APEC 2027 Phú Quốc: một cuộc chạy đua hạ tầng hơn là một công trình biểu tượng
APEC 2027 Phú Quốc là tổng thể các dự án hạ tầng và một trung tâm hội nghị APEC quy mô hơn 153.000 m², được xây dựng để đón Tuần lễ Cấp cao APEC và tạo cú hích dài hạn cho vị thế hội nghị quốc tế Việt Nam, đồng thời tái định hình không gian đô thị, giao thông và dịch vụ công cộng tại đảo ngọc theo tiêu chuẩn của một điểm đến toàn cầu.
Điểm đáng nói lúc này không phải là câu hỏi “có kịp hay không”, mà là “kịp với chất lượng nào và cái giá quản trị ra sao”. Tính đến hết ngày 24/8, An Giang – địa phương được giao quản lý vốn cho nhiều dự án phục vụ APEC – đã giải ngân hơn 6.300 tỷ đồng, đạt hơn 46% kế hoạch, trong đó ngân sách Trung ương là 3.388 tỷ đồng (40,85%) và ngân sách địa phương là 2.961 tỷ đồng (53,84%). Con số này cho thấy guồng máy tài chính đã được kích hoạt, nhưng tốc độ vốn vẫn chưa theo kịp tham vọng tổ chức một sự kiện mang tầm khu vực. Vấn đề không còn nằm ở “thiếu tiền”, mà nằm ở khả năng biến dòng vốn đó thành khối lượng công trình hữu hình trong thời gian ngắn còn lại.
Trung tâm hội nghị APEC: biểu tượng kiến trúc đã gần hoàn thiện, nhưng thời gian không còn nhiều
Ở trung tâm của bức tranh APEC 2027 Phú Quốc là Trung tâm Hội nghị và Triển lãm APEC – công trình được kỳ vọng trở thành biểu tượng mới của một điểm đến hội nghị quốc tế Việt Nam. Những nhịp mái thép uốn lượn lấy cảm hứng từ đường cong sóng biển Phú Quốc đang dần định hình diện mạo công trình. Theo thiết kế, trung tâm hội nghị APEC có tổng diện tích sàn khoảng 153.130 m², bao gồm cả tầng hầm, cao 39,25m với một tầng hầm, ba tầng nổi và tầng tum kỹ thuật; diện tích mái đạt khoảng 52.000 m².
Theo ông Hoàng Khắc Kỳ, Trưởng bộ phận xây dựng công trình, dự án đã hoàn thành 98% bê tông cốt thép và hơn 95% kết cấu thép chính, bám sát mục tiêu hoàn thiện mặt ngoài vào quý 4 năm nay và xong toàn bộ nội thất trong quý 1/2027. Đây là tiến độ ấn tượng, phản ánh cường độ thi công “ba ca, bốn kíp” giữa kỳ nghỉ lễ, nhưng cũng là lời nhắc rằng mọi sai sót ở giai đoạn nước rút – từ lắp đặt hệ mái, kính đến hoàn thiện nội thất – đều có thể để lại dấu ấn lâu dài cho một công trình sẽ trở thành bộ mặt của APEC 2027 Phú Quốc. Khen ngợi sự thần tốc là cần, nhưng không thể bỏ qua câu hỏi về kiểm soát chất lượng và bảo trì sau sự kiện.
Ba nhóm dự án hạ tầng Phú Quốc: chỗ chạy nhanh, chỗ sa lầy
Nếu trung tâm hội nghị APEC đang tiến triển tương đối suôn sẻ thì bức tranh chung của các dự án hạ tầng Phú Quốc phục vụ APEC lại phân mảnh rõ rệt. Theo phân loại của cơ quan tài chính địa phương, tiến độ thực hiện và giải ngân các công trình được chia làm ba nhóm. Nhóm “chạy nhanh” gồm bảy dự án như Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc, ngầm hóa hạ tầng kỹ thuật khu vực Dương Đông, kè và san lấp mặt bằng trung tâm tổ chức hội nghị APEC, các khu tái định cư An Thới, Hồ Suối Lớn, cùng hồ nước Cửa Cạn và khu đô thị hỗn hợp du lịch sinh thái Núi Ông Quán.
