Từ linh kiện phụ thành “ông vua” chi phí trong điện thoại
Thiếu hụt bộ nhớ RAM/ROM trong chuỗi cung ứng toàn cầu là tình trạng nguồn cung chip nhớ DRAM và NAND cho smartphone bị thắt chặt kéo dài, khiến chi phí linh kiện điện thoại tăng vọt, buộc các hãng sản xuất phải điều chỉnh cấu hình, chiến lược giá và thậm chí cấu trúc sản phẩm trên toàn bộ thị trường. Giá hợp đồng bộ nhớ di động trong quý 2 đã tăng theo cách hiếm khi xảy ra với một linh kiện vốn được xem là đã trưởng thành. LPDDR5X tăng 78–83% so với quý trước, LPDDR4X cũng leo 70–83%, và TrendForce dự báo quý 3 tiếp tục tăng thêm 8–13% nữa. Điều đáng lo là cú sốc này không dừng ở vài tháng rồi hạ nhiệt: nó đang tái định hình lại toàn bộ mặt bằng chi phí và cách các hãng định giá smartphone. Khi bộ nhớ từng chỉ chiếm khoảng 10% chi phí linh kiện, nhà sản xuất còn có thể “nuốt” biến động bằng cách co biên lợi nhuận hoặc tối ưu chỗ khác. Nhưng đến quý 3, bộ nhớ đã nhảy vọt lên khoảng 34% cơ cấu BOM, vượt chip xử lý (24%) và bỏ xa màn hình (7%), rồi được dự báo chạm khoảng 40% vào nửa đầu 2027. Ở mức này, mỗi phần trăm tăng giá bộ nhớ gần như đi thẳng vào giá smartphone tăng hoặc cấu hình bị cắt giảm — không còn vùng đệm êm ái nào cho người dùng.
Vì sao thiếu hụt bộ nhớ RAM bùng nổ ngay lúc này?
Cú sốc thiếu hụt bộ nhớ RAM hiện tại không phải tai nạn ngẫu nhiên, mà là sản phẩm của một chu kỳ cung – cầu bị đảo chiều liên tiếp. Sau giai đoạn bùng nổ thiết bị vì đại dịch, nhu cầu smartphone, PC, tablet rơi mạnh trong giai đoạn sau đó, khiến DRAM và NAND phổ thông tồn kho, kéo giá bán lao dốc. Để giảm lỗ, từ cuối 2022 các nhà sản xuất bộ nhớ siết công suất sản xuất lại. Khi mọi thứ tưởng sắp cân bằng, làn sóng AI bùng nổ, hút phần lớn tài nguyên dây chuyền sang HBM phục vụ máy chủ và trung tâm dữ liệu. Kết quả: nguồn cung DRAM/NAND phổ thông bị thắt chặt, năng lực sản xuất RAM cho smartphone và thiết bị cá nhân bị co hẹp rõ rệt trong khi nhu cầu lại tăng trở lại. Nói cách khác, người dùng di động đang phải trả giá vì một quyết định tái phân bổ năng lực sản xuất ưu tiên cho AI. Và đây không còn là cú sốc ngắn hạn: các nhà phân tích nhận định chu kỳ tăng giá lần này đang thiết lập một mặt bằng chi phí mới mà cả ngành buộc phải sống chung.
