Kiến nghị hướng đến người cao tuổi dễ tổn thương
Trợ cấp hưu trí xã hội là chính sách an sinh do Nhà nước bảo đảm, nhằm hỗ trợ người cao tuổi có mức sống tối thiểu khi về già. Tại phiên thảo luận sáng 9.11 về dự án sửa đổi Luật Bảo hiểm xã hội, nhiều đại biểu Quốc hội đề nghị hạ tuổi hưởng trợ cấp thông thường từ 75 xuống 70, đồng thời mở rộng hỗ trợ cho người có hoàn cảnh khó khăn và người nhận lương hưu thấp. Đây là hướng điều chỉnh đáng cân nhắc: ngưỡng tuổi hiện hành có thể khiến người đã suy giảm sức khỏe phải chờ nhiều năm mới tiếp cận trợ giúp. Tuy nhiên, những ý kiến này mới là kiến nghị trong quá trình sửa luật, chưa phải chính sách đã được Quốc hội thông qua.
Theo quy định hiện hành được nêu tại phiên thảo luận, người từ đủ 75 tuổi trở lên thuộc diện không hưởng lương hưu hoặc trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng mới được nhận trợ cấp; người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo có thể hưởng từ đủ 70 tuổi. Bởi vậy, đề xuất mới không chỉ thay đổi một con số: nó đặt ra câu hỏi liệu mạng lưới an sinh có nên đến với người cao tuổi sớm hơn, khi khả năng kiếm sống đã giảm.
Tuổi 70 là mốc được nhiều đại biểu nhắc đến
Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Đoàn Vĩnh Long) đề nghị người từ đủ 70 tuổi được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội; riêng người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo có thể được nhận từ đủ 65 tuổi. Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Thị Thuý Lam (Đoàn Đồng Tháp) đề nghị giảm dần ngưỡng hưởng thông thường từ 75 xuống 70 tuổi. Hai mốc tuổi phản ánh một ưu tiên có cơ sở: hỗ trợ nên đến sớm hơn với nhóm sức khỏe, khả năng lao động và thu nhập đều có nguy cơ suy giảm.
Tác động với đời sống người dân là cụ thể. Từ tuổi 70, nhiều người đã khó tiếp tục làm việc để trang trải; người không có lương hưu hay tích lũy có thể phải dựa vào con cháu hoặc kéo dài thời gian lao động. Với người nghèo, cận nghèo, chờ đến 75 tuổi mới được tiếp cận hỗ trợ có thể đồng nghĩa với một quãng thiếu hụt an sinh đáng kể. Dù vậy, mốc 65 tuổi hiện chỉ là đề xuất dành cho người thuộc hộ nghèo, cận nghèo, không phải quyền lợi đã có hiệu lực.
Lương hưu thấp không đồng nghĩa với đủ sống
Một điểm đáng chú ý trong các ý kiến là xem xét bỏ điều kiện loại trừ người đang nhận lương hưu hoặc trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng. Đại biểu Yến Nhi cho rằng lương hưu là quyền lợi hình thành từ quá trình đóng góp, còn trợ cấp hưu trí xã hội là chính sách an sinh do Nhà nước bảo đảm; hai khoản có cơ sở và mục tiêu khác nhau. Vì thế, có lương hưu không nhất thiết có nghĩa là đã bảo đảm cuộc sống khi tuổi cao.
Người nhận lương hưu thấp vẫn phải tự lo chi phí sinh hoạt, thuốc men và chăm sóc sức khỏe; trong khi người cùng độ tuổi không tham gia bảo hiểm xã hội có thể thuộc diện nhận trợ cấp, tạo cảm giác thiếu công bằng. Đại biểu đề nghị nghiên cứu để người cao tuổi đáp ứng điều kiện tuổi được xem xét hỗ trợ không phân biệt có hay không có lương hưu. Đây là cách tiếp cận hợp lý nếu chính sách hướng đến mức sống tối thiểu, nhưng tiêu chí xác định ai cần hỗ trợ thêm phải rõ ràng để tránh bỏ sót người khó khăn.
Cần lộ trình, chưa thể xem kiến nghị là quyền lợi
Mở rộng diện thụ hưởng sẽ làm tăng nhu cầu ngân sách, nên giảm tuổi hưởng trợ cấp cần đi cùng đánh giá quy mô đối tượng và khả năng cân đối nguồn lực. Các đại biểu đề nghị xây dựng lộ trình phù hợp, đồng thời nghiên cứu điều chỉnh mức hưởng theo ngân sách và điều kiện kinh tế - xã hội từng thời kỳ. Đây không phải lý do để gác lại đề xuất, mà là yêu cầu phải thiết kế chính sách có thể thực hiện bền vững.
Điều người dân cần lưu ý là các mốc 70 tuổi và 65 tuổi, cũng như phương án hỗ trợ người có lương hưu thấp, đang được nêu trong quá trình thảo luận sửa Luật Bảo hiểm xã hội; chưa có quyết định cuối cùng. Kết luận, hướng cải cách đáng ủng hộ là mở rộng trợ cấp theo mức độ dễ tổn thương, thay vì mặc định rằng tuổi 75 hoặc việc có một khoản lương hưu sẽ phản ánh đầy đủ nhu cầu. Bước tiếp theo phải là đánh giá tác động và chốt lộ trình trước khi quyền lợi mới có thể áp dụng.