Nhóm “đi bộ” là mười dự án có tiến độ trung bình: hồ nước Dương Đông 2, tuyến ĐT.975, đại lộ APEC, tuyến tàu điện đô thị đoạn 1, chính Trung tâm tổ chức Hội nghị APEC, trung tâm giám sát điều hành thông minh và các khu tái định cư Hàm Ninh, Cửa Cạn, nhà máy nước Dương Đông 2, khu đô thị hỗn hợp Bãi Đất Đỏ. Ở đây, nghịch lý là một số dự án giải ngân cao nhưng khối lượng thi công lại thấp, phản ánh những nút thắt cũ kỹ: giải phóng mặt bằng, vật liệu, đất đai và thủ tục đầu tư. Tiền có thể chảy nhanh trên giấy, nhưng máy xúc chỉ chạy khi mặt bằng sạch và hồ sơ hoàn chỉnh.
Những nút thắt cuối: xử lý rác, nước thải và trách nhiệm quản trị
Đáng lo nhất là nhóm bảy dự án “chậm”, nơi các vấn đề dài hạn của Phú Quốc đang bị trì hoãn ngay cả khi đảo ngọc chuẩn bị đón APEC. Đây là các công trình xử lý môi trường – khu xử lý rác và nhà máy điện rác Bãi Bổn, nhà máy xử lý chất thải rắn sinh hoạt An Thới, hai nhà máy xử lý nước thải tập trung khu vực An Thới và Dương Đông, nhà máy nước Hồ Cửa Cạn, cùng dự án ngầm hóa hạ tầng kỹ thuật khu vực An Thới. Những dự án này còn vướng giải phóng mặt bằng, đất đai, thủ tục đầu tư, nguồn lực nhà đầu tư và điều kiện thi công; cơ quan chức năng đã phải nhấn mạnh yêu cầu “xác định rõ trách nhiệm, thời hạn hoàn thành để đẩy nhanh tiến độ”.
Vấn đề ở đây không chỉ là giữ lời hứa với APEC 2027 Phú Quốc, mà là tránh một kịch bản quen thuộc: hạ tầng hào nhoáng cho sự kiện, còn các nhà máy xử lý rác, nước thải thì mãi nằm trên giấy. Một trung tâm hội nghị APEC hoành tráng sẽ ít ý nghĩa nếu đại biểu quốc tế phải bước qua những dòng nước thải chưa xử lý và núi rác chưa được thu gom. Thời gian còn lại nên tập trung vào các dự án môi trường và dịch vụ thiết yếu – những thứ thường ít “đẹp” trên ảnh nhưng quyết định khả năng vận hành một điểm đến hội nghị quốc tế Việt Nam bền vững sau APEC.
Từ APEC 2027 đến tương lai Phú Quốc: cần một tầm nhìn vượt khỏi tuần lễ sự kiện
Trung tâm hội nghị APEC với mái thép uốn lượn và ballroom dự kiến không cột lớn nhất thế giới chắc chắn sẽ đưa APEC 2027 Phú Quốc lên bản đồ sự kiện khu vực. Nhưng giá trị lâu dài phụ thuộc vào cách các dự án hạ tầng Phú Quốc được hoàn thiện và vận hành sau khi phái đoàn cuối cùng rời đảo. Công trình nằm trong khu vực được quy hoạch gắn với sân bay quốc tế Phú Quốc, tuyến ĐT975 và đường sắt đô thị LRT, rõ ràng có tiềm năng trở thành hạt nhân cho một đô thị hội nghị – triển lãm mới.
Muốn vậy, các bên liên quan cần coi mốc APEC chỉ là điểm khởi đầu, không phải đích đến. Thay vì chỉ dồn nguồn lực vào hình ảnh mặt tiền, phải bảo đảm các dự án cấp nước, xử lý rác, nước thải đi vào hoạt động đúng hạn; các khu tái định cư thực sự đáng sống; đại lộ APEC và tuyến tàu điện đô thị không chỉ hoàn thành “cho kịp hội nghị” rồi sau đó vận hành cầm chừng. APEC 2027 Phú Quốc sẽ là phép thử cho năng lực tổ chức hội nghị quốc tế Việt Nam, nhưng quan trọng hơn, là phép thử cho tầm nhìn phát triển đảo ngọc như một đô thị bền vững, chứ không chỉ là sân khấu sự kiện ngắn hạn.
