Kết quả đáng chú ý, nhưng chưa phải lời giải cuối cùng
Vaccine mRNA điều trị ung thư là liệu pháp dùng thông tin di truyền để hướng hệ miễn dịch nhận diện và tấn công tế bào ung thư, thay vì phòng ngừa một bệnh truyền nhiễm. Trong thử nghiệm giai đoạn 3 INTerpath-001, vaccine cá thể hóa intismeran của Moderna kết hợp pembrolizumab giúp giảm 42% nguy cơ tái phát hoặc tử vong so với chỉ dùng pembrolizumab ở người mắc u hắc tố nguy cơ cao. Kết quả được công bố sau khi các công ty thông báo thử nghiệm đạt mục tiêu chính, và được trình bày tại hội nghị ung thư ở Madrid. Đây là tín hiệu quan trọng, nhất là với bệnh nhân đã phẫu thuật nhưng vẫn đối mặt nguy cơ bệnh quay lại. Tuy vậy, con số 42% không có nghĩa mọi bệnh nhân đều được lợi như nhau, cũng không chứng minh liệu pháp đã kéo dài tuổi thọ. Nên xem đây là bước tiến đáng kể, không phải một phương pháp chữa khỏi đã được xác lập.
Vaccine cá thể hóa phối hợp thế nào với pembrolizumab?
U hắc tố có thể tái phát hoặc di căn sau khi khối u đã được phẫu thuật lấy bỏ; nguy cơ đặc biệt đáng lưu ý ở người bệnh có ung thư lan đến hạch bạch huyết. Vì vậy, điều trị bổ trợ sau mổ nhằm kiểm soát những tế bào ung thư còn sót lại là một phần quan trọng của chăm sóc. Vaccine cá thể hóa được thiết kế dựa trên các đột biến riêng trong khối u của từng người. Theo thông tin thử nghiệm, quá trình tạo vaccine dựa trên hồ sơ gene mất khoảng sáu tuần; liệu pháp hướng hệ miễn dịch nhận biết mục tiêu đặc trưng của khối u và ghi nhớ chúng. Pembrolizumab, còn được biết với tên thương mại Keytruda, là thuốc miễn dịch giúp hệ phòng vệ của cơ thể nhận diện và tấn công tế bào ung thư vốn tìm cách né tránh nó. Nói ngắn gọn, vaccine cung cấp mục tiêu cụ thể, còn pembrolizumab hỗ trợ phản ứng miễn dịch. Cách phối hợp này là điểm đáng chú ý của liệu pháp, chứ không phải vaccine thay thế phẫu thuật hay thuốc miễn dịch.
Khác vaccine phòng bệnh truyền nhiễm, loại vaccine mRNA ung thư này là vaccine điều trị: được dùng cho người đã mắc ung thư và đã phẫu thuật, với mục đích giúp hệ miễn dịch nhận diện tế bào bệnh còn sót lại. Trong nghiên cứu, bệnh nhân nhận intismeran hoặc giả dược cùng pembrolizumab; liệu trình vaccine gồm chín mũi trong vòng một năm, bắt đầu sau phẫu thuật. Phân biệt này quan trọng để tránh hiểu nhầm rằng vaccine có thể ngăn ngừa u hắc tố ở người khỏe mạnh. Cũng cần nhớ rằng pembrolizumab điều trị không phải thuốc mới trong thử nghiệm: nó là nền tảng đối chứng và cũng là phần điều trị chung của cả hai nhóm. Vì vậy, kết quả cho thấy lợi ích bổ sung của vaccine khi phối hợp, chứ không đo hiệu quả của vaccine dùng đơn độc.
Con số 42% nói lên điều gì — và chưa nói lên điều gì?
Thử nghiệm tuyển khoảng 1.137 bệnh nhân u hắc tố nguy cơ cao, thuộc các giai đoạn IIB đến IV. Sau hai năm, nhóm phối hợp ghi nhận giảm 42% nguy cơ tái phát và giảm 38% nguy cơ di căn so với nhóm chỉ dùng pembrolizumab. Tỷ lệ sống không tái phát ở mốc 24 tháng đạt 82,2%. Đây là những kết quả có ý nghĩa với bệnh nhân sau phẫu thuật, bởi tái phát có thể kéo theo điều trị phức tạp hơn và lan đến các cơ quan khác. Nhưng giảm nguy cơ tương đối không đồng nghĩa nguy cơ của từng người giảm đúng 42 điểm phần trăm. Hơn nữa, thời gian theo dõi hiện còn hạn chế: dữ liệu chưa đủ để khẳng định người nhận vaccine sống lâu hơn. Thử nghiệm tiếp tục theo dõi độ bền của lợi ích và thời gian sống thêm toàn bộ. Đó là bằng chứng cần có trước khi đưa ra kết luận mạnh hơn về tác động lâu dài.
Triển vọng còn phụ thuộc vào phê duyệt và bằng chứng tiếp theo
Kết quả tích cực không có nghĩa intismeran đã được phê duyệt hoặc sẵn có rộng rãi. Moderna và Merck cho biết đang làm việc với cơ quan quản lý để tiến tới nộp hồ sơ xin FDA xem xét; một nhà phân tích dự đoán khả năng phê duyệt vào năm 2027, nhưng đó là dự báo chứ không phải quyết định chính thức. Hai công ty cũng nghiên cứu công nghệ này ở ung thư phổi và tuyến tụy, song dữ liệu về u hắc tố không chứng minh hiệu quả cho những bệnh khác. Độ an toàn, lợi ích kéo dài bao lâu, khả năng áp dụng trên loại ung thư khác và chi phí điều trị sẽ ảnh hưởng đến việc liệu pháp có thể đến với đông đảo bệnh nhân hay không. Vì vậy, kết luận hợp lý lúc này là vaccine cá thể hóa mở ra hướng điều trị đầy hứa hẹn cho một nhóm bệnh nhân u hắc tố nguy cơ cao, nhưng chưa phải giải pháp phổ quát. Cần chờ cơ quan quản lý và dữ liệu theo dõi dài hạn xác nhận giá trị thực tế.
