Phát hiện ung thư sớm là gì và vì sao chỉ cảm thấy khỏe là chưa đủ?
Phát hiện ung thư sớm là quá trình tìm ra các tổn thương ác tính hoặc tiền ác tính khi người bệnh chưa xuất hiện triệu chứng rõ ràng, thông qua khám sức khỏe định kỳ, xét nghiệm sinh hóa, chẩn đoán hình ảnh và nội soi, nhằm can thiệp kịp thời, tăng cơ hội điều trị triệt căn, giảm biến chứng và bảo tồn tối đa chất lượng sống lâu dài. Điểm mấu chốt ở đây: cảm giác khỏe mạnh không đồng nghĩa cơ thể không có ung thư. Hai câu chuyện một người đàn ông 57 tuổi không triệu chứng được chẩn đoán ung thư tuyến tiền liệt qua chỉ số PSA tăng, và bệnh nhân 55 tuổi phát hiện cùng lúc ung thư trực tràng, ung thư phổi từ dấu hiệu đi ngoài ra máu, cho thấy ung thư có thể ẩn mình rất lâu. Chờ đến khi cơ thể “kêu cứu” thường là đã muộn một vài bước điều trị.
Chỉ số PSA tăng: cơ chế phát hiện ung thư tuyến tiền liệt trước khi có triệu chứng
Trường hợp người đàn ông ở Bắc Ninh là ví dụ điển hình cho sức mạnh của chỉ số sinh hóa trong phát hiện ung thư tuyến tiền liệt. Trong lần khám sức khỏe định kỳ, xét nghiệm cho thấy chỉ số PSA toàn phần khoảng 5 ng/ml, dù bệnh nhân không hề tiểu buốt, tiểu khó hay rối loạn sinh hoạt. Từ tín hiệu PSA tăng, bác sĩ chỉ định chụp cộng hưởng từ và sinh thiết, kết quả là ung thư tuyến tiền liệt với điểm Gleason 7, ở giai đoạn còn có thể phẫu thuật triệt căn. Theo PGS.TS Hoàng Long, đây là ca bệnh cho thấy giá trị tầm soát sớm tuyến tiền liệt ở nam giới trung niên dù chưa có triệu chứng. Về bản chất, PSA không khẳng định ung thư, nhưng nó là “chuông báo động” đủ mạnh để buộc người bệnh phải kiểm tra chuyên sâu trước khi khối u xâm lấn rộng và di căn.
Đi ngoài ra máu: tín hiệu nhỏ, nguy cơ đa ung thư và đa polyp
Đi ngoài ra máu thường bị xem là bệnh trĩ hay rối loạn tiêu hóa nhẹ, nhưng ca bệnh 55 tuổi ở Hải Phòng cho thấy đây có thể là dấu hiệu của nhiều ung thư cùng lúc. Sau khoảng một tuần đi ngoài ra máu, nội soi cho thấy một khối ung thư trực tràng ở vị trí nối trực tràng – đại tràng sigma và tới 39 polyp rải rác trong đại tràng, kích thước 3–6 mm. Sinh thiết xác định ung thư biểu mô tuyến, kèm theo đó, chụp CT phát hiện thêm một khối u đặc ở thùy trên phổi phải. Bệnh nhân hoang mang là dễ hiểu, nhưng điều đáng nói hơn là nếu bỏ qua triệu chứng đi ngoài ra máu, ung thư trực tràng có thể đã xuyên thành rộng hơn, polyp âm thầm chuyển dạng ác tính, còn khối u phổi lớn lên khó can thiệp nội soi. Một “vệt máu nhỏ” đôi khi là cơ hội cuối để phát hiện ung thư ở giai đoạn còn có chiến lược điều trị bài bản.
Khám sức khỏe định kỳ: hàng rào bảo vệ những người “không có gì bất thường”
Điểm chung của cả hai ca là: nếu không có khám sức khỏe định kỳ hoặc đi khám ngay khi có dấu hiệu bất thường, ung thư có thể chỉ được phát hiện khi đã xâm lấn sâu hoặc di căn. Với ung thư tuyến tiền liệt, giai đoạn sớm cho phép phẫu thuật nội soi cắt toàn bộ tuyến, bảo tồn tốt hơn chức năng nội tiết nam, hạn chế phải dùng thuốc ức chế hormone hoặc cắt tinh hoàn sau này. Với ung thư trực tràng kèm đa polyp, phẫu thuật chọn lọc đoạn có u, bảo tồn phần đại tràng còn lại giúp người bệnh giữ được chức năng tiêu hóa và thuận lợi cho nội soi theo dõi. Tầm soát ung thư qua khám sức khỏe định kỳ vì thế không chỉ nhằm “biết mình có bệnh hay không” mà còn để nếu không may có bệnh, nó được phát hiện ở thời điểm mà y học còn nhiều “vũ khí” an toàn, ít tàn phá để can thiệp.
Đừng chờ triệu chứng: chủ động tầm soát để giữ quyền lựa chọn điều trị
Điểm đáng suy ngẫm nhất từ những ca bệnh này là sự bất ngờ của chẩn đoán. Một người đang ở “độ tuổi phong độ”, sinh hoạt bình thường, bỗng nghe tin mình ung thư tuyến tiền liệt; một người chỉ nghĩ tới bệnh tiêu hóa nhẹ lại nhận kết quả hai ung thư và 39 polyp. Cảm giác khỏe khiến nhiều người trì hoãn tầm soát ung thư, nhưng chính sự trì hoãn đó tước đi quyền được điều trị ở giai đoạn sớm, ít sang chấn và giữ được chất lượng sống. Thái độ hợp lý là: coi khám sức khỏe định kỳ, xét nghiệm PSA, nội soi đại tràng sau 45 tuổi và đi khám ngay khi đi ngoài ra máu là một phần của “bảo hiểm sức khỏe” chủ động. Không ai mong nghe hai chữ “ung thư”, nhưng nếu điều đó xảy ra, hãy để nó được phát hiện càng sớm càng tốt, khi bạn còn nhiều lựa chọn điều trị trong tay.
