AI nên là trợ lý, không phải người ra y lệnh
AI trong y tế là việc sử dụng các hệ thống trí tuệ nhân tạo để phân tích thông tin sức khỏe, hỗ trợ chẩn đoán, điều trị và tổ chức chăm sóc, trong khi bác sĩ vẫn chịu trách nhiệm về quyết định chuyên môn. Đây là ranh giới cần giữ rõ khi công nghệ đi từ phòng nghiên cứu vào bệnh viện. Ngày 24/10, Trường Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức Hội nghị Khoa học Trí tuệ nhân tạo trong Y tế 2026, tập trung vào bước chuyển từ tiềm năng sang tác động thực tế. Hội nghị có hơn 300 đại biểu đăng ký, với 48 báo cáo khoa học và 10 báo cáo poster. Quy mô trao đổi ấy cho thấy câu hỏi không còn là AI làm được gì, mà là AI có giúp người bệnh tốt hơn hay không. AI hỗ trợ bác sĩ tổng hợp và phân tích thông tin; chẩn đoán, điều trị và quyết định lâm sàng cuối cùng vẫn phải nằm trong tay người hành nghề y.
Độ chính xác chưa đủ nếu dữ liệu không giống thực tế
Một thuật toán có kết quả tốt trong nghiên cứu không mặc nhiên hoạt động tương tự ở bệnh viện hoặc tuyến chăm sóc ban đầu. Khác biệt về mô hình bệnh tật, nhóm bệnh nhân, nguồn lực và quy trình chuyên môn có thể làm giảm độ hữu ích của công cụ. Vì vậy, hệ thống AI cần được phát triển và đánh giá trên dữ liệu phù hợp với người Việt Nam, đồng thời phản ánh điều kiện vận hành của hệ thống y tế trong nước. Đây không phải yêu cầu hình thức: nếu dữ liệu huấn luyện không đại diện cho người sẽ được khám chữa bệnh, đầu ra có thể khiến bác sĩ tin vào một gợi ý không phù hợp. AI hỗ trợ bác sĩ chỉ đáng tin khi cơ sở y tế kiểm tra được công cụ trên nhóm bệnh nhân và môi trường sử dụng dự kiến. Khả năng giải thích kết quả cũng quan trọng, để nhân viên y tế có thể cân nhắc gợi ý của máy thay vì nhận nó như một kết luận không thể chất vấn.
Đo tác động lên người bệnh, không chỉ điểm số mô hình
Độ chính xác thuật toán là điều kiện cần, không phải thước đo cuối cùng. Câu hỏi đáng đặt ra là công cụ có cải thiện chăm sóc người bệnh, hỗ trợ quyết định an toàn hơn hay giảm được gánh nặng công việc hay không. Những lợi ích ấy cần được kiểm chứng trong thực hành, chứ không chỉ suy ra từ kết quả thử nghiệm kỹ thuật. Với người bệnh, AI có ích khi góp phần giúp quá trình chăm sóc tốt hơn; với nhân viên y tế, việc tích hợp vào hệ thống hiện có có thể hạn chế nhập liệu lặp lại và giảm gánh nặng hành chính. Đánh giá cũng cần xem xét an toàn, công bằng, minh bạch và khả năng áp dụng ở các cơ sở khác nhau. Nếu mô hình đạt điểm cao nhưng không cải thiện kết quả chăm sóc hoặc tạo thêm rủi ro, việc triển khai rộng không phải là tiến bộ. Bằng chứng lâm sàng phải đi trước niềm tin dành cho công nghệ.
Bệnh án không nên trở thành dữ liệu đầu vào tùy tiện
Đưa hồ sơ bệnh án lên một công cụ AI công cộng để nhờ tóm tắt có thể biến thao tác tiện tay thành sự cố bảo mật. Dữ liệu có thể bị lưu trên máy chủ hoặc chuyển cho bên thứ ba; phòng khám cũng có thể không nắm rõ nơi lưu trữ, thời hạn lưu và cách nhà cung cấp sử dụng thông tin. Chuyên gia cảnh báo nhân viên y tế từng tải trực tiếp bệnh án lên nền tảng AI mở, vô tình phát tán thông tin khám chữa bệnh lên Internet. Cơ sở y tế cần quy định nội bộ nghiêm, cấm đưa dữ liệu định danh lên nền tảng mở và ràng buộc trách nhiệm bảo mật trong hợp đồng với nhà cung cấp. Khi AI ngày càng phát triển, bước tiếp theo phải là hợp tác để đưa nghiên cứu vào thực tiễn: cơ sở y tế xác định nhu cầu và đánh giá kết quả, nhà trường gắn nghiên cứu với đào tạo, doanh nghiệp phát triển sản phẩm và hỗ trợ vận hành.
Giá trị của AI phải được chứng minh tại nơi chăm sóc
AI có thể giúp bác sĩ nhìn thấy thêm tín hiệu trong dữ liệu, hỗ trợ phân tích và giảm việc hành chính, nhưng không thể gánh thay trách nhiệm nghề nghiệp. Muốn đưa công nghệ vào chăm sóc một cách an toàn, cần dữ liệu phù hợp với bệnh nhân Việt Nam, đánh giá lâm sàng có thể kiểm chứng, khả năng giải thích và cơ chế bảo vệ quyền riêng tư. Hội nghị năm nay tiếp nối diễn đàn AI4Health trước đó, góp phần mở rộng trao đổi và hợp tác giữa cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu, bệnh viện và doanh nghiệp. Đó là hướng đi cần thiết, nhưng hợp tác chỉ có ý nghĩa nếu sản phẩm được thử nghiệm trong điều kiện sử dụng thật và đem lại lợi ích có thể nhận thấy cho người bệnh. Kết luận nên rõ ràng: AI là công cụ hỗ trợ quyết định lâm sàng, còn bác sĩ phải giữ quyền cân nhắc cuối cùng. Công nghệ chỉ xứng đáng có chỗ trong y tế khi chứng minh được điều đó.
