Khi điểm 10 Toán tốt nghiệp trở thành tâm điểm nghi ngờ
Vụ việc điểm 10 Toán tốt nghiệp xuất hiện dày đặc tại một số điểm thi, đặc biệt ở Tuyên Quang 146 điểm 10 và Hà Tĩnh 167 thí sinh đạt điểm 10 Toán, là hiện tượng kỳ thi THPT bất thường khiến dư luận đặt nghi vấn về tính công bằng, minh bạch và độ tin cậy của kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông hiện nay. Tại Tuyên Quang, hơn 290 trong số 328 thí sinh ở điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang đạt từ 9 điểm trở lên, trong đó hơn 140 em đạt điểm 10 tuyệt đối với điểm trung bình 9,58, cao nhất cả nước. Tại Hà Tĩnh, toàn tỉnh có 167 điểm 10 môn Toán, riêng Trường THPT Chuyên Hà Tĩnh chiếm 79 điểm 10. Những con số “đẹp như mơ” ấy có thể là thành tích, nhưng cũng có thể là dấu hiệu hệ thống giám sát thi đang có lỗ hổng.
Tuyên Quang: từ bảng điểm hoàn hảo đến cáo buộc hình sự
Điểm thi môn Toán ở Trường THPT Chuyên Tuyên Quang không chỉ bất thường về thống kê, mà nay đã lộ rõ dấu hiệu vi phạm quy chế. Sau khi Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố kết quả, bảng điểm Toán của 328 thí sinh tại điểm thi này với hơn 140 điểm 10 Toán tốt nghiệp đã thu hút sự chú ý trên phạm vi cả nước. Điều tra bước đầu xác định giáo viên Nguyễn Hà Duy, được phân công làm thư ký điểm thi, đã vào phòng thi hướng dẫn, nhắc bài cho một số thí sinh trong thời gian làm bài môn Toán. Bà Trần Thị Thu Hằng, Trưởng điểm thi, bị cáo buộc chỉ đạo, định hướng một số cán bộ, giám thị thực hiện không đúng quy định. Cơ quan An ninh điều tra khởi tố bà Hằng cùng ba người khác về tội "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ", đồng thời bắt tạm giam Nguyễn Hà Duy với cùng tội danh liên quan vụ hơn 140 điểm 10 Toán tốt nghiệp bất thường.
Ở cấp quản lý, Phó Chủ tịch thường trực UBND tỉnh cùng lãnh đạo ban Tuyên giáo chủ trì họp báo công bố thông tin điều tra và phương án xử lý. Phó Thủ tướng đã yêu cầu UBND tỉnh chịu trách nhiệm về việc mất an toàn kỳ thi, thừa nhận tác động nghiêm trọng đến kết quả và uy tín ngành giáo dục, đồng thời phải rà soát toàn bộ quy trình tổ chức kỳ thi và có phương án bảo đảm quyền lợi thí sinh. Cơ quan điều tra đang tiếp tục mở rộng điều tra để làm rõ hành vi các cá nhân liên quan. Việc Sở Giáo dục tham mưu tổ chức thi lại môn Toán tại điểm thi này cho thấy mức độ nghiêm trọng: kết quả điểm 10 Toán tốt nghiệp không chỉ bị nghi ngờ mà gần như đã mất giá trị pháp lý. Nếu sai phạm vì "thành tích" đúng như kết luận ban đầu, thì bệnh thành tích đã không còn là chuyện của báo cáo thi đua, mà là hành vi phạm pháp ảnh hưởng trực tiếp đến sinh mệnh học tập của hàng trăm học sinh.
Hà Tĩnh điểm 10 Toán: thành tích thực chất hay dấu hiệu bất thường?
