Liên doanh PetroVietnam–CNCEC: bước mở sang chương mới
Hợp tác chiến lược giữa PetroVietnam và các tập đoàn hóa chất, năng lượng Trung Quốc là quá trình liên doanh, góp vốn và chuyển giao công nghệ trong các lĩnh vực khí, LNG, lọc hóa dầu và công nghiệp hóa chất, nhằm củng cố an ninh năng lượng, nâng cấp công nghiệp chế biến, đồng thời gắn kết sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực. Mới đây, Phó Tổng Giám đốc PetroVietnam Lê Xuân Huyên đã tiếp Tổng Giám đốc Tập đoàn Kỹ thuật Hóa chất Quốc gia Trung Quốc (CNCEC) Deng Zhaojing để trao đổi cơ hội hợp tác trong công nghiệp năng lượng, khí, LNG, lọc hóa dầu và hóa chất. Đây không còn là những cuộc tiếp xúc xã giao; đó là lời tuyên bố rõ ràng rằng đầu tư Trung Quốc Việt Nam đang bước vào giai đoạn mới, với trọng tâm là các dự án có hiệu quả cụ thể, thời gian và lộ trình rõ ràng.
Thông điệp quan trọng từ CNCEC là sẵn sàng góp vốn, lập liên doanh theo từng dự án phù hợp nhu cầu đôi bên. Nói thẳng, PetroVietnam hợp tác với một “ông lớn” có kinh nghiệm EPC, R&D và vận hành các tổ hợp hóa chất lọc dầu sẽ giúp Việt Nam rút ngắn quãng đường tự tích lũy công nghệ. Khi nhà thầu từng đảm nhiệm tổng thầu EPC Nhà máy Đạm Cà Mau – công suất thiết kế khoảng 800.000 tấn urê/năm – quay lại bàn chuyện nâng công suất, tối ưu năng lượng, thì đây là sự kế thừa chứ không phải thử nghiệm. Hợp tác mới vì thế có nền tảng thực tế, không chỉ dừng ở bản ghi nhớ trên giấy.
Động lực chiến lược: vì sao Việt Nam mở cửa mạnh hơn cho dòng vốn Trung Quốc?
Cửa hợp tác đang mở rộng không phải tình cờ. PetroVietnam nhìn nhận rõ rằng nền tảng quan hệ đối tác hợp tác chiến lược toàn diện và quan hệ láng giềng hữu nghị giữa Việt Nam và Trung Quốc tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp hai nước tăng cường hợp tác. Ở phía Chính phủ, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh Việt Nam đang có nhu cầu lớn về năng lượng để phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội, đồng thời đẩy mạnh năng lượng tái tạo, điện gió, điện mặt trời và điện gió ngoài khơi. Trong bối cảnh đó, đầu tư Trung Quốc Việt Nam trong năng lượng, hạ tầng và công nghệ trở thành công cụ bổ sung quan trọng chứ không phải lựa chọn bên lề.
PetroVietnam cũng bước vào bàn đàm phán với vị thế không hề yếu. Tập đoàn là doanh nghiệp năng lượng hiếm hoi trong khu vực cùng lúc tăng trưởng doanh thu, lợi nhuận và tổng tài sản; doanh thu hợp nhất đạt khoảng 1,1 triệu tỷ đồng, tăng 76% so với năm 2021, lợi nhuận trước thuế 66.000 tỷ đồng, tổng tài sản 1,18 triệu tỷ đồng. Đây là câu trả lời rõ ràng cho những ai lo ngại PetroVietnam bị “lệ thuộc” trong các thương vụ liên doanh: một tập đoàn có quy mô tài sản như vậy đủ sức chọn lọc đối tác, chứ không buộc phải chấp nhận mọi đề nghị.
LNG, lọc hóa dầu và hóa chất: mắt xích mới của chuỗi cung ứng khu vực
Tờ giấy thử quan trọng của mối quan hệ PetroVietnam hợp tác với CNCEC nằm ở ba trụ cột: năng lượng LNG Việt Nam, hóa chất lọc dầu và R&D. CNCEC đề xuất tập trung nguồn lực để bảo đảm chất lượng, tiến độ các dự án khí, LNG, lọc hóa dầu và hóa chất – nghĩa là không chỉ xây thêm nhà máy, mà còn chuẩn hóa chuỗi từ nhập LNG, xử lý khí tới sản xuất sản phẩm hóa chất giá trị cao. Nếu làm tốt, Việt Nam có thể dịch chuyển từ vị trí nhập khẩu sản phẩm trung gian sang vai trò trung tâm chế biến trong khu vực, giảm phụ thuộc và nâng giá trị gia tăng ngay trên lãnh thổ mình.
