Ung thư da: bệnh không chỉ nằm trên vùng da “lộ” ra ánh nắng
Ung thư da là nhóm bệnh ác tính xuất phát từ các tế bào cấu tạo nên da, bao gồm tế bào đáy, tế bào vảy và tế bào hắc tố, có khả năng sinh sôi nhanh, ăn sâu xuống lớp dưới da, xâm nhập mạch máu, hạch bạch huyết và di căn tới cơ quan nội tạng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Khi nghĩ đến dấu hiệu ung thư da, đa số chúng ta lập tức liên tưởng đến vùng mặt, cổ, tay – những nơi thường xuyên phơi nắng. Cách nghĩ này nguy hiểm vì khiến những vùng “hậu trường” như lòng bàn chân, kẽ ngón, gót chân, vùng dưới móng tay, móng chân gần như bị bỏ quên trong kiểm tra định kỳ. Thực tế, một bệnh viện chuyên khoa da liễu đã tiếp nhận 3 trường hợp ung thư tế bào hắc tố với tổn thương xuất hiện ở chính bàn chân, đều bị nhầm với bệnh da liễu thông thường trong thời gian dài. Bài học rõ ràng: chúng ta không được phép nhìn ung thư da bằng con mắt chọn lọc, chỉ tập trung vào vùng da “đẹp” mà bỏ món nợ sức khỏe ở những nơi kín đáo hơn.
Bàn chân, kẽ ngón, gót chân: “vùng mù” của những dấu hiệu ung thư da
Các bác sĩ da liễu đã mô tả một thực tế đáng lo: điểm chung của cả 3 bệnh nhân ung thư tế bào hắc tố ở bàn chân là đều nhầm tổn thương với chai chân, nấm da hoặc vết thâm, khiến khối ung thư âm thầm tiến triển trong thời gian dài. Những nốt ruồi bất thường, mảng sắc tố tưởng chừng vô hại ở lòng bàn chân, kẽ ngón hoặc gót chân đôi khi lại chính là dấu hiệu ung thư tế bào hắc tố – dạng ung thư da nguy hiểm nhất vì có thể di căn nhanh đến não, phổi, gan. Đáng nói hơn, người có anh chị em mắc ung thư da có nguy cơ cao hơn 2–3 lần, nghĩa là trong nhiều gia đình, các tổn thương sắc tố ở chân tay không nên bị xem nhẹ. Chúng ta cần thay đổi thói quen: không chỉ soi da mặt mà phải cúi xuống nhìn kỹ từng ngón chân, từng kẽ ngón tay, từng vùng gót – nơi dễ trầy xước, chai, nứt nẻ và bị bỏ qua lâu nhất. Nếu tiếp tục lơ là, bàn chân sẽ trở thành “vùng mù” nguy hiểm của dấu hiệu ung thư da.
Nhận diện nốt ruồi bất thường và tổn thương sắc tố đáng ngờ
Ở giai đoạn sớm, dấu hiệu ung thư da hiếm khi gây đau dữ dội mà thường xuất hiện dưới dạng những thay đổi âm thầm: nốt ruồi lớn dần, mảng sắc tố lan rộng, bề mặt sần sùi hoặc loét nhẹ. Đối với những tổn thương sắc tố bất thường, đặc biệt ở lòng bàn chân và các vị trí khó quan sát, người dân không nên chủ quan hoặc tự điều trị kéo dài bằng thuốc bôi không rõ nguồn gốc. Khi tổn thương thay đổi về màu sắc, kích thước, hình dạng, bề mặt hoặc xuất hiện loét, rỉ dịch, đó là tín hiệu cảnh báo cần đi khám chuyên khoa da liễu ngay. Nốt ruồi bất thường không chỉ là nốt quá to hay quá đen; nó có thể loang màu, có bờ không đều, hai nửa không đối xứng hoặc ngứa, chảy máu. Việc nhiều người xem những biến đổi này là “chuyện da dẻ” nhỏ nhặt giống như việc nhầm đau bụng do ung thư tuyến tụy với bệnh dạ dày, khiến thời điểm điều trị tối ưu bị bỏ lỡ. Ta phải dứt khoát từ bỏ tư duy chịu đựng, không chờ nốt ruồi bất thường trở nên đau đớn mới đi khám.
Chủ động phòng ngừa ung thư da bằng thói quen bảo vệ da mỗi ngày
Phòng ngừa ung thư da không phải chuyện của riêng mùa hè mà là nhiệm vụ 365 ngày: tia cực tím vẫn hiện diện ngay cả khi trời râm mát. Các bác sĩ khẳng định có thể giảm nguy cơ ung thư da bằng cách hạn chế tiếp xúc với tia UV và chủ động kiểm tra da thường xuyên. Về phơi nắng, nên tránh ra ngoài vào thời điểm 10–16h, mặc áo dài tay, quần dài, đội mũ rộng vành và không sử dụng giường tắm nắng. Quan trọng hơn, hãy bôi kem chống nắng lên cả bàn tay, bàn chân, mu bàn chân và vùng quanh mắt cá – những nơi chúng ta thường quên. Song song với đó, hãy xây dựng thói quen “tự khám da tại nhà” mỗi tháng: soi kỹ nốt ruồi bất thường, chụp lại nếu thấy thay đổi, nhờ người thân kiểm tra vùng lưng, gáy, gót chân. Người trên 40 tuổi, có tiền sử gia đình ung thư hoặc từng mắc bệnh mạn tính như ung thư tụy được khuyến nghị tầm soát định kỳ để không bỏ sót tổn thương da mới xuất hiện. Phòng ngừa ung thư da bắt đầu từ việc tôn trọng làn da mình hơn trong từng hành động nhỏ.
Khi nào cần đi khám da liễu và vì sao không nên trì hoãn
Ung thư tế bào hắc tố được mô tả là vô cùng nguy hiểm vì tế bào ung thư có khả năng sinh sôi nhanh, ăn sâu xuống các lớp dưới da và di căn vào mạch máu, hạch bạch huyết cũng như các cơ quan nội tạng như não, phổi, gan trong thời gian ngắn. Dù vậy, cả 3 bệnh nhân được phát hiện tổn thương ở bàn chân đã được phẫu thuật loại bỏ hoàn toàn khối ung thư, chưa thấy di căn hạch và phục hồi tốt khi được theo dõi định kỳ 3 tháng/lần. Điều này cho thấy nếu phát hiện sớm, ung thư da có thể điều trị hiệu quả. Ngược lại, khi trì hoãn thăm khám vì chủ quan hoặc nhầm lẫn với bệnh lý lành tính, bệnh có thể âm thầm tiến triển như cách nhiều người bỏ qua đau bụng và sụt cân bất thường do ung thư tuyến tụy vì nghĩ chỉ là bệnh dạ dày. Quy tắc giản dị nhưng sống còn là: bất kỳ nốt ruồi bất thường, mảng sắc tố mới xuất hiện hoặc thay đổi trên da – đặc biệt ở bàn chân, kẽ ngón tay, gót chân – đều xứng đáng được bác sĩ da liễu xem xét. Đừng để cảm giác tiếc nuối “giá mà đi khám sớm hơn” chỉ xuất hiện khi bệnh đã muộn.
