Trường học hạnh phúc là gì và vì sao TP.HCM quyết định “cắt nửa” tiêu chí?
Trường học hạnh phúc là một mô hình giáo dục trong đó tiêu chí trường hạnh phúc không chỉ đo bằng cơ sở vật chất hay thành tích thi cử, mà chủ yếu dựa trên cảm nhận an toàn, tôn trọng, gắn kết và được phát triển toàn diện của học sinh, giáo viên, nhân viên và cha mẹ, thông qua các khảo sát và hoạt động giáo dục được thiết kế có ý thức. Sáng 30-9, Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM tổ chức hội thảo xây dựng trường học hạnh phúc cho năm học 2026–2027 với 120 đại biểu từ các sở, ban, ngành và đội ngũ quản lý giáo dục tham dự. Trọng tâm cuộc họp là đề xuất giảm 50% tiêu chí trường học hạnh phúc, từ 18 xuống còn 9, đồng thời giữ nguyên ba nhóm tiêu chuẩn về con người, dạy học – hoạt động giáo dục và môi trường. Đây không phải là bước lùi, mà là một lựa chọn chiến lược: ưu tiên sự rõ ràng, dễ hiểu, dễ làm và dễ đánh giá, thay vì một bộ tiêu chí dày nhưng khó đi vào đời sống nhà trường.
Từ 18 xuống 9 tiêu chí: tinh gọn số lượng, giữ nguyên “phần hồn”
Bộ tiêu chí trường học hạnh phúc được ban hành từ tháng 10-2023 với 18 tiêu chí, chia thành 3 nhóm chuẩn và được đánh giá theo 3 mức: cần cải thiện, khá, tốt, dựa trên khảo sát cảm nhận của người dạy và người học. Sau gần ba năm triển khai với nhiều mô hình như kỷ luật tích cực, tham vấn tâm lý học đường, giáo dục cảm xúc – xã hội, trường xanh – sạch – an toàn, Sở nhận thấy cần thay đổi cách đánh giá trường học theo hướng gọn mà trúng, thay vì trải rộng mà khó thực hiện. Điểm đáng chú ý là 9 tiêu chí mới không loại bỏ nội dung cũ, mà gom các yêu cầu lại và đưa phần chi tiết vào gợi ý thực hiện. Nói cách khác, tinh gọn ở đây là tái cấu trúc, chứ không phải “cắt bớt” trách nhiệm của nhà trường.
9 tiêu chí mới: trọng tâm chuyển mạnh về quan hệ, đánh giá và sức khỏe tinh thần
Nhìn vào 9 tiêu chí đề xuất, có thể thấy sự dịch chuyển rõ rệt sang những yếu tố “mềm” nhưng quyết định chất lượng giáo dục học sinh: quan hệ tin tưởng, tôn trọng sự khác biệt giữa thầy – trò và trò – trò; giáo viên được lắng nghe, hỗ trợ chuyên môn, bảo đảm sức khỏe thể chất và tinh thần; nuôi dưỡng giá trị đạo đức tích cực như chính trực, hợp tác, dân chủ, sáng tạo. Về dạy học, tiêu chí nhấn mạnh phương pháp tích cực, cá thể hóa, phát huy tư duy phản biện, với công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo là công cụ hỗ trợ, đi kèm đánh giá công bằng, đa chiều, giảm áp lực điểm số. Song song, các tiêu chí về môi trường nhấn mạnh chăm sóc sức khỏe thể chất – tâm thần toàn diện gắn với hoạt động trải nghiệm, môi trường an toàn, không bạo lực, kỷ luật tích cực và lãnh đạo nhà trường có tầm nhìn, cam kết rõ ràng. Đây là sự định hướng lại ưu tiên: từ “quản” sang “chăm” và “đồng hành” với người học.
Dễ hiểu, dễ làm: lợi cho giáo viên nhưng có đủ chống đánh giá hình thức?
Theo Sở Giáo dục, việc tinh gọn được đặt trong bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính, quy mô trường lớp và đối tượng học sinh đa dạng hơn, đòi hỏi một bộ tiêu chí rõ ràng, dễ triển khai và dễ đánh giá. Lợi ích thấy ngay là nhà trường và giáo viên không phải “vật lộn” với quá nhiều đầu mục, nhờ đó có thể tập trung hơn vào việc tổ chức hoạt động, thay vì viết báo cáo. Lãnh đạo Sở cũng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng trường học hạnh phúc phải được triển khai một cách thực chất, tránh hình thức. Tuy vậy, sự đơn giản hóa cũng đặt ra câu hỏi: khi tiêu chí được diễn giải linh hoạt theo từng cơ sở giáo dục, liệu khâu đánh giá trường học có giữ được độ tin cậy, hay sẽ xuất hiện khoảng chênh giữa báo cáo và trải nghiệm thực tế của học sinh và giáo viên? Câu trả lời sẽ phụ thuộc rất lớn vào cách thiết kế công cụ khảo sát cảm nhận và sự trung thực trong thu thập dữ liệu tại từng trường.
Ý kiến từ hội thảo và bước tiếp theo của chính sách giáo dục mới
Tại hội thảo ngày 30-9, các đại biểu tập trung góp ý cho nội dung từng tiêu chí, cách triển khai và cách đánh giá kết quả ở cấp trường, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm về các mô hình đã làm như tư vấn tâm lý, giáo dục cảm xúc – xã hội, hoạt động trải nghiệm ngoài lớp, giáo dục bảo vệ môi trường và chuyển đổi số trong khảo sát, đánh giá. Theo kế hoạch, Sở sẽ tiếp tục tổ chức thêm một hội thảo vào ngày 13-10 với khoảng 30 chuyên gia tâm lý học đường và quản lý giáo dục từ các trường đại học, viện nghiên cứu và cơ sở giáo dục để “soi” sâu hơn bộ tiêu chí. Sau khi tổng hợp ý kiến từ hai vòng, Sở sẽ hoàn thiện dự thảo gồm 9 tiêu chí, trình UBND thành phố xem xét, ban hành và triển khai thống nhất như một chính sách giáo dục mới trên toàn hệ thống trường học. Nếu quy trình này được làm kỹ và công khai, bộ tiêu chí mới có cơ hội trở thành công cụ thay đổi văn hóa trường học, thay vì một phong trào ngắn hạn.
