AI đang trở thành hạ tầng mới của doanh nghiệp Việt Nam
Việc doanh nghiệp áp dụng AI là quá trình tích hợp các công cụ, mô hình và nền tảng trí tuệ nhân tạo vào hoạt động sản xuất – kinh doanh, từ tự động hóa quy trình, phân tích dữ liệu, hỗ trợ ra quyết định cho tới thiết kế sản phẩm, dịch vụ mới, nhằm tăng năng suất, tối ưu chi phí và tạo lợi thế cạnh tranh dài hạn trên thị trường. Làn sóng tăng trưởng AI Việt Nam không còn là câu chuyện thăm dò công nghệ, mà đang trở thành lựa chọn chiến lược. Theo báo cáo độc lập về “khai phá tiềm năng AI của Việt Nam”, có khoảng 75.000 doanh nghiệp bắt đầu ứng dụng AI lần đầu trong năm qua. Điều này đồng nghĩa cứ 7 phút lại xuất hiện thêm một doanh nghiệp mới bước vào cuộc chơi AI, một tốc độ mà ít thị trường trong khu vực có thể theo kịp.
Những con số cho thấy Việt Nam đang tăng tốc với AI
Điều đáng nói là tốc độ, không chỉ là số lượng. Tỷ lệ doanh nghiệp Việt Nam đã ứng dụng công nghệ AI tăng từ 18% lên 26% chỉ trong một năm, tương đương mức tăng trưởng 44%. Xét về tuyệt đối, gần 250.000 doanh nghiệp đang dùng AI ở các mức độ khác nhau, từ thử nghiệm đến tích hợp sâu vào vận hành. Ở góc độ người dùng, Việt Nam đứng thứ hai về phổ cập AI Đông Nam Á khi 27,9% dân số trong độ tuổi lao động sử dụng ít nhất một sản phẩm AI tạo sinh, tăng 1,4 điểm phần trăm chỉ sau một quý. Một câu trích dẫn đáng nhớ từ báo cáo là: "26% doanh nghiệp Việt Nam hiện đã ứng dụng công nghệ AI, tăng từ mức 18% vào năm 2025, tương đương tốc độ tăng trưởng 44%". Những con số này đặt Việt Nam lên vị trí thứ 33 toàn cầu về phổ cập AI, vượt xa phần lớn các nền kinh tế đang phát triển.
Vì sao doanh nghiệp Việt Nam chuyển sang AI nhanh đến vậy?
Tăng trưởng AI Việt Nam không diễn ra trong khoảng trống. Một mặt, cơ sở hạ tầng số, kết nối Internet và khả năng tiếp cận thiết bị ngày càng tốt hơn đã hạ thấp rào cản ứng dụng AI, dù vẫn còn chênh lệch với các thị trường phát triển hơn. Mặt khác, dân số trẻ đang dùng AI tạo sinh cho tự học, phát triển kỹ năng và hỗ trợ giáo dục, hình thành lực lượng lao động quen với việc điều phối AI trong công việc. Ở cấp độ thể chế, việc Quốc hội thông qua Luật AI chuyên biệt có hiệu lực từ tháng 3/2026 được đánh giá là bước đi hiếm thấy, cho thấy quyết tâm đặt AI vào vị trí hạ tầng chiến lược của nền kinh tế. Khi pháp lý mở đường, người lao động sẵn sàng và chi phí thử nghiệm công nghệ ngày càng thấp, doanh nghiệp khó có lý do để đứng ngoài cuộc chơi, kể cả các doanh nghiệp nhỏ và vừa vốn nhạy cảm với rủi ro công nghệ.
Tác động thực tế: năng suất, doanh thu và sự dịch chuyển ngành
Dù phần lớn doanh nghiệp vẫn đang trong giai đoạn tìm hiểu hoặc thử nghiệm – khoảng 61% mới dùng AI ở mức sơ khởi và chỉ 8% tích hợp toàn diện vào quy trình nghiệp vụ – những nơi đi trước đã nhìn thấy kết quả. Khoảng 72% doanh nghiệp ứng dụng AI ghi nhận tăng năng suất đo lường được, cao hơn mức 66% của năm trước. 64% doanh nghiệp cho biết đã tăng doanh thu với mức tăng trung bình 15%, và 78% kỳ vọng tiếp tục tăng trưởng nhờ AI trong những năm tới. Đặc biệt, dịch vụ tài chính là điểm sáng: 41% doanh nghiệp ngành này đã dùng AI, 79% ghi nhận tăng năng suất nhờ ứng dụng vào phát hiện gian lận, phân tích dữ liệu và hỗ trợ ra quyết định. Khi người lao động quen với AI cho tự học và sáng tạo nội dung, còn doanh nghiệp chứng minh hiệu quả bằng số liệu, câu hỏi không còn là “có nên áp dụng AI?” mà là “áp dụng nhanh đến mức nào để không tụt lại”.
Làn sóng kế tiếp và tham vọng dẫn đầu khu vực
Nhìn sâu hơn vào phổ cập AI Đông Nam Á, Singapore hiện dẫn đầu với 64,3% người dân sử dụng AI và đứng thứ hai thế giới, trong khi Việt Nam vượt lên trên Malaysia, Philippines, Indonesia và Thái Lan với 27,9% người dùng AI tạo sinh trong lực lượng lao động. Điều này cho thấy Việt Nam không phải người dẫn đầu tuyệt đối, nhưng lại là quốc gia tăng tốc nhanh nhất trong nhóm đang phát triển. Bên trong hệ sinh thái, hai làn sóng mới đang hình thành: các startup AI-native, nơi AI nằm trong DNA từ ngày đầu, có khả năng đạt tăng trưởng doanh thu cao gấp 4,8 lần và xác suất chạm mốc doanh thu trên một triệu USD/năm cao hơn 147% so với doanh nghiệp thông thường, với 96% coi AI là động lực tăng trưởng chính; và làn sóng AI tự chủ (agentic AI), dù mới được 38% doanh nghiệp biết tới, nhưng những đơn vị đã dùng đang ghi nhận năng suất, doanh thu và tốc độ ra quyết định vượt trội. Bước tiếp theo của Việt Nam không chỉ là tăng số doanh nghiệp áp dụng AI, mà là chuyển từ thử nghiệm sang chuyển đổi mô hình kinh doanh dựa trên AI, nếu muốn tiến gần tham vọng trở thành một trung tâm AI của khu vực.
