạn bè, hỗ trợ học tập, làm việc, mở rộng cơ hội giao tiếp và nhận hỗ trợ xã hội khi được dùng có mục đích. Vấn đề nằm ở thói quen sử dụng mạng xã hội, không phải ở bản thân công cụ. Một số nghiên cứu ghi nhận mối liên quan giữa việc sử dụng mạng xã hội có vấn đề với lo âu, trầm cảm, căng thẳng tâm lý và chất lượng giấc ngủ kém. Tuy vậy, bác sĩ Lê Thị Thúy Hằng nhấn mạnh không nên mặc định rằng cứ dùng mạng xã hội nhiều là sẽ mắc vấn đề tâm lý. Điều quyết định là bạn có kiểm soát được thời gian, nội dung và cảm xúc của mình hay không.
Khi mạng xã hội bắt đầu kéo sức khỏe tâm thần đi xuống
Nếu bạn thường xuyên mất kiểm soát thời gian, ngủ muộn vì lướt mạng, giảm tập trung trong học tập và công việc, ít vận động, bỏ bê các mối quan hệ hoặc cảm thấy tâm trạng thay đổi rõ rệt sau khi sử dụng, đó là những tín hiệu sớm cho thấy mạng xã hội đang ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống và cần được điều chỉnh. Sử dụng có vấn đề thường biểu hiện bằng việc liên tục bị thôi thúc phải kiểm tra ứng dụng, ưu tiên hoạt động trực tuyến hơn mọi việc khác hoặc vẫn tiếp tục dùng dù đã ảnh hưởng sinh hoạt hằng ngày. Thêm vào đó, phản hồi tiêu cực, bắt nạt hoặc quấy rối trực tuyến, nội dung gây lo lắng, hình ảnh thiếu thực tế về ngoại hình và lối sống, cùng thói quen so sánh bản thân với người khác có thể làm tăng căng thẳng, tự ti và rối loạn cảm xúc. Nhìn thẳng vào những dấu hiệu này không phải để tự chẩn đoán rối loạn tâm lý, mà để bạn kịp giảm căng thẳng từ mạng xã hội trước khi mọi thứ đi quá xa.
Ngủ ngon hơn, vận động nhiều hơn: đặt ranh giới với thiết bị số
Cân bằng cuộc sống số không thể đạt được nếu bạn để điện thoại dẫn dắt mọi khoảnh khắc trong ngày. Sử dụng mạng xã hội sát giờ ngủ làm trì hoãn thời điểm đi ngủ, vì ánh sáng màn hình, nội dung kích thích, tin nhắn và thông báo kéo dài thời gian thức, dẫn tới khó vào giấc, ngủ không đủ và mệt mỏi hôm sau. Cách bảo vệ sức khỏe trực tuyến lúc này lại bắt đầu từ một thói quen rất đời thường: ngừng dùng điện thoại, máy tính và thiết bị điện tử ít nhất 30 phút trước khi ngủ, đồng thời duy trì giờ ngủ – giờ thức tương đối ổn định. Bên cạnh đó, khi thời gian nhìn màn hình tăng, thời gian đi lại, tập luyện và hoạt động thể chất có nguy cơ giảm theo. Ngồi lâu, cúi đầu và giữ nguyên một tư thế khiến cổ vai gáy đau mỏi và mắt căng, khô, cộm. Chủ động đứng dậy, thay đổi tư thế, cho mắt nghỉ, vận động đều đặn mỗi ngày chính là cách đơn giản nhưng rất hiệu quả để bảo vệ sức khỏe thể chất lẫn tinh thần trong môi trường số.
5 thói quen sử dụng mạng xã hội giúp giảm căng thẳng
Bạn không cần phải xóa hết tài khoản để bảo vệ mạng xã hội sức khỏe tâm thần của mình; điều quan trọng là thiết lập ranh giới và dùng một cách có ý thức. Hãy bắt đầu bằng việc chỉ mở mạng xã hội khi có mục đích rõ ràng, thay vì lướt vô thức theo thói quen. Tiếp đó, đặt giới hạn thời gian phù hợp với lịch học tập, làm việc và sinh hoạt, tắt hoặc giảm các thông báo không cần thiết để tránh cảm giác phải kiểm tra liên tục. Thường xuyên thay đổi tư thế, đứng dậy và vận động sau khi ngồi lâu, đồng thời duy trì hoạt động thể chất và giao tiếp trực tiếp với gia đình, bạn bè giúp cân bằng cuộc sống số và nhắc bạn rằng đời thật mới là nơi cảm xúc được nuôi dưỡng bền vững. Một thói quen quan trọng khác để giảm căng thẳng từ mạng xã hội là hạn chế theo dõi nội dung khiến bản thân lo lắng hoặc so sánh tiêu cực, thay vào đó ưu tiên những nguồn nuôi dưỡng sự học hỏi, kết nối và cảm hứng lành mạnh.
- Chỉ mở ứng dụng khi có mục đích rõ ràng, tránh lướt vô thức.
- Đặt giới hạn thời gian sử dụng mạng xã hội mỗi ngày, phù hợp lịch học tập và làm việc.
- Tắt bớt thông báo, đặc biệt là những thông báo không quan trọng.
- Duy trì vận động, giao tiếp trực tiếp với người thân, bạn bè để không lệ thuộc thế giới ảo.
- Hạn chế theo dõi nội dung gây căng thẳng, kích động hoặc khiến bạn liên tục so sánh bản thân.
Bảo vệ sức khỏe trực tuyến: tỉnh táo với thông tin và biết lúc cần đi khám
Một phần quan trọng của việc bảo vệ sức khỏe trực tuyến là tỉnh táo với thông tin bạn tiếp nhận và chia sẻ. Nội dung liên quan đến chẩn đoán, thuốc, phương pháp điều trị hoặc phòng bệnh cần được kiểm tra nguồn trước khi tin tưởng và áp dụng. Người dùng không nên tự ý thay đổi thuốc hoặc phương pháp điều trị chỉ dựa trên nội dung được chia sẻ trên mạng xã hội. Thông tin sức khỏe sai lệch, nội dung gây căng thẳng, kích động, bắt nạt, công kích hoặc hình ảnh về ngoại hình, lối sống thiếu thực tế đều có thể làm tổn hại tâm lý người dùng. Nếu các biểu hiện về giấc ngủ, tâm lý, đau mỏi hoặc khó chịu ở mắt kéo dài, tái diễn và ảnh hưởng sinh hoạt, bạn nên đi khám để được xác định đúng nguyên nhân, thay vì đổ hết lỗi cho điện thoại hoặc tìm lời khuyên vội vàng trên mạng. Cân bằng cuộc sống số không phải là tránh xa công nghệ, mà là dùng công nghệ một cách tỉnh táo, có giới hạn và luôn ưu tiên sức khỏe của chính mình.