Khác với kịch bản lộ rõ sai phạm ở Tuyên Quang, Hà Tĩnh chọn cách bảo vệ kết quả thi Toán của mình. Toàn tỉnh có 167 điểm 10 môn Toán, trong đó Trường THPT Chuyên Hà Tĩnh nắm 79 điểm 10 Toán. Đặc biệt, một phòng thi tại điểm này có tới 15 trên 22 thí sinh đạt điểm 10 môn Toán, khiến dư luận đặt câu hỏi về sự bình thường của phổ điểm. Hiệu trưởng nhà trường cho biết đã chủ động rà soát kết quả thi và phổ điểm, và khẳng định "kết quả này không có gì bất ngờ", đồng thời cho rằng đề thi Toán năm nay bám sát chương trình giáo dục phổ thông. Ông lý giải, khi điểm thi tốt nghiệp trở thành tiêu chí quan trọng trong xét tuyển đại học, học sinh buộc phải đầu tư nhiều hơn cho kỳ thi, đặc biệt với các tổ hợp có môn Toán.
Theo chia sẻ từ nhà trường, kế hoạch ôn thi tốt nghiệp được đưa vào ngay từ đầu năm học với hai tiết ôn mỗi tuần cho từng môn, thêm ba kỳ khảo sát nội bộ bên cạnh hai kỳ khảo sát của Sở, điểm số học sinh tăng dần qua từng lần đánh giá. Nhiều em từ mức 21 điểm cho tổ hợp ba môn xét tuyển đã vươn lên trên 28 điểm ở đợt khảo sát cuối. Những dữ liệu này, nếu được công bố rộng rãi và kiểm chứng độc lập, có thể giúp củng cố niềm tin rằng Hà Tĩnh lọt top 10 địa phương có nhiều điểm 10 môn Toán nhất là kết quả của quá trình ôn luyện bài bản chứ không phải một kỳ thi THPT bất thường. Tuy nhiên, khi một phòng thi có tỷ lệ điểm 10 cao đến vậy, yêu cầu về minh bạch, giải trình chi tiết cách tổ chức coi thi, chấm thi là hoàn toàn chính đáng. Niềm tin không thể được yêu cầu bằng lời khẳng định; nó cần được xây bằng dữ liệu mở và kiểm tra độc lập.
Khoảng trống niềm tin và yêu cầu cải tổ kỳ thi THPT
Điểm chung đáng lo giữa vụ Tuyên Quang 146 điểm 10 và Hà Tĩnh điểm 10 Toán dày đặc là cảm giác bất an về độ tin cậy của kỳ thi THPT đối với xã hội. Ở Tuyên Quang, Phó Thủ tướng phải yêu cầu địa phương chịu trách nhiệm về việc mất an toàn kỳ thi, thừa nhận ảnh hưởng nghiêm trọng đến hình ảnh, uy tín ngành giáo dục. Ở Hà Tĩnh, dù chưa có kết luận về sai phạm, các con số vẫn đặt ra áp lực giải thích thuyết phục. Khi điểm 10 Toán tốt nghiệp không còn là chỉ báo rõ ràng cho năng lực học sinh, mà lẫn lộn giữa thành tích thật và thành tích được "giúp", mọi phương án xét tuyển dựa trên điểm thi đều bị lung lay. Chúng ta không thể vừa khuyến khích học sinh nỗ lực, vừa để cho các kênh gian lận phá vỡ mặt bằng cạnh tranh.
Điều cần thiết không chỉ là xử lý cá nhân vi phạm, mà là đặt lại cấu trúc bảo vệ kỳ thi: hệ thống giám sát độc lập ở điểm thi, chuẩn hóa và số hóa toàn bộ quy trình, phân tích dữ liệu kết quả theo thời gian thực để phát hiện bất thường, và quan trọng nhất là công khai tối đa những gì có thể công khai. Bộ Giáo dục khẳng định sẽ xác minh khẩn trương, khách quan, bảo đảm quyền lợi thí sinh và sự nghiêm túc của kỳ thi — đó là cam kết cần được kiểm chứng bằng hành động cụ thể, từ việc tổ chức thi lại ở điểm thi sai phạm đến nghiên cứu phương án giảm dần vai trò "một kỳ thi quyết định tất cả" trong tuyển sinh. Khi phần thưởng mang tên điểm 10 Toán tốt nghiệp trở nên quá dễ tổn thương bởi gian lận, cải tổ là con đường duy nhất để trả lại ý nghĩa thực sự cho mỗi con số trên bảng điểm.