Flagship tăng giá 2026: cấu hình cao sẽ đi kèm hoá đơn đắt hơn
Ở phân khúc cao cấp, tác động của thiếu hụt bộ nhớ RAM/ROM không nằm ở việc “mất lãi” mà là câu hỏi: người dùng có chấp nhận flagship tăng giá 2026 hay không. Tỷ trọng chi phí bộ nhớ trên các dòng flagship đã bị đẩy lên khoảng 30–40% chi phí BOM, khiến bộ nhớ vượt mặt cả SoC để trở thành hạng mục đắt nhất trên bo mạch. Khi một linh kiện chiếm tới hơn một phần ba chi phí, câu chuyện không còn là chỉnh nhẹ cấu hình, mà là buộc phải tăng giá bán lẻ hoặc chấp nhận hi sinh phần lợi nhuận vốn được dùng để đầu tư cho R&D thế hệ tiếp theo. Điều này giải thích vì sao giá smartphone tăng là câu chuyện gần như chắc chắn, chứ không phải “hù dọa” người dùng: bộ nhớ đắt lên là cấu trúc, không phải cơn sốt nhất thời. Người mua flagship trong một, hai năm tới sẽ đứng trước lựa chọn khó chịu: hoặc trả nhiều tiền hơn cho cấu hình RAM/ROM tương đương, hoặc chấp nhận mua phiên bản dung lượng thấp hơn và sống chung với cảnh đầy bộ nhớ sớm hơn.
Phân khúc giá rẻ: bài toán lỗ vốn và nguy cơ biến mất
Nghịch lý lớn nhất của bão giá bộ nhớ là nhóm người dùng nhạy cảm giá lại bị “đánh” mạnh nhất. Đối với các smartphone giá rẻ, chi phí bộ nhớ trong quý 3 được dự báo tăng tới 400% so với trước. Với biên lợi nhuận vốn chỉ vài USD mỗi máy, mức tăng đó khiến việc tiếp tục sản xuất các mẫu giá rẻ mà vẫn có lãi gần như bất khả thi. Trong thực tế, các hãng đứng trước ba kịch bản đều kém dễ chịu: cắt cấu hình, giảm dung lượng RAM/ROM xuống mức tối thiểu; tăng giá bán; hoặc đơn giản là tạm dừng, thậm chí khai tử cả phân khúc bình dân. Thị trường đã bắt đầu phản ứng: lượng xuất xưởng smartphone toàn cầu quý 2 giảm 6%, nhưng riêng nhóm máy dưới ngưỡng tầm trung lại sụt đến hơn 22%. Đáng nói, đó là phân khúc nắm phần lớn sản lượng tại các thị trường đang phát triển, nơi điện thoại là thiết bị internet chính. Với thị trường như Việt Nam, khả năng cao người dùng sẽ thấy ít lựa chọn hơn ở tầm giá thấp, trước khi mức giá niêm yết đồng loạt nhích lên.
Người dùng nên thay đổi chiến lược nâng cấp smartphone như thế nào?
Khi chi phí linh kiện điện thoại bị tái phân bổ mạnh sang bộ nhớ, người dùng không còn xa xỉ quyền “mua dư cho thoải mái” nữa. Bất kỳ bước nhảy dung lượng nào cũng là quyết định tiền bạc rõ rệt, vì các hãng có xu hướng giữ nguyên dung lượng bản chuẩn, giảm số phiên bản bộ nhớ, đồng thời nới rộng khoảng cách giá giữa các bản để tối ưu lợi nhuận trên từng nấc cấu hình. Trong bối cảnh giá smartphone tăng vì thiếu hụt bộ nhớ RAM, cách khôn ngoan là: ưu tiên hiệu năng dài hạn (RAM) thay vì chỉ nhìn ROM, cân nhắc kéo dài vòng đời thiết bị thay vì nâng cấp theo thói quen mỗi năm, và chấp nhận trả thêm cho đúng cấu hình thật sự cần. Người tiêu dùng được cảnh báo phải chuẩn bị tâm lý chi trả nhiều hơn cho cùng một mức cấu hình, trong khi các hãng phải tái cấu trúc chiến lược định vị sản phẩm và biên lợi nhuận trong giai đoạn tới. Nếu có ý định mua hoặc nâng cấp, đây là thời điểm nên tính toán nghiêm túc thay vì chờ mức giá “xưa cũ” quay lại — vì rất có thể chúng sẽ không bao giờ trở lại nữa.
