An toàn mạng bắt đầu từ những thói quen nhỏ
An toàn mạng học sinh là khả năng nhận diện nguy cơ khi sử dụng thiết bị kết nối Internet, bảo vệ thông tin riêng tư và biết dừng lại, tìm người lớn giúp đỡ khi gặp tình huống bất thường. Kỹ năng ấy cần được dạy từ sớm, bởi trẻ dùng Internet không nhất thiết phải có điện thoại riêng: tivi, máy tính hay thiết bị của cha mẹ cũng có thể đưa các em lên mạng để học tập, xem phim và video.
Tại Trường Tiểu học Nguyễn Bỉnh Khiêm ở phường Buôn Ma Thuột, nhà trường phối hợp với các đơn vị thuộc Công an tỉnh Đắk Lắk tổ chức chương trình “Kỹ năng an toàn trên không gian mạng – Phòng, chống bạo lực học đường”. Học sinh được hướng dẫn cảnh giác với người lạ, lời mời nhận quà, nội dung xấu độc và đường dẫn không rõ nguồn gốc. Đây là cách tiếp cận thiết thực: thay vì chỉ cấm đoán, người lớn cần giúp trẻ nhận ra dấu hiệu đáng ngờ và biết phải làm gì tiếp theo.
Các em cũng được nhắc không tiết lộ địa chỉ nhà, số điện thoại, mật khẩu hay hình ảnh riêng tư. Nếu bị đe dọa, dụ dỗ hoặc gặp nội dung khiến mình sợ hãi, hãy ngừng tương tác và báo ngay cho cha mẹ, thầy cô hoặc người lớn đáng tin cậy. Bài học chỉ phát huy tác dụng khi gia đình tiếp tục đồng hành, thay vì giao thiết bị cho trẻ rồi mặc nhiên cho rằng các em đã biết tự bảo vệ.
Dạy nhận diện “bắt cóc online” bằng tình huống gần gũi
Ở bậc THCS, nội dung giáo dục cần chạm tới những thủ đoạn phức tạp hơn, trong đó có “bắt cóc online”. Tại chương trình “Học đường xanh – Hành trang vững bước”, học sinh tham gia tiểu phẩm “Dừng hình 30 giây” với ba tình huống đời sống để luyện nhận diện nguy cơ và chọn cách ứng xử. Nội dung tuyên truyền bao gồm bạo lực học đường, tội phạm trên không gian mạng và thủ đoạn “bắt cóc online”; Trường THCS Phan Bội Châu cũng ra mắt Câu lạc bộ Học sinh xung kích nhằm hỗ trợ xây dựng môi trường học đường an toàn.
Giá trị của diễn tập tình huống nằm ở chỗ học sinh được tập phản ứng trước khi rơi vào khủng hoảng. Các em cần biết rằng lời thúc ép giữ bí mật, yêu cầu chuyển sang kênh liên lạc khác hoặc hành động khiến mình hoảng sợ đều đáng để dừng lại và kiểm chứng với người lớn. Dạy về bắt cóc online không nên dừng ở việc nêu tên một thủ đoạn; học sinh cần hiểu cách ngắt liên hệ, không làm theo yêu cầu bất thường và cầu cứu kịp thời.
Chương trình đặt trong kế hoạch phối hợp giữa ngành giáo dục và công an về an toàn trường học, đồng thời kết hợp với nội dung phòng, chống ma túy, thuốc lá điện tử, bạo lực học đường và an toàn giao thông. Cách tích hợp này hữu ích nếu không biến tuyên truyền thành danh sách cảnh báo dài dòng: mỗi chủ đề cần gắn với tình huống có thể gặp và một hành động cụ thể mà học sinh nhớ được.
Khánh Hòa và Chí Đám nhấn mạnh cách ứng phó
Ngày 2/11, Công an tỉnh Khánh Hòa cùng Câu lạc bộ Niềm tin số và các đơn vị đồng hành tổ chức hoạt động hưởng ứng chiến dịch “Không một mình 2026”, với hơn 900 cán bộ, giáo viên và học sinh Trường Hội nhập Quốc tế iSchool Nha Trang tham dự. Học sinh được hướng dẫn nhận biết người lạ chủ động làm quen, lời mời hấp dẫn, yêu cầu cung cấp ảnh riêng tư và nhóm hoặc trò chơi trực tuyến không rõ nguồn gốc.
Ngày 29/10/2026, Công an xã Chí Đám tuyên truyền tại Trường THCS Tiên Phong – Phân hiệu Vân Du, thu hút hơn 300 cán bộ, giáo viên và học sinh. Nội dung gồm bảo vệ thông tin cá nhân, thiết lập bảo mật hai lớp, ứng xử trên mạng và nhận diện nguy cơ bị bắt nạt, quấy rối hoặc lừa đảo. Hai hoạt động cùng cho thấy kiến thức an toàn mạng cần đi liền với kỹ năng tự bảo vệ, chứ không chỉ dừng ở lời nhắc “hãy cẩn thận”.
- Dừng tương tác khi gặp yêu cầu hoặc nội dung đáng ngờ.
- Không lan truyền tin nhắn, hình ảnh hay nội dung có thể gây tổn hại.
- Lưu bằng chứng như tin nhắn, tài khoản hoặc đường dẫn liên quan.
- Báo cáo sự việc với nền tảng hoặc cơ quan phù hợp.
- Chia sẻ với cha mẹ, thầy cô hay người lớn đáng tin cậy để nhận hỗ trợ.
Đó là quy trình năm bước được hướng dẫn tại Chí Đám; tại Khánh Hòa, học sinh cũng được nhắc không tự giải quyết một mình mà lưu bằng chứng và báo cha mẹ, thầy cô hoặc cơ quan chức năng.
Từ buổi tuyên truyền đến sự đồng hành mỗi ngày
Một buổi ngoại khóa có thể mở đầu cuộc trò chuyện, nhưng không thể thay thế sự đồng hành thường xuyên. Chiến dịch “Không một mình 2026” kêu gọi thầy cô, cha mẹ, cán bộ, chiến sĩ và các đơn vị đồng hành dành ít nhất năm phút mỗi ngày để trò chuyện, lắng nghe và chia sẻ với trẻ. Ngành giáo dục cũng dự kiến tiếp tục phối hợp với gia đình và lực lượng chức năng để đẩy mạnh giáo dục kỹ năng sử dụng mạng xã hội, xây dựng môi trường học đường an toàn.
Năm phút ấy có ý nghĩa khi trẻ tin rằng kể lại một tin nhắn đáng sợ sẽ không khiến mình bị mắng hay bị tước thiết bị ngay lập tức. Người lớn nên hỏi trẻ đã gặp gì trên mạng, cùng kiểm tra cài đặt riêng tư và thống nhất cách cầu cứu; đồng thời làm gương bằng việc không phát tán thông tin chưa kiểm chứng. Nhà trường có thể củng cố việc học qua câu lạc bộ, trao đổi và diễn tập thay vì chỉ tổ chức một lần rồi thôi.
Kết luận cần rõ ràng: không thể loại bỏ mọi cạm bẫy trên mạng bằng một bài tuyên truyền, nhưng có thể giúp học sinh bớt đơn độc khi gặp nguy hiểm. Khi trẻ biết dừng lại, giữ bằng chứng và tìm người hỗ trợ, còn gia đình, nhà trường và công an duy trì kết nối, an toàn mạng học sinh sẽ trở thành kỹ năng thực hành hằng ngày—không phải khẩu hiệu treo trong lớp.
