Hộ chiếu di sản số là gì và vì sao TP.HCM cần nó ngay lúc này?
Hộ chiếu di sản số là một loại “giấy thông hành” văn hóa được tích hợp công nghệ NFC trên điện thoại thông minh, cho phép du khách chạm vào các điểm thông tin tại bảo tàng và di tích để truy cập nội dung số, đồng thời tự động lưu lại toàn bộ hành trình khám phá như một nhật ký cá nhân sống động và có hệ thống. Ra mắt tại TP.HCM, sản phẩm do Công ty Cổ phần Điểm đến Du lịch Việt Nam phối hợp với cơ quan quản lý văn hóa, hệ thống bảo tàng, doanh nghiệp lữ hành và đối tác công nghệ triển khai. Điểm quan trọng là hộ chiếu di sản số xuất hiện đúng thời điểm thành phố bước vào giai đoạn chuyển đổi số trong lĩnh vực bảo tàng và di sản. Định hướng phát triển hệ thống bảo tàng TP.HCM giai đoạn 2026-2030 nhấn mạnh đổi mới chuyên môn, tăng ứng dụng công nghệ và kết nối giữa cơ quan quản lý, bảo tàng ngoài công lập, chuyên gia và doanh nghiệp lữ hành. Nếu trước đây người xem phải tự tìm thông tin từ nhiều nguồn, mang bản đồ và ghi chép thủ công, thì nay chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, họ có thể tìm kiếm các điểm di tích gần đó cùng thông tin cho hành trình khám phá. Điều này cho thấy thành phố không “thử nghiệm cho vui”, mà đang đặt cược nghiêm túc vào du lịch di sản thông minh như một hướng đi chiến lược.
Công nghệ NFC bảo tàng: Một cú chạm mở cả kho dữ liệu văn hóa
Trọng tâm của hộ chiếu di sản số nằm ở công nghệ NFC bảo tàng – lớp tương tác cho phép điện thoại thông minh trở thành chìa khóa mở kho dữ liệu văn hóa. Khi đến các điểm tham quan tích hợp hệ thống, du khách chỉ cần chạm điện thoại vào điểm thông tin để tiếp cận nội dung về di sản; mỗi lần tương tác lập tức được ghi nhận, tạo thành một nhật ký số về hành trình cá nhân. Về bản chất, đây là cách đưa những gì vốn chỉ nằm trong phòng trưng bày và sổ tay thuyết minh lên thiết bị cá nhân theo một cấu trúc có thể theo dõi, chia sẻ và lưu giữ lâu dài. Cách làm này nối tiếp xu hướng số hóa di sản đang diễn ra ở nhiều nơi: thông tin lịch sử, kiến trúc, hình ảnh tư liệu, không gian 360 độ và thuyết minh từ hướng dẫn viên ảo đã được đưa lên nền tảng số để người xem chủ động khám phá di tích ngay trên điện thoại. Với Bảo tàng Phở, NFC còn được xem như lớp tương tác giúp du khách đào sâu câu chuyện đằng sau di sản ẩm thực – từ nguyên liệu, kỹ thuật chế biến tới ký ức cộng đồng. Nói cách khác, một cú chạm không chỉ hiển thị dữ liệu, mà mở ra chiều sâu ngầm của mỗi hiện vật.
Một hành trình chung cho bảo tàng công lập, ngoài công lập và du khách trẻ
Điểm đáng giá nhất của hộ chiếu di sản số là khả năng biến những điểm đến vốn rời rạc thành một trải nghiệm văn hóa kết nối. Giai đoạn đầu, hệ thống đã đưa Bảo tàng TP.HCM, Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh và Bảo tàng Phở vào cùng một hành trình. Việc cùng đưa bảo tàng công lập và ngoài công lập lên chung một tuyến cho thấy một quyết tâm thoát khỏi mô hình “mỗi đơn vị một cõi” vốn làm trải nghiệm bảo tàng bị chia nhỏ. Theo lãnh đạo ngành di sản của thành phố, việc hình thành một tấm hộ chiếu chung góp phần tăng cường kết nối giữa các bảo tàng thay vì mỗi nơi hoạt động độc lập. Từ góc nhìn người dùng, điều này quan trọng hơn mọi khẩu hiệu chuyển đổi số: du khách có thể dùng một định danh duy nhất để tương tác ở nhiều địa điểm, theo dõi hành trình của mình và cảm nhận rằng mỗi điểm đến là một dấu mốc trong câu chuyện cá nhân. Nhóm khách trẻ vốn quen với trải nghiệm số là đối tượng hưởng lợi lớn nhất, vì công nghệ được sử dụng như lớp tương tác bổ trợ giúp việc tìm hiểu lịch sử, văn hóa và hiện vật trực quan, thuận tiện hơn. Họ không bị buộc lựa chọn giữa việc sống trên màn hình hay bước vào không gian bảo tàng; cả hai được hòa lại trong cùng một dòng trải nghiệm.
