Deepfake lừa đảo AI: mối đe dọa mới ngay trong điện thoại của bạn
Deepfake lừa đảo AI là dạng gian lận dùng trí tuệ nhân tạo để tạo hoặc chỉnh sửa hình ảnh, video, giọng nói giống người thật, cơ quan nhà nước hoặc thương hiệu uy tín nhằm đánh lừa nạn nhân cung cấp thông tin cá nhân, mật khẩu, mã OTP hoặc chuyển tiền cho kẻ gian qua các kênh online, khiến việc phát hiện giả mạo online trở nên khó khăn hơn rất nhiều. Đây không còn là chuyện "công nghệ tương lai" mà là mối nguy đang diễn ra hàng ngày xung quanh người dùng Việt Nam. Tình trạng lạm dụng công nghệ AI để cắt ghép hình ảnh, lập tài khoản giả mạo nghệ sĩ nhằm mục đích kinh doanh, lừa đảo đã gia tăng phức tạp, khiến công chúng dễ nhầm lẫn về tính xác thực của nội dung. Khi giọng nói, khuôn mặt, logo ngân hàng đều có thể bị làm giả, việc cảnh giác không còn là lựa chọn mà là kỹ năng sinh tồn số.
Giả mạo người nổi tiếng, người thân và cơ quan công quyền: tại sao ta dễ bị lừa?
Khi Đan Trường, Hòa Minzy và hàng loạt nghệ sĩ Việt phải công khai cảnh báo việc bị ghép ảnh AI, lập tài khoản mạo danh để kinh doanh, lừa đảo, đó là tín hiệu cho thấy deepfake đã ra khỏi thế giới giải trí và bước vào đời sống tài chính của khán giả. Nghệ sĩ bị lợi dụng hình ảnh để bán hàng, kêu gọi chuyển tiền, tặng quà ảo… mà fan nghĩ là giao dịch thật, khiến thiệt hại không chỉ là danh tiếng mà còn là tiền trong túi người hâm mộ. Ở mức cá nhân, kẻ gian thu thập hình, video, giọng nói từ mạng xã hội rồi dùng AI tạo cuộc gọi video giả mạo con cháu, bạn bè, dựng tình huống khẩn cấp để xin tiền. Đáng sợ hơn, chúng mạo danh công an, viện kiểm sát, tòa án, dùng hình ảnh và giọng nói giống cán bộ để đe dọa người dân cung cấp thông tin, cài app lạ hoặc chuyển tiền "phục vụ điều tra" – những việc mà cơ quan công an khẳng định không bao giờ yêu cầu qua điện thoại.
Mạo danh ngân hàng, Thuế, dịch vụ công để chiếm đoạt tài khoản
Nếu trước đây lừa đảo chủ yếu nhắn tin trúng thưởng, thì giờ đây chúng tận dụng chuyển đổi số để tấn công thẳng vào ví điện tử và tài khoản ngân hàng của bạn. Kẻ gian tự xưng cán bộ Thuế gọi điện, nhắn SMS, email với lý do hỗ trợ nộp thuế muộn hoặc hoàn, miễn giảm thuế; sau đó ép khách hàng cài ứng dụng giả mạo cơ quan nhà nước như "Chính Phủ", "Cổng dịch vụ công Bộ Công An", "eTax Mobile" để chiếm quyền kiểm soát điện thoại và rút sạch tiền trong tài khoản. Có trường hợp chúng gửi tin nhắn thông báo vi phạm giao thông, yêu cầu truy cập link, cài app mạo danh Bộ Công An để "nộp phạt", thực chất là đánh cắp dữ liệu và quyền truy cập tài khoản. Cơ quan công an trước đó cũng đã cảnh báo việc lợi dụng ứng dụng định danh điện tử để lừa người dân cài bản giả có chứa mã độc. Trong bối cảnh đó, bảo vệ tài khoản ngân hàng đồng nghĩa với việc bạn phải nghi ngờ mọi yêu cầu cung cấp mã OTP, mật khẩu, thông tin thẻ, kể cả khi người gọi xưng là công an, cán bộ Thuế hay nhân viên ngân hàng.
Giả mạo báo chí, thương hiệu ngân hàng để dụ đầu tư tiền số
Một mặt trận nguy hiểm khác là cảnh báo lừa đảo tiền số núp bóng ngân hàng và cơ quan báo chí. Kẻ gian dùng AI dựng bài báo, hình ảnh và lời chứng thực giả mạo một ngân hàng lớn, lôi kéo khách hàng nạp tiền vào nền tảng đầu tư tiền số không được cấp phép. Theo cảnh báo của ngân hàng này, các đối tượng tạo "phóng sự điều tra" trên trang mạng không chính thống, mạo danh chương trình truyền hình, phóng viên để tăng độ tin cậy. Hình ảnh thương hiệu bị giả mạo tinh vi: trụ sở, biển hiệu, đồng phục nhân viên, bảng tên, dây đeo thẻ đều do AI tạo ra. Đi kèm luôn là lời mời đầu tư với cam kết lợi nhuận cao, hứa rằng bỏ vài triệu đồng là có thể thu về hàng chục triệu đồng mỗi tháng và rút tiền trong vòng 24 giờ. Quan trọng hơn, các link "Đăng ký ngay" dẫn tới website yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân, nạp tiền, liên kết tài khoản ngân hàng – đúng quy trình của một cái bẫy chứ không phải sản phẩm tài chính hợp pháp. Ngân hàng đã khẳng định không hề hợp tác hay phân phối bất kỳ sản phẩm của các nền tảng tiền số trái phép và khuyến cáo tuyệt đối không chuyển tiền, không liên kết tài khoản với các nền tảng không rõ nguồn gốc.
5 nguyên tắc thực tế để phát hiện giả mạo online và tự bảo vệ
Trong thời đại deepfake lừa đảo AI, câu hỏi đúng không phải là "làm sao để nhận ra mọi thứ giả" mà là "làm sao để không mất tiền kể cả khi bị giả". Đầu tiên, đừng vội tin. Đừng coi việc "thấy mặt" hay "nghe giọng" trên cuộc gọi video là bằng chứng tuyệt đối đó là người thân hay cán bộ thật. Thứ hai, luôn xác minh lại bằng kênh khác: nếu có cuộc gọi xin tiền, hãy cúp máy, gọi lại vào số quen hoặc liên hệ người thân khác kiểm tra. Thứ ba, tuyệt đối không cung cấp thông tin bí mật: mật khẩu, mã OTP, mã PIN, số CVV/CVC, thông tin đăng nhập ngân hàng điện tử không bao giờ được chia sẻ cho bất kỳ ai, kể cả người tự xưng là công an hay nhân viên ngân hàng. Thứ tư, không cài ứng dụng, không bấm link gửi qua Zalo, Facebook, SMS, email từ nguồn chưa được kiểm chứng. Cuối cùng, khi thấy bất thường (tài khoản bị trừ tiền lạ, điện thoại tự mở app, nhận yêu cầu nộp phạt online…), hãy gọi ngay tổng đài ngân hàng hoặc trình báo cơ quan công an nơi gần nhất để được hỗ trợ kịp thời. Nếu bạn kiên quyết giữ 5 nguyên tắc này, deepfake có thể làm bạn hoang mang nhưng khó có thể chạm được vào tiền và dữ liệu cá nhân của bạn.
