Higashino Keigo: từ tượng đài trinh thám đến tác giả nước ngoài được xuất bản nhiều nhất
Higashino Keigo là một nhà văn Nhật Bản nổi tiếng, người đã dùng văn học trinh thám Nhật để soi chiếu cái ác, đời sống đô thị và những góc khuất tâm lý, từ đó trở thành tác giả nước ngoài được dịch nhiều nhất tại Việt Nam và góp phần thay đổi cách thế giới nhìn văn học Nhật. Ở Việt Nam, Higashino Keigo sách không còn là lựa chọn ngách mà đã trở thành một hiện tượng đại chúng: hơn 60 trong khoảng hơn 100 tác phẩm của ông đã được dịch, và con số dự kiến chạm mốc 70 đầu sách nếu các giao dịch bản quyền với người thừa kế diễn ra thuận lợi. Điều đáng chú ý là ông vượt qua cả Shakespeare, Tolstoy hay Murakami Haruki để trở thành nhà văn nước ngoài được xuất bản nhiều nhất, cho thấy độc giả Việt ưu ái một kiểu trinh thám lạnh lùng, nhiều ám ảnh đạo đức hơn là những "kinh điển" quen thuộc.
Sức hút của văn học trinh thám Nhật: giữa chữa lành và ám ảnh
Trong một thời gian dài, hình ảnh văn học Nhật trong mắt quốc tế gắn với những câu chuyện chữa lành, từ các cuốn dạy dọn dẹp để "khơi gợi niềm vui" đến series quán cà phê cho phép quay về quá khứ như Before the Coffee Gets Cold. Nhưng song song với đó, một dòng văn học trinh thám Nhật u tối đã âm thầm phát triển: những vụ án không chỉ cần lời giải mà còn chất vấn đạo đức, trật tự xã hội, sự thờ ơ và cô đơn trong đô thị. Higashino Keigo chính là gương mặt tiêu biểu của dòng này, với các tác phẩm như Phía sau nghi can X, Bạch dạ hành, Điều kỳ diệu của tiệm tạp hóa Namiya, Án mạng mười một chữ… luôn dùng cấu trúc trinh thám để xoáy sâu vào thân phận con người. Sự song hành giữa "tiểu thuyết chữa lành" và các câu chuyện ám ảnh cho thấy độc giả toàn cầu không chỉ muốn được vỗ về, mà còn muốn đối diện với nỗi bất an bên trong mình.
Từ Edogawa Ranpo tới Uketsu: thể loại tội phạm Nhật tự biến tấu chính mình
Nếu Higashino Keigo là gương mặt được đại chúng biết tới, thì lịch sử thể loại tội phạm Nhật đã được định hình từ lâu bởi những cái tên như Edogawa Ranpo và Seicho Matsumoto. Từ Edogawa Ranpo đến Uketsu, các nhà văn Nhật Bản đã liên tục biến tấu các thể loại tội phạm, kinh dị và bí ẩn theo phong cách riêng, tạo nên một dòng chảy vừa gây ám ảnh vừa giàu sáng tạo. Ở thế hệ mới, Uketsu là trường hợp nổi bật: một tác giả kiêm YouTuber ẩn danh, luôn xuất hiện trong bộ đồ bó màu đen và mặt nạ trắng tối giản, lấy những "căn nhà bí ẩn" trên Internet làm chất liệu cho tiểu thuyết. Khi Strange Houses (Ngôi nhà kỳ quái) được xuất bản tiếng Anh vào tháng 6/2025, tác phẩm nhanh chóng đạt hơn một triệu bản lưu hành, chứng minh rằng công thức tiểu thuyết như trò giải đố – kết hợp câu đố kiến trúc, bí ẩn tội phạm và không khí kinh dị – đang đánh trúng tâm lý độc giả quốc tế.
Văn hóa đại chúng, streaming và sự trỗi dậy của trinh thám – kinh dị Nhật trên thị trường quốc tế
Việc Higashino Keigo và Uketsu được dịch rộng rãi không diễn ra trong chân không; nó phản ánh một sự đổi hướng trong khẩu vị văn hóa toàn cầu. Sự trỗi dậy của các nền tảng streaming như Netflix đã cho phép khán giả tiếp cận phim ảnh Nhật, Hàn, từ đó hình thành sự quen thuộc với thẩm mỹ và nhịp kể chuyện Đông Á. Khi khán giả đã thích J-horror và manga kinh dị, họ dễ dàng chuyển sang tìm kiếm văn học trinh thám Nhật, thể loại tội phạm Nhật và các tiểu thuyết ám ảnh tương tự. Các nhà xuất bản tiếng Anh vì thế ngày càng quan tâm tới tiểu thuyết trinh thám, bí ẩn và kinh dị Nhật Bản, mở rộng việc đặt hàng dịch, quảng bá, đưa các tác giả như Uketsu, Akira Otani hay Asako Yuzuki ra thế giới. Theo đó, các tác phẩm pha trộn trinh thám, kinh dị và văn hóa đại chúng đang dần định hình lại hình ảnh văn học Nhật trên bình diện quốc tế – không còn bị giới hạn trong một công cụ "chữa lành" dễ đọc.
Tương lai sau Higashino Keigo: trinh thám Nhật sẽ đi tới đâu?
Higashino Keigo vừa qua đời ở tuổi 68 vì ung thư, để lại tiếc nuối cho cộng đồng độc giả toàn cầu, trong đó có những người Việt đã bất chấp mưa bão tới dự buổi trò chuyện về văn nghiệp và phong cách trinh thám đặc biệt của ông. Sự vắng mặt của ông đặt ra câu hỏi: ai sẽ tiếp tục dẫn dắt làn sóng văn học trinh thám Nhật trên thị trường quốc tế? Câu trả lời có lẽ không nằm ở một cá nhân, mà ở xu hướng: thể loại tội phạm Nhật ngày càng được kể bằng những hình thức mới, kết hợp mạng xã hội, video, tương tác trực tuyến và các trải nghiệm giải đố. Các tác phẩm chuyển ngữ của Uketsu đang định hình lại văn học Nhật ở thị trường nước ngoài, tạo cảm hứng cho những nhà văn khác bước ra khỏi vùng an toàn "chữa lành" để đối diện trực diện với nỗi sợ và bạo lực. Nếu độc giả tiếp tục đón nhận những câu chuyện gây bất an nhưng giàu suy tưởng, văn học Nhật sẽ còn nhiều cơ hội phá bỏ khung hình ảnh cũ và mở rộng bản đồ đọc sách toàn cầu.
