Một tuyến cao tốc thay đổi bản đồ kết nối miền Tây
Cao tốc Bến Lức - Long Thành là tuyến đường cao tốc dài gần 58 km, kết nối trực tiếp miền Tây với miền Đông Nam Bộ và cửa ngõ sân bay Long Thành, cho phép ô tô chạy tốc độ cao, rút ngắn thời gian di chuyển và giảm phụ thuộc vào các tuyến quốc lộ thường xuyên kẹt xe, đặc biệt là các trục xuyên qua trung tâm TP.HCM.
Thông điệp lớn nhất từ việc sắp thông toàn tuyến cao tốc Bến Lức Long Thành không phải là thêm một con đường mới, mà là sự dịch chuyển trọng tâm kết nối của cả vùng. Sau 12 năm thi công, nhiều lần gián đoạn vì vướng cơ chế và vốn, dự án dài 58 km, tổng mức đầu tư hơn 31.300 tỷ đồng, đi qua Long An, TP.HCM và Đồng Nai sắp chính thức vận hành cuối tháng 9. Đây là mắt xích chiến lược trên trục cao tốc Bắc – Nam phía Nam, biến hành trình từ miền Tây tới miền Đông Nam Bộ thành một hành lang liên hoàn thay vì chuỗi điểm nghẽn như trước.
Cầu Phước Khánh và nút giao Tân Hiệp: hai “nút thắt” được gỡ đúng thời điểm
Điểm khác biệt của giai đoạn này là những mắt xích cuối cùng cuối cùng đã được tháo gỡ. Cầu Phước Khánh – cây cầu dây văng vượt sông Lòng Tàu, nối Cần Giờ với Nhơn Trạch – là hạng mục quyết định để nối liền toàn tuyến cao tốc Bến Lức Long Thành. Nhà thầu đã hoàn tất thảm nhựa bề mặt, thử tải đến ngày 29/9 và kết quả cho phép đưa vào khai thác. Việc một cây cầu có tĩnh không thông thuyền 55 m, cho phép tàu trên 30.000 tấn qua lại, được hoàn thành đúng lúc cho thấy quyết tâm “chốt sổ” dự án sau nhiều năm đình trệ.
Song song đó, nút giao Tân Hiệp tại Phước Thái, Đồng Nai cũng được đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện những hạng mục cuối. Đây là nút giao lập thể quy mô lớn, nơi cao tốc Bến Lức - Long Thành kết nối với cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu và quốc lộ 51, cách sân bay Long Thành khoảng 10 km. “Nút Tân Hiệp không chỉ là điểm giao kỹ thuật, mà là cửa ngõ chiến lược đưa dòng xe từ miền Tây đến thẳng sân bay Long Thành và cụm cảng Cái Mép - Thị Vải” – nhận định này cho thấy tầm vóc vùng của một nút giao tưởng chừng chỉ là chi tiết hạ tầng.
Hành lang mới: từ kết nối miền Tây đến cửa ngõ sân bay và cảng biển
Về bản chất, cao tốc Bến Lức - Long Thành đang mở ra một hành lang giao thông vận tải hoàn toàn mới: từ các tỉnh miền Tây lên cao tốc TP.HCM – Trung Lương, nối vào điểm đầu tuyến và đi thẳng tới Tân Hiệp, nơi chỉ còn khoảng 10 km là tới sân bay Long Thành. Đây cũng là con đường nhanh nhất để người dân miền Tây tiếp cận Vũng Tàu, Phan Thiết, cụm cảng nước sâu Cái Mép – Thị Vải và cảng Phước An mà không cần vòng qua nội đô TP.HCM.
Khi hoàn thành, tuyến này kết nối trực tiếp Đông và Tây Nam Bộ, giảm đáng kể áp lực giao thông qua TP.HCM và các trục quốc lộ vốn thường xuyên ùn tắc. Người dân ở khu vực gần tuyến dự kiến rút ngắn thời gian về quê tới hơn một giờ so với đi đường cũ, nhờ chỉ mất vài phút để ra cao tốc thay vì băng qua nhiều tuyến tỉnh lộ, quốc lộ dễ kẹt xe. Việc sân bay Long Thành dự kiến khai thác thương mại vào tháng 12/2026 càng khiến việc thông tuyến hiện nay mang tính quyết định: hạ tầng mặt đất sẽ không còn là “điểm yếu” kéo lùi tác động lan tỏa của sân bay.
Từ giảm kẹt xe đến cơ hội logistics và kinh tế vùng ven sân bay
Nhìn từ góc độ giao thông vận tải, cao tốc Bến Lức Long Thành không chỉ chia lửa cho cầu vượt, quốc lộ 1 hay các trục xuyên tâm TP.HCM, mà còn tái định hình luồng vận tải hàng hóa giữa miền Tây và miền Đông Nam Bộ. Xe container từ đồng bằng sông Cửu Long có thể đi thẳng tới cụm cảng Cái Mép - Thị Vải, cảng Phước An mà không phải “chờ đời” qua các nút nghẽn nội đô. Điều này đồng nghĩa chi phí thời gian giảm, độ tin cậy của chuỗi cung ứng tăng – hai yếu tố sống còn đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu.
Vùng ven sân bay Long Thành và dọc nút giao Tân Hiệp sẽ trở thành “đất vàng” phát triển khu logistics, kho bãi trung chuyển, khu công nghiệp chuyên xuất khẩu. Câu hỏi không còn là có đầu tư hay không, mà là địa phương sẽ quản lý quy hoạch ra sao để tránh tình trạng phát triển manh mún, bất động sản ăn theo hạ tầng nhưng hạ tầng phụ trợ như bến bãi, đường gom, dịch vụ hỗ trợ lại thiếu. Nếu biết tận dụng, tuyến cao tốc này có thể kéo các giá trị kinh tế bền vững về cho miền Tây thay vì chỉ trở thành con đường “chở đất” cho các nhóm đầu cơ.
Bài học 12 năm và điều kiện để cao tốc phát huy hết hiệu quả
12 năm từ khi khởi công tháng 7/2014 đến ngày chuẩn bị thông xe toàn tuyến là khoảng thời gian đủ dài để xem cao tốc Bến Lức - Long Thành như một bài học hạ tầng. Dự án từng phải tạm dừng giai đoạn 2019 – 2023 khi đã đạt 80% khối lượng do vướng mắc cơ chế và nguồn vốn, trước khi được tháo gỡ và tái khởi động mạnh mẽ. Chậm tiến độ làm đội chi phí xã hội, nhưng mặt tích cực là nó cho thấy: nếu không kiên trì tháo gỡ thể chế, các dự án hạ tầng liên vùng rất dễ trở thành “di sản dở dang”.
Để cao tốc này phát huy hết hiệu quả, ba điều kiện phải đi cùng nhau. Thứ nhất, hoàn thiện sớm các nút giao còn dở như với vành đai 3, cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu để bảo đảm tính liên thông. Thứ hai, tổ chức giao thông rõ ràng, nhất là ở các đoạn cầu cao như Bình Khánh, Phước Khánh, với quy định về tốc độ, điều kiện thời tiết, phân làn xe tải nặng để an toàn không đổi thành rủi ro. Thứ ba, quy hoạch sử dụng đất dọc tuyến phải ưu tiên khu công nghiệp, logistics, đô thị dịch vụ thay vì chạy theo cơn sốt đất ngắn hạn. Nếu làm được, cao tốc Bến Lức - Long Thành sẽ không chỉ là con đường nhanh nhất ra sân bay Long Thành, mà là cú hích tái cấu trúc kinh tế giữa hai nửa Đông – Tây Nam Bộ.
