Hiện tượng phú bà đầu tư phim và tự đóng vai chính: giấc mơ hay cơn ác mộng?
Hiện tượng phú bà đầu tư phim là xu hướng các nhà đầu tư nữ Hoa ngữ dùng nguồn vốn lớn để chi phối toàn bộ dự án phim ngắn, từ khâu sản xuất đến sáng tạo nội dung, rồi tự sắp xếp cho mình vị trí vai nữ chính, tạo nên mối quan hệ quyền lực lệch pha với các diễn viên, nhất là nam diễn viên trẻ trên phim trường. Từ góc nhìn bề mặt, việc nhà đầu tư nữ Hoa ngữ bước ra khỏi hậu trường để trực tiếp tham gia diễn xuất có vẻ là câu chuyện cổ vũ phụ nữ mạnh mẽ, độc lập và theo đuổi đam mê nghệ thuật. Nhưng đằng sau lớp vỏ truyền cảm hứng đó, ngày càng nhiều scandal phim ngắn Trung Quốc phơi bày một thực tế khó chịu: tiền đang được dùng như giấy thông hành để tái định nghĩa ranh giới nghề nghiệp, bẻ cong đạo đức chuyên môn và biến trường quay thành nơi thực hiện nhu cầu cá nhân hơn là nơi làm việc tôn trọng lẫn nhau. Khi phú bà đầu tư phim đồng thời ôm trọn ghế sản xuất, biên kịch, đạo diễn lẫn nhân vật trung tâm, quyền lực của họ gần như tuyệt đối, còn tiếng nói của diễn viên trẻ bị thu nhỏ đến mức gần như không đáng kể.
Từ Chung Vũ Phi đến Dương Quân Quân: khi kịch bản bị bẻ cong theo ham muốn nhà đầu tư
Vụ việc của nam diễn viên trẻ Chung Vũ Phi đã khiến giới làm phim ngắn Hoa ngữ dậy sóng: anh đăng video tố một phú bà đầu tư phim cưỡng hôn mình nhiều lần trong quá trình quay, với những hành vi thân mật vượt quá giới hạn khiến anh phải chịu đựng sự khó chịu ngay tại trường quay. Nữ nhà đầu tư này rót vốn cho một bộ phim ngắn khoảng 50 tập, yêu cầu anh đóng vai vương gia sa cơ, còn bản thân đảm nhận vai vương phi. Không dừng ở đó, bà buộc biên kịch phải đưa tới 60 cảnh hôn vào kịch bản – trung bình hơn một cảnh hôn mỗi tập – khiến tỉ lệ cảnh tình cảm trở nên bất thường, đến mức đoàn phim mô tả là "đi vài bước là phải hôn một lần". Đây không phải trường hợp cá biệt. Trước đó, Dương Quân Quân từng chi một khoản đầu tư rất lớn để đưa nhân vật Tây Môn Vô Hận – nguyên mẫu xây dựng từ chính bà – lên màn ảnh, kiêm luôn vai trò nhà sản xuất, biên kịch, đạo diễn và nữ chính trong cùng một dự án, biến giấc mơ cá nhân thành dự án xoay quanh cái tôi của người bỏ tiền. Điểm nguy hiểm nằm ở chỗ: khi người nắm tiền cũng là người nắm luôn nhân vật, kịch bản và quyền quyết định trên trường quay, mọi khuyến nghị chuyên môn từ đạo diễn hay ê-kíp về việc cân bằng mạch truyện, giảm cảnh thân mật đều dễ dàng bị gạt bỏ chỉ bằng một câu: "Cứ làm như những gì tôi quyết".
Cảnh hôn thành công cụ quấy rối: nam diễn viên trẻ bị mắc kẹt trong thế yếu
Ở trung tâm của các tranh cãi cảnh hôn phim gần đây là những lời kể rất cụ thể về việc cảnh quay thân mật bị biến thành công cụ quấy rối. Đoàn phim cho biết nữ chính – cũng là nhà đầu tư – yêu cầu bố trí hơn 60 cảnh hôn trong hơn 50 tập, rồi nhiều lần đề nghị tăng mức độ thân mật vượt quá kịch bản ban đầu. Đạo diễn xác nhận có lần dù đã hô "Cắt", bà vẫn ôm chặt cổ Chung Vũ Phi và chủ động hôn, thậm chí đe dọa: "Nếu còn né tránh, cậu đừng mong nhận được khoản thanh toán cuối cùng" khi anh cố gắng đẩy ra. Chính nam diễn viên kể rằng mỗi tối trở về khách sạn, anh soi gương nhìn những vết rách trên môi sau hàng chục cảnh hôn và cảm thấy bản thân "chẳng khác nào đang bán rẻ chính mình". Đây là lời nhắc thẳng thắn rằng nạn quấy rối không chỉ xảy ra với nữ giới; theo phân tích, cả nghệ sĩ nam cũng có nguy cơ trở thành nạn nhân trong các cảnh quay tình cảm, khi một số nhà đầu tư lợi dụng vị thế và quyền thanh toán để ép diễn viên phục vụ nhu cầu riêng. Đáng nói là khi Chung Vũ Phi đề nghị cắt bớt cảnh thân mật, anh bị trả lời đó là "yêu cầu công việc"; là diễn viên mới, chưa có chỗ đứng, anh không dám phản kháng vì sợ mất vai và cơ hội phát triển sự nghiệp.