Du lịch di sản thông minh: Công nghệ nên là cầu nối, không phải người thay thế
Nhiều người lo ngại công nghệ sẽ khiến việc tham quan di sản biến thành một chuỗi thao tác trên màn hình. Thực tế, mô hình du lịch di sản thông minh được triển khai với hộ chiếu di sản số ở TP.HCM lại đi theo hướng ngược: công nghệ được dùng như lớp tương tác bổ trợ, không phải điểm đến chính. Các nội dung số, không gian 360 độ, hướng dẫn viên ảo giúp người xem hình dung rõ hơn về không gian, kiến trúc và giá trị di sản trước, trong và sau chuyến đi, chứ không thay thế việc trực tiếp đứng giữa hiện vật. Theo quan điểm của người làm du lịch lâu năm, việc tích hợp tiện ích số tại điểm đến giúp du khách chủ động hơn trong hành trình khám phá. Họ có thể check-in các điểm di tích qua mã QR, liên kết tới đường link thông tin, từ đó thiết kế tuyến đi linh hoạt thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào tour cố định. Đây là mô hình lành mạnh: công nghệ bỏ bớt những bước thủ công gây mệt mỏi, nhưng để lại cho du khách phần giá trị nhất – cảm giác tự mình bước vào lịch sử. Nếu bảo tàng muốn trở thành không gian sống chứ không phải nơi trưng bày tĩnh, công nghệ NFC bảo tàng và hộ chiếu di sản số là những công cụ đáng dùng, miễn là chúng không lấn át trải nghiệm thân thể và cảm xúc tại chỗ.
Từ một tấm hộ chiếu đến cả hệ sinh thái trải nghiệm văn hóa kết nối
Điểm tham vọng của dự án hộ chiếu di sản không dừng ở vài điểm NFC trong vài bảo tàng. Đơn vị triển khai kỳ vọng từ một tấm hộ chiếu ghi dấu hành trình tham quan, mô hình sẽ mở rộng thành cả một hệ sinh thái trải nghiệm di sản, nơi công nghệ, bảo tàng và du lịch cùng kể câu chuyện lịch sử – văn hóa của TP.HCM theo cách gần gũi hơn với công chúng. Thời gian tới, chương trình dự kiến phối hợp với doanh nghiệp du lịch để hình thành các tuyến tham quan liên hoàn, đồng thời tiếp tục hoàn thiện nội dung số tại từng điểm đến. Nếu kế hoạch này đi đúng hướng, du khách có thể đi từ một bảo tàng chiến tranh tới một bảo tàng ẩm thực rồi sang một di tích đô thị mà vẫn giữ được mạch câu chuyện chung về thành phố. “Hộ chiếu di sản chính thức bắt đầu hành trình tại TP.HCM với kỳ vọng mỗi tấm hộ chiếu không chỉ lưu giữ dấu ấn của một chuyến tham quan, mà còn mở ra những câu chuyện về lịch sử, văn hóa và con người phía sau mỗi điểm đến.” Câu chuyện ở đây không chỉ là một sản phẩm công nghệ mới, mà là một nỗ lực xây lại cách chúng ta nhìn và kể về di sản trong đời sống đô thị. Nếu thành phố kiên trì, hộ chiếu di sản số có thể trở thành thói quen văn hóa, chứ không còn là một tiện ích thử nghiệm.
