Di sản Hồ Chí Minh ngoài nước: chiến lược ngoại giao văn hóa chứ không chỉ là tưởng niệm
Ngoại giao văn hóa Việt qua di sản Hồ Chí Minh ngoài nước là cách Việt Nam dùng tác phẩm, hình tượng và ký ức về vị lãnh tụ để mở rộng đối thoại, chia sẻ giá trị và xây dựng lòng tin với cộng đồng quốc tế, nhất là các nước láng giềng, thông qua dịch thuật, triển lãm hội họa và hoạt động giao lưu nhân dân có chọn lọc, gắn với các mốc lịch sử chung và lợi ích lâu dài của khu vực. Các sự kiện mới tại Pakistan và Lào cho thấy Việt Nam không coi di sản Hồ Chí Minh là bảo tàng khép kín, mà là nguồn lực mềm đang được tái diễn giải cho các không gian văn hóa khác nhau. Việc chuyển thơ sang tiếng Urdu, hay kể lại cuộc đời Người bằng tranh tại Viêng Chăn, nói lên một thông điệp rõ: ngoại giao văn hóa Việt không trung lập, mà chủ động định vị Việt Nam như một đối tác có câu chuyện, có giá trị, và sẵn sàng chia sẻ chúng.
Tác phẩm Urdu Pakistan: từ 'Nhật ký trong tù' đến 170 triệu độc giả tiềm năng
Lễ ra mắt “Nhật ký trong tù” bằng tiếng Urdu và tiếng Anh tại Viện Hàn lâm Văn học Pakistan đánh dấu một bước đi mạnh mẽ của ngoại giao văn hóa Việt. Thay vì chỉ trông chờ vào tiếng Anh, Việt Nam chọn bản địa hóa di sản Hồ Chí Minh vào ngôn ngữ quốc gia, nơi hơn 170 triệu người Pakistan sử dụng và hiểu rộng rãi. Đây là lựa chọn mang tính chiến lược: thơ Hồ Chí Minh không chỉ được đọc như tài liệu lịch sử, mà trở thành một phần đối thoại văn học với giới nghiên cứu, nhà văn, nhà thơ và dịch giả Pakistan, đồng thời kết nối Việt Nam với không gian văn hóa Hồi giáo và ASEAN rộng lớn. Việc gắn hoạt động này với Đề án tôn vinh Chủ tịch Hồ Chí Minh ở nước ngoài và hướng tới kỷ niệm 81 năm Quốc khánh cho thấy nhà nước dùng thời điểm lịch sử để mở rộng nghĩa của lễ kỷ niệm: đó không chỉ là hồi tưởng, mà là mở biên giới của di sản. Theo Đại sứ Phạm Anh Tuấn, xuất bản bản Urdu sẽ giúp thế hệ trẻ Pakistan hiểu rõ hơn về Hồ Chí Minh và Việt Nam, qua đó tăng cường đoàn kết, hữu nghị và hợp tác giữa nhân dân hai nước.
Triển lãm hội họa Lào: khi chân dung một con người trở thành cầu nối hai dân tộc
Nếu Pakistan là không gian của chữ nghĩa, thì Lào là không gian của hình ảnh. Triển lãm hội họa Lào “Hồ Chí Minh – Chân dung một con người” tại Viêng Chăn, với 50 tác phẩm của cố họa sĩ Việt kiều Đào Trọng Lý, là minh chứng rõ ràng cho cách ngoại giao văn hóa Việt dùng mỹ thuật để nuôi dưỡng ký ức chung. Các bức tranh được sáng tác tại Thái Lan giai đoạn 2018–2024, tái hiện những dấu mốc quan trọng từ hành trình Người ra đi tìm đường cứu nước đến thời kỳ lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Việc triển lãm tổ chức nhân dịp 81 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2.9 biến ngày lễ quốc gia thành dịp đối thoại với nhân dân Lào về một hình tượng lãnh tụ vừa vĩ đại, vừa giản dị, gần gũi, chan hòa tình yêu thương với đồng bào, đồng chí và bạn bè quốc tế. Quan trọng hơn, sự phối hợp giữa Trung tâm Văn hóa Việt Nam tại Lào, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam và Đại sứ quán Việt Nam tạo nên một không gian ba tầng: ngoại giao nhà nước, giao lưu nghệ thuật và kết nối cộng đồng Việt kiều cùng tham dự.
Ngoại giao văn hóa Việt: di sản Hồ Chí Minh trong quan hệ đa phương
Điểm chung giữa tác phẩm Urdu Pakistan và triển lãm hội họa Lào là cách ngoại giao văn hóa Việt dùng di sản Hồ Chí Minh như chất liệu xây dựng mạng lưới quan hệ đa phương. Tại Pakistan, “Nhật ký trong tù” bằng Urdu trở thành dấu mốc mới trong hợp tác văn hóa, văn học, thể hiện mong muốn tăng cường giao lưu văn hóa và giao lưu nhân dân giữa Pakistan, Việt Nam và các nước ASEAN. Tại Lào, triển lãm hội họa không chỉ giới thiệu giá trị mỹ thuật Việt mà còn tăng cường giao lưu, hiểu biết và tình cảm hữu nghị giữa nhân dân hai nước. Phát biểu khai mạc, Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam nhấn mạnh cuộc đời, sự nghiệp cách mạng và lối sống giản dị của Hồ Chí Minh đã trở thành nguồn cảm hứng sáng tác của nhiều thế hệ nghệ sĩ Việt Nam và thế giới, một di sản đang được hai Đảng, hai Nhà nước và nhân dân hai nước gìn giữ, phát huy để làm sâu sắc hơn quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt và hợp tác toàn diện Việt – Lào. Di sản Hồ Chí Minh, vì vậy, không chỉ là câu chuyện của quá khứ, mà là ngoại giao mềm đang vận hành trong hiện tại khu vực.
Kết luận: Di sản không bất động, mà là nguồn lực chủ động của Việt Nam
Nhìn cùng lúc sang Pakistan và Lào, có thể thấy một nét nhất quán trong ngoại giao văn hóa Việt: di sản Hồ Chí Minh được đưa ra khỏi biên giới, đặt vào các ngôn ngữ, không gian nghệ thuật và bối cảnh chính trị khác nhau, nhưng luôn gắn với mục tiêu xây dựng lòng tin và tình cảm hữu nghị. Bản dịch “Nhật ký trong tù” sang tiếng Urdu mở cửa cho hơn 170 triệu người Pakistan tiếp cận một tác phẩm vừa giàu giá trị nhân văn, vừa phản ánh lịch sử đấu tranh của Việt Nam. Triển lãm “Hồ Chí Minh – Chân dung một con người” tại Viêng Chăn biến kỷ niệm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2.9 thành cơ hội kể lại câu chuyện về con người Hồ Chí Minh với nhân dân Lào bằng ngôn ngữ hội họa gần gũi. Hai hướng đi đó gửi một thông điệp rõ: ngoại giao văn hóa Việt không đứng ngoài làn sóng đa phương, mà dùng di sản để tham gia nó một cách chủ động, sáng tạo. Khi một quốc gia biết kể câu chuyện của mình bằng nhiều ngôn ngữ và loại hình, cơ hội kết nối cũng rộng hơn, và trách nhiệm giữ gìn di sản ấy càng phải được đặt trong tầm nhìn khu vực chứ không chỉ trong biên giới quốc gia.
