Nâng hạng mở cửa, chưa bảo đảm dòng vốn
Nâng hạng chứng khoán là việc một thị trường được chuyển sang nhóm phân loại cao hơn theo tiêu chuẩn của tổ chức xếp hạng, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận của các quỹ quốc tế nhưng không bảo đảm họ sẽ giải ngân ngay. Chiều 12/11, tại Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2027, ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), nhận định FTSE Russell đưa Việt Nam từ nhóm thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp là cơ hội để thu hút sự chú ý của các định chế tài chính quốc tế.
Cơ hội ấy không nên bị nhầm với một đợt vốn tự động đổ vào. Các quỹ thị trường mới nổi cần nghiên cứu cơ chế vận hành, đánh giá doanh nghiệp và xác định khả năng tiếp cận cổ phiếu trước khi tăng phân bổ. Trong khi đó, một phần kỳ vọng nâng hạng có thể đã phản ánh vào giá từ trước. Vì vậy, nếu vốn ngoại Việt Nam chưa tăng nhanh ngay sau sự kiện, đó chưa phải bằng chứng cho thấy cơ hội đã mất; điều đáng xét là thị trường có đủ sức thuyết phục để các quỹ quay lại với tỷ trọng lớn hơn hay không.
Đừng xem điều chỉnh ngắn hạn là thất bại
Thị trường đi ngang hoặc giảm trong những tháng đầu sau nâng hạng là khả năng cần được tính đến, không phải lý do để phủ nhận ý nghĩa của việc chuyển nhóm. Ông Nguyễn Sơn lưu ý giai đoạn này có thể kéo dài từ 6 đến 9 tháng; các quỹ cận biên điều chỉnh danh mục, còn quỹ chuyên đầu tư vào thị trường mới nổi cần thời gian quan sát và đánh giá trước khi giải ngân.
Diễn biến giá ngắn hạn vì thế không phải thước đo duy nhất cho thành công. Một số nhà đầu tư có thể đã mua theo kỳ vọng trước ngày nâng hạng, trong khi dòng vốn mới cần thời gian thích nghi với quy trình giao dịch, thanh toán và khả năng chuyển đổi tiền tệ. Nếu thị trường chỉ chạy theo kỳ vọng dòng tiền lập tức, một nhịp điều chỉnh dễ bị diễn giải quá mức. Câu hỏi quan trọng hơn là sau giai đoạn quan sát, nhà đầu tư có tìm được đủ doanh nghiệp đáng đầu tư và đủ điều kiện vận hành để duy trì cam kết dài hạn hay không.
Muốn giữ vốn, phải có cổ phiếu đáng mua
Điểm nghẽn dài hạn không nằm ở tên gọi phân loại thị trường, mà ở chất lượng hàng hóa. Nhà đầu tư có thể tiếp cận một thị trường mới, nhưng sẽ khó tăng phân bổ nếu thiếu doanh nghiệp quy mô lớn, hoạt động hiệu quả, quản trị tốt và có lượng cổ phiếu đủ để giao dịch. Chất lượng cổ phiếu vì vậy phải trở thành ưu tiên song hành với mở cửa tiếp cận vốn.
Ông Sơn cho rằng cần bổ sung doanh nghiệp tư nhân lớn, thúc đẩy IPO doanh nghiệp FDI có năng lực, đồng thời đẩy mạnh cổ phần hóa và thoái vốn ở doanh nghiệp nhà nước nơi Nhà nước không nhất thiết phải giữ quyền chi phối. Đây là hướng đi thuyết phục hơn việc chỉ quảng bá cơ hội nâng hạng: nguồn cung tốt giúp quỹ có lựa chọn, còn cơ cấu sở hữu và giới hạn sở hữu nước ngoài cần được xem xét để cổ phiếu thực sự sẵn có cho nhà đầu tư quốc tế. Không có hàng hóa đủ sức hấp thụ dòng tiền lớn, hạ tầng hiện đại cũng khó biến sự quan tâm thành đầu tư bền vững.
Minh bạch và hạ tầng mới là phép thử
Giữ chân dòng vốn đòi hỏi chuẩn mực thông tin và quản trị mà nhà đầu tư quốc tế có thể kiểm chứng. Công bố thông tin bằng tiếng Anh, áp dụng chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS), cải thiện quản trị rủi ro và đáp ứng tiêu chí môi trường, xã hội, quản trị (ESG) đều góp phần nâng minh bạch thị trường. Đây không phải việc trang trí hồ sơ doanh nghiệp: thông tin nhất quán, dễ đối chiếu giúp quỹ đánh giá rủi ro và ra quyết định dài hạn.
Cùng với đó, thị trường cần hoàn thiện kết nối giữa công ty chứng khoán và ngân hàng lưu ký, xử lý các yêu cầu của nhà môi giới toàn cầu, phát triển cơ chế bù trừ phù hợp và nghiên cứu sản phẩm phái sinh mới như quyền chọn trên chỉ số. Cơ chế phòng vệ rủi ro tiền tệ cũng cần được cơ quan liên quan, trong đó có Ngân hàng Nhà nước, nghiên cứu. Vốn tư nhân và vốn đầu tư mạo hiểm có thể hỗ trợ doanh nghiệp từ giai đoạn đầu, đồng thời thúc đẩy năng lực quản trị. Nâng hạng chỉ mở cánh cửa; chất lượng doanh nghiệp, sự minh bạch và khả năng vận hành đáng tin cậy mới quyết định vốn ngoại có ở lại hay không.
