Một tuyến LRT để kết nối giao thông và kể câu chuyện Việt Nam
Tuyến LRT Phú Quốc là dự án đường sắt nhẹ dài 17,59 km, được đầu tư theo hình thức BOT với tổng mức vốn gần 9.000 tỷ đồng, kết nối Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc với Trung tâm Hội nghị và Triển lãm quốc tế APEC, đồng thời được thiết kế như một trục giao thông xanh và không gian trải nghiệm văn hóa Việt Nam xuyên suốt hành trình. Điểm đáng nói không phải chỉ là quy mô, mà là tham vọng: biến một tuyến LRT thành hạ tầng chiến lược phục vụ Tuần lễ Cấp cao APEC 2027 và tái định nghĩa cách du khách cảm nhận Phú Quốc. Sau khoảng 7 tháng thi công, dự án đã bước vào giai đoạn tăng tốc với nhiều hạng mục đạt tiến độ cao, công trường duy trì thi công liên tục 3 ca mỗi ngày với gần 600 kỹ sư, giám sát và công nhân làm việc xuyên ngày đêm. Đây là nhịp độ thi công hiếm thấy, phản ánh áp lực thời gian nhưng cũng cho thấy quyết tâm biến "đảo ngọc" thành trung tâm giao thông hiện đại.
Tiến độ thần tốc của tuyến đường sắt nhẹ Phú Quốc
Nhìn vào con số giải ngân khoảng 1.800 tỷ đồng, tương đương 28,7% tổng mức đầu tư tính đến đầu tháng 8, có thể thấy tuyến LRT Phú Quốc không còn là bản vẽ trên giấy mà đang dần hiện lên ngoài thực địa. Hạng mục cầu đã hoàn thành toàn bộ cọc khoan nhồi phần móng, bệ trụ đạt khoảng 63%, thân trụ khoảng 56%. Hầm đạt khoảng 97% khối lượng cọc và 42% đào móng, trong khi nền đường gần như xong với 97% đào nền, đào khuôn và đắp cát, đắp đất đạt 79%. Đằng sau nhịp độ này là cuộc chạy đua với địa chất phức tạp, lớp đất đá cứng khiến phương án cừ thép phải chuyển sang đào mở, kèm nguy cơ sạt lở và ngập nước trong mùa mưa. Thay vì chấp nhận chậm tiến độ, chủ đầu tư chấp nhận bài toán khó hơn về kỹ thuật để giữ nhịp thời gian. Theo kế hoạch, cuối tháng 8 sẽ bắt đầu lắp đặt đường ray trên mặt đất, đến tháng 10 mở rộng sang các đoạn trên cao và trong hầm. Đây là mốc chuyển pha từ xây thô sang hoàn thiện hệ thống đường sắt nhẹ Việt Nam đầu tiên do doanh nghiệp tư nhân đầu tư.
Sáu nhà ga Phú Quốc: kiến trúc văn hóa Việt trong 20 phút di chuyển
Nếu coi hạ tầng giao thông là bộ xương, thì hệ thống 6 nhà ga chính là phần linh hồn khiến tuyến LRT Phú Quốc khác biệt. Không dừng ở chức năng lên xuống tàu, các nhà ga được thiết kế lấy cảm hứng từ nhiều vùng miền của Việt Nam, mỗi ga mang một chủ đề riêng, tái hiện những nét văn hóa đặc trưng từ Bắc vào Nam thông qua hình khối, vật liệu, màu sắc và không gian. Ga Tây Bắc – điểm đầu tuyến – dùng đá tự nhiên tông be vàng, bề mặt ceramic tạo hình ngẫu hứng, gợi liên tưởng đến những bức tường trình vùng sơn cước, xen giữa là hoa kèn hồng, móng bò trắng, bằng lăng. Ga Hà Nội lấy cảm hứng từ phố cổ, với lát sàn gợi nhớ vỉa hè cũ, mái mang hơi hướng kiến trúc đô thị và gam vàng đồng nhuốm màu thời gian. Tiếp đó là ga Huế, ga Tây Nguyên, ga Sài Gòn và điểm cuối ga Đảo Ngọc Phú Quốc, tạo thành hành trình nén lại chỉ trong khoảng 20 phút di chuyển từ sân bay xuống Nam đảo. Cách tiếp cận này rõ ràng nhắm đến việc biến tuyến LRT thành một trải nghiệm kiến trúc văn hóa Việt, chứ không chỉ là phương tiện đi lại.
Tác động du lịch: từ trục giao thông xanh đến sản phẩm trải nghiệm
Khi hoàn thành, tuyến LRT Phú Quốc được kỳ vọng sẽ rút ngắn thời gian di chuyển từ sân bay đến Nam đảo xuống khoảng 20 phút, trở thành trục giao thông xanh kết nối trực tiếp khu vực tổ chức APEC. Điều này không chỉ giải bài toán luồng khách trong tuần lễ Cấp cao APEC, mà còn có thể tái cấu trúc cách du khách di chuyển trên đảo: ít phụ thuộc vào xe cá nhân, giảm áp lực đường bộ, đồng thời tạo ra một "đường trục trải nghiệm" mới. Trong bối cảnh Phú Quốc muốn chuyển mình từ điểm nghỉ dưỡng đơn thuần sang trung tâm hội nghị, sự hiện diện của một tuyến đường sắt nhẹ Việt Nam hiện đại, mang dấu ấn kiến trúc văn hóa Việt ở từng nhà ga, chính là thông điệp định vị: đây là điểm đến có hạ tầng tương xứng với kỳ vọng quốc tế. Tuy nhiên, để LRT thành sản phẩm du lịch đúng nghĩa, câu chuyện không dừng ở thiết kế nhà ga; nó còn cần được gắn với hoạt động thương mại, dịch vụ và hậu cần đô thị hai bên tuyến – điều mà giới quy hoạch và nhà đầu tư du lịch sẽ phải tính ngay từ bây giờ.
Lộ trình hoàn thiện và câu hỏi cho tương lai hạ tầng đô thị Việt
Theo cập nhật tiến độ phục vụ Tuần lễ Cấp cao APEC, tuyến LRT Phú Quốc dự kiến hoàn thiện cơ bản và chạy thử hệ thống vào tháng 6, trước khi đưa vào khai thác thương mại từ tháng 8. Các đoàn tàu đầu tiên sẽ được đưa về đảo trong giai đoạn tháng 1–2 để lắp đặt thiết bị và hiệu chỉnh kỹ thuật. Nếu không có biến cố lớn về thời tiết hay địa chất, mốc thời gian này đủ để "đảo ngọc" vận hành trơn tru khi APEC diễn ra, đón hàng nghìn đại biểu, nguyên thủ và du khách quốc tế. Tuyến LRT Phú Quốc, với vai trò là đường sắt nhẹ Việt Nam đầu tiên do doanh nghiệp tư nhân đầu tư, đang thử nghiệm một mô hình hạ tầng mới: kết hợp BOT, công nghệ giao thông công cộng và kiến trúc văn hóa Việt trong cùng một sản phẩm. Câu hỏi cho các đô thị khác là liệu họ có dám học theo mô hình này – coi nhà ga là không gian văn hóa, coi tuyến LRT là sản phẩm du lịch – hay tiếp tục nhìn giao thông công cộng như hạ tầng thuần kỹ thuật. Câu trả lời sẽ định hình diện mạo đô thị Việt trong thập kỷ tới.