Tiền lớn, quyền lực tuyệt đối và cái giá phải trả của cả ê-kíp lẫn khán giả
Nhìn từ góc độ quyền lực, các phú bà đầu tư phim đang nắm trong tay ba thứ: vốn, vai chính và khả năng quyết định nội dung. Một số dự án phim ngắn có nguồn đầu tư rất lớn cho thấy kỳ vọng thương mại không hề nhỏ. Thế nhưng, thay vì dùng tiền để nâng chất lượng sản xuất, một bộ phận nhà đầu tư nữ Hoa ngữ lại ưu tiên tăng cảnh thân mật, chỉnh sửa kịch bản theo ham muốn chủ quan và dùng quyền chi trả để gây áp lực lên diễn viên. Hệ quả đầu tiên là mạch truyện bị phá vỡ: nền tảng phát hành buộc phải cắt hơn 20 phân đoạn thân mật vì đánh giá mức độ quá đà, khiến câu chuyện trên phim bị đứt đoạn và khán giả hiểu lầm rằng hai diễn viên chính có quan hệ tình cảm ngoài đời. Hệ quả thứ hai là rủi ro tài chính và uy tín: sau khi phim lên sóng với điểm đánh giá thấp, nhà đầu tư quay sang đổ lỗi cho diễn xuất nam chính và khâu dựng, rồi từ chối thanh toán khoản kinh phí còn lại, đẩy ê-kíp sản xuất vào cảnh khó khăn. Theo một phân tích về thị trường, dù nhiều phim ngắn mang lại doanh thu cao cho nền tảng và đơn vị sản xuất, diễn viên thường chỉ nhận cát-xê cố định, vị thế thương lượng yếu đã khiến họ càng dễ bị tổn thương trước quyền lực của người rót vốn.
Đường ranh giới cần được vạch lại: bảo vệ diễn viên và trả phim trường về đúng nghĩa
Điều an ủi hiếm hoi trong toàn bộ scandal phim ngắn Trung Quốc này là sau khi câu chuyện bị phanh phui, đạo diễn và ê-kíp đã lên tiếng xin lỗi Chung Vũ Phi, đồng thời cam kết bổ sung điều khoản bảo vệ diễn viên trong các hợp đồng sau. Nam diễn viên cho biết anh nhận được nhiều lời động viên từ gia đình, bạn bè và người hâm mộ, khẳng định sẽ tiếp tục theo đuổi sự nghiệp diễn xuất bất chấp trải nghiệm tiêu cực vừa qua. Nhưng nếu ngành không tự đặt lại ranh giới, những vụ tương tự sẽ còn lặp lại. Thứ cần thay đổi không phải là việc nhà đầu tư nữ Hoa ngữ tham gia diễn xuất – quyền mơ ước được trở thành nhân vật chính là điều chính đáng – mà là cách họ dùng quyền lực. Phim trường không phải nơi thỏa mãn nhu cầu riêng; cảnh hôn và cảnh thân mật chỉ nên xuất hiện khi phục vụ câu chuyện, chứ không phải để hợp thức hóa hành vi quấy rối được nguỵ trang bằng chữ "nghề". Khi quyền lực tài chính đi cùng ý thức nghề nghiệp và tôn trọng ranh giới cơ thể, phú bà đầu tư phim có thể trở thành lực đẩy cho sáng tạo. Ngược lại, nếu tiền tiếp tục được dùng để mua đặc quyền chạm vào người khác mà không cần đồng thuận, thì mỗi scandal mới sẽ là một vết nứt nữa trên niềm tin của khán giả lẫn diễn viên dành cho cả ngành.
