STEAM Lab giáo dục: ánh sáng mới trên đỉnh núi Cu Vai
STEAM Lab giáo dục là mô hình phòng học thông minh kết hợp khoa học, công nghệ, kỹ thuật, nghệ thuật và toán, nơi trẻ em được học tập thực hành qua thiết bị tương tác, giáo cụ trực quan và Internet, nhằm thu hẹp khoảng cách tri thức giữa học sinh vùng cao và học sinh thành thị bằng một không gian sáng tạo lấy trải nghiệm làm trung tâm. Tại Trường Mầm non Hoa Hồng ở bản Cu Vai, huyện Trạm Tấu cũ, nay thuộc xã Hạnh Phúc, Lào Cai, Hoa hậu Đỗ Mỹ Linh đã trao tặng một phòng học STEAM Lab thông minh như vậy. Đây không phải là một hoạt động thiện nguyện mang tính phong trào, mà là bước tiếp theo của một hành trình gần một thập kỷ đưa công nghệ vùng cao, từ “cõng điện lên bản” đến mang ánh sáng tri thức hiện đại cho trẻ em nơi đây.
Từ đường dây điện đến phòng học thông minh: một hành trình 10 năm
Nếu năm 2017, Cu Vai gắn với hình ảnh một cô hoa hậu lội bùn, dầm mưa kéo đường dây điện lên bản để thắp sáng những ngôi nhà giữa sương mù, thì mười năm sau, cùng con người ấy, bản làng đón thêm một loại “ánh sáng” khác: ánh sáng tri thức. Sự tiếp nối này không mang màu sắc biểu tượng đơn thuần; nó thể hiện một tư duy nhất quán về phát triển vùng cao: hạ tầng điện là điều kiện, công nghệ giáo dục mới là đòn bẩy dài hạn. Khi ánh điện đã trở thành điều quen thuộc trong từng nếp nhà, câu hỏi tiếp theo phải là: trẻ em làm gì với nguồn năng lượng đó? Câu trả lời được đặt vào STEAM Lab giáo dục – một không gian giúp các em biến điện, màn hình và Internet thành cơ hội học tập, thay vì chỉ là công cụ giải trí.
Học tập thực hành: vì sao phòng STEAM Lab quan trọng với trẻ vùng cao?
Điểm khác biệt lớn nhất của STEAM Lab ở Cu Vai không nằm ở độ “xịn” của đồ công nghệ, mà ở triết lý học tập thực hành phía sau. Phòng học được trang bị TV thông minh cảm ứng cỡ lớn, robot lắp ráp, kính hiển vi kỹ thuật số, bảng mạch điện tử, mô hình khoa học 3D và các thiết bị tương tác, biến kiến thức khô khan thành những hoạt động mà trẻ có thể trực tiếp quan sát, chạm vào và thử nghiệm. Học sinh không chỉ nghe cô giáo giảng về mạch điện, mà có thể tự tay nối dây; không chỉ thấy hình minh họa tế bào, mà đưa mẫu vật lên kính hiển vi kỹ thuật số để soi. Việc được tự tay thực hành sẽ khơi dậy trí tò mò, sự sáng tạo và mở ra những giấc mơ lớn hơn cho các em. Trong bối cảnh giáo dục nông thôn còn lệ thuộc nhiều vào sách giáo khoa và đọc – chép, đây là một bước chuyển đáng kể.
Thu hẹp khoảng cách giáo dục nông thôn – thành thị bằng công nghệ vùng cao
STEAM Lab ở Cu Vai cho thấy khoảng cách giáo dục giữa miền núi và đồng bằng không phải là điều bất biến. Khi một lớp mầm non vùng cao sở hữu robot lắp ráp, kính hiển vi kỹ thuật số và TV thông minh kết nối Internet, cơ hội tiếp cận STEM của các em tiệm cận với học sinh dưới xuôi. Chính Đỗ Mỹ Linh đã nói rõ mục tiêu: “Lý do lớn nhất thôi thúc Linh mang Steam Lab lên Cu Vai là mong muốn thu hẹp chênh lệch giáo dục. Linh muốn các em nhỏ vùng cao cũng có cơ hội tiếp cận bình đẳng với khoa học công nghệ, được trải nghiệm những dụng cụ học tập tiên tiến nhất vốn đã rất quen thuộc với các bạn học sinh dưới xuôi”. Nhưng công nghệ vùng cao chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi kèm thay đổi phương pháp: từ dạy chay sang dạy qua trải nghiệm, từ nghe – chép sang thử – sai – hiểu. STEAM Lab, nếu được vận hành tốt, chính là cái nôi cho sự thay đổi đó.
Hơn một phòng học: ký ức, động lực và thông điệp cho tương lai
Giá trị của STEAM Lab giáo dục ở Cu Vai không chỉ đo bằng số thiết bị hay giờ học STEM. Nó còn nằm ở những trải nghiệm tuổi thơ mới: từ căn phòng học thông minh đến “nhà hàng pizza” thu nhỏ ngay sân trường trong mây, với chú hề, trò chơi và những miếng bánh nóng hổi lần đầu tiên xuất hiện giữa núi rừng. Những ký ức đó khiến tri thức gắn liền với niềm vui, chứ không phải áp lực. Đáng chú ý, chuyến đi còn có những chú gấu bông do chính con gái Đỗ Mỹ Linh chọn lựa, như một lời nhắn gửi từ thế hệ này đến thế hệ khác về tinh thần tương thân tương ái. Kết lại, bài học từ Cu Vai là rõ ràng: muốn trẻ em vùng cao dám mơ về một thế giới ngoài đỉnh núi, chúng ta phải mang thế giới ấy vào lớp học, bằng công nghệ, bằng phương pháp học tập thực hành, và bằng những ký ức đẹp.
