Ung thư vú trẻ hóa: vì sao phụ nữ Việt Nam không thể chờ đến lúc có triệu chứng?
Phát hiện sớm ung thư vú là quá trình chủ động tìm kiếm các tổn thương ác tính ở tuyến vú thông qua tự khám, siêu âm, chụp X-quang vú và các kỹ thuật chẩn đoán chuyên sâu, trước khi bệnh tiến triển nặng, nhằm giảm nguy cơ tử vong, giảm chi phí điều trị và bảo toàn chất lượng sống cho người bệnh. Ung thư vú đang gia tăng và có xu hướng trẻ hóa tại Việt Nam, không còn là bệnh của riêng phụ nữ trung niên nữa. Tỷ lệ mắc tăng từ 25,8% năm 2020 lên 28,9% theo dữ liệu trình bày tại một hội nghị ở Huế, đồng thời tỷ lệ tử vong tăng khoảng 8,3%. Khi ung thư vú trở thành ung thư phổ biến nhất ở nữ giới với gần 25.000 ca mắc mới mỗi năm, việc chờ đợi triệu chứng xuất hiện mới đi khám không khác gì chấp nhận đùa với sức khỏe bản thân.
Phát hiện sớm: giảm gánh nặng tài chính, tăng cơ hội sống
Điều khiến các chuyên gia bức xúc không phải chỉ là số ca ung thư vú mới tăng, mà là việc đa số bệnh nhân vẫn đến bệnh viện trong giai đoạn muộn III–IV, khi lựa chọn điều trị bị thu hẹp và chi phí chăm sóc tăng vọt. Việc phát hiện bệnh muộn được ghi nhận là tạo gánh nặng tài chính đáng kể cho gia đình người bệnh và làm giảm rõ rệt tỷ lệ điều trị thành công. Ngược lại, tầm soát ung thư định kỳ và can thiệp sớm được các bác sĩ đánh giá là chiến lược hiệu quả nhất để giảm tỷ lệ tử vong và nâng cao chất lượng sống cho bệnh nhân ung thư vú. Nói thẳng, đối với ung thư vú, chúng ta chưa có vắc-xin phòng bệnh, nên vũ khí mạnh nhất hiện nay chính là phát hiện sớm. Không tầm soát là chấp nhận đánh mất cơ hội chữa khỏi vào tay một căn bệnh lẽ ra có thể kiểm soát tốt hơn.
Chuyên gia chỉ rõ các nhóm nguy cơ và con đường phòng ngừa ung thư vú
Trong một buổi trò chuyện Health Talk chiều 15/8, bác sĩ Lưu Y Ngọc từ một hệ thống y khoa chuyên sâu đã nhấn mạnh rằng ung thư vú không xuất hiện ngẫu nhiên mà bị thúc đẩy bởi các yếu tố nguy cơ rõ ràng. Phần đáng trách nằm ở những yếu tố có thể thay đổi: thừa cân, béo phì, lạm dụng rượu bia, thuốc lá, thức khuya, sử dụng thuốc tránh thai khẩn cấp kéo dài với nồng độ nội tiết cao gấp 2–3 lần thuốc tránh thai hàng ngày. Nhóm nguy cơ không thể thay đổi bao gồm tuổi tác, tiếp xúc tia xạ, thời gian tiếp xúc nội tiết kéo dài và đặc biệt là đột biến gen BRCA1, BRCA2 di truyền. Thay vì coi đó là thông tin để lo sợ, phụ nữ Việt Nam cần biến chúng thành bản đồ hành động cho phòng ngừa ung thư vú: kiểm soát cân nặng, hạn chế rượu bia, bỏ thuốc lá, điều chỉnh thói quen ngủ và tôn trọng cảnh báo của cơ thể.
Tự khám tại nhà và tầm soát định kỳ: thói quen nên bắt đầu từ tuổi 20
Theo bác sĩ Lưu Y Ngọc, phụ nữ từ tuổi 20 đã được khuyến cáo bắt đầu tự khám vú mỗi tháng tại nhà, vì đây là phương pháp không tốn chi phí nhưng mang lại hiệu quả cao trong việc phát hiện bất thường sớm. “Thời điểm vàng” là ngày thứ 8–9 của chu kỳ kinh, khi nội tiết tố giảm và mô vú mềm hơn, giúp việc sờ nắn chính xác hơn. Tự khám gồm ba bước: quan sát trước gương để nhận diện biến dạng, sần da cam, co kéo, tiết dịch; sờ nắn bằng đầu ngón tay thay vì bóp cả bàn tay; và di chuyển đầu ngón theo từng vùng để tìm khối bất thường. Tuy nhiên, tự khám không thay thế cho tầm soát ung thư định kỳ bằng siêu âm và chụp X-quang vú. Đối với nhóm nguy cơ cao, chụp X-quang vú định kỳ mỗi 2–3 năm từ tuổi 30–35 được xem là “bắt buộc”, không phải lựa chọn tùy hứng.
Từ kế hoạch quốc gia đến lựa chọn cá nhân: sức khỏe phụ nữ Việt Nam cần một cuộc chuyển động
Khi công tác dự phòng và phát hiện sớm ung thư vú còn bị cản trở bởi tài chính thiếu bền vững và bảo hiểm y tế chưa chi trả cho các dịch vụ sàng lọc chủ chốt như chụp X-quang vú, xét nghiệm HPV, phụ nữ thường phải tự chi trả hoặc phụ thuộc vào nguồn viện trợ. Tỷ lệ sàng lọc định kỳ ung thư cổ tử cung mới đạt khoảng 28%, cho thấy thói quen tầm soát của chúng ta yếu hơn nhiều so với mức cần thiết. Để đối phó, Bộ trưởng Y tế đã ban hành Kế hoạch hành động quốc gia về phòng, chống ung thư vú và ung thư cổ tử cung giai đoạn 2026–2035, đặt mục tiêu đến năm 2035 đạt 70% phụ nữ 40–70 tuổi được sàng lọc định kỳ và 60% ca ung thư vú được phát hiện ở giai đoạn sớm I–II. Nhưng mọi kế hoạch sẽ chỉ là giấy tờ nếu mỗi phụ nữ không tự coi tầm soát định kỳ là quyền lợi và trách nhiệm của chính mình. Phòng ngừa ung thư vú không thể giao phó hoàn toàn cho hệ thống y tế; đó phải là lựa chọn chủ động hàng năm của từng người phụ nữ Việt Nam.