Điểm đáng chú ý là CNCEC muốn mở rộng hợp tác R&D, tạo điều kiện để chuyên gia PetroVietnam tham quan viện nghiên cứu, trung tâm R&D, dự án thí điểm tại Trung Quốc. Nói cách khác, liên doanh lần này không chỉ là chuyện góp vốn, mà là trao đổi tri thức. Khi hai bên bàn tới sản xuất methanol từ sinh khối, khí công nghiệp, phát triển phân bón và hóa chất chuyên dụng ở Đạm Cà Mau, đó là cách Việt Nam chen chân vào các phân khúc hóa chất tinh, thay vì bị kẹt ở dòng sản phẩm cơ bản, ít biên lợi nhuận. Chuỗi cung ứng khu vực khi ấy sẽ phải tính thêm một nút thắt mới: cụm hóa dầu – hóa chất ở Việt Nam.
Đường sắt, năng lượng và bài toán kết nối hạ tầng xuyên biên giới
Trong khi PetroVietnam và CNCEC mài giũa chuỗi năng lượng – hóa chất, các tập đoàn Trung Quốc khác lại nhắm tới xương sống hạ tầng: đường sắt và điện. Trong khuôn khổ hội chợ CAEXPO và hội nghị CABIS lần thứ 23, ngày 16/9 tại Nam Ninh, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đã tiếp lãnh đạo nhiều tập đoàn Trung Quốc. Tập đoàn Xây dựng Giao thông Trung Quốc (CCCC) đề xuất tăng cường hợp tác phát triển kết nối đường sắt, nhất là tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, đồng thời muốn tham gia cảng biển, logistics, dự án năng lượng xanh, giao thông đường bộ và đường thủy. Đây là những tuyến huyết mạch nối thẳng các trung tâm công nghiệp, cảng biển với biên giới, tạo hành lang cho hàng hóa và năng lượng.
Song song, Tập đoàn Xây dựng Năng lượng Trung Quốc (CEEC) coi Việt Nam là thị trường đầu tư quan trọng, đề xuất tăng hợp tác phát triển nguồn điện – đặc biệt là năng lượng tái tạo và điện khí – và nghiên cứu giải pháp nâng năng lực truyền tải. CEEC cũng muốn tham gia các tuyến đường sắt kết nối Việt Nam – Trung Quốc như Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, Đồng Đăng – Hà Nội, Móng Cái – Hạ Long – Hải Phòng. Nếu những đề xuất này tiến triển, đầu tư Trung Quốc Việt Nam sẽ không chỉ nằm trong các nhà máy năng lượng LNG Việt Nam ven biển, mà còn hiện diện trên mạng lưới hạ tầng vận tải và truyền tải điện xuyên biên giới, làm dày thêm sự đan cài lợi ích giữa hai nền kinh tế.
Cơ hội và giới hạn: Việt Nam cần điều gì để chủ động cuộc chơi?
Không khó để thấy những lợi ích tiềm năng: nguồn vốn lớn, công nghệ nhanh, thị trường rộng, cùng khả năng đưa chuỗi hóa chất lọc dầu Việt Nam bám sâu vào mạng lưới khu vực. Nhưng mọi liên doanh đều có mặt trái nếu thiếu khung quản trị. Chính phủ Việt Nam đã yêu cầu các tập đoàn Trung Quốc phối hợp với bộ, ngành để nghiên cứu, triển khai theo quy định – đây phải là “lớp lọc” bắt buộc cho mọi dự án, từ đường sắt xuyên biên giới đến dự án điện khí, truyền tải hay lưu trữ năng lượng. PetroVietnam cũng đã nhấn mạnh yêu cầu cụ thể hóa hợp tác bằng dự án khả thi, hiệu quả và có kế hoạch triển khai rõ ràng, tránh xu hướng ký kết rầm rộ nhưng triển khai chậm.
Tương lai liên doanh PetroVietnam – CNCEC và các dự án với CCCC, CEEC sẽ phụ thuộc vào năng lực “chọn cuộc chơi” của Việt Nam: chọn lĩnh vực chiến lược (LNG, điện khí, hóa chất chuyên dụng), chọn cấu trúc góp vốn bảo đảm chủ quyền quyết sách, và chọn các điều khoản R&D giúp doanh nghiệp trong nước tích lũy tri thức. Khi PetroVietnam cử đoàn kỹ thuật sang Trung Quốc trao đổi sâu về công nghệ, dự án và phương án triển khai, đó là bước đi cho thấy Việt Nam không muốn làm đối tác thụ động. Nếu giữ được thế chủ động, các liên doanh này có thể trở thành bệ phóng, thay vì chiếc “áo gọng” trong quá trình nâng cấp chuỗi cung ứng năng lượng.
