Từ tỉnh công nghiệp đến thành phố trực thuộc: bước ngoặt chính trị – kinh tế
Việc Bắc Ninh chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương thứ 9, với toàn bộ diện tích hơn 4.713 km² và gần 4 triệu dân được tổ chức lại trong một mô hình đô thị – chính quyền mới, đánh dấu bước chuyển từ một tỉnh công nghiệp lên một cực tăng trưởng quốc gia, vừa mở rộng không gian phát triển, vừa đặt ra yêu cầu tái thiết hạ tầng, công nghiệp và đời sống đô thị theo chuẩn một thành phố trẻ nhất Việt Nam. Theo Nghị quyết số 39/2026/QH16, thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương được thành lập từ ngày 20/9/2026, trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số tỉnh Bắc Ninh, với 99 đơn vị hành chính cấp xã. Quốc hội đã thông qua nghị quyết này với 480/480 đại biểu tán thành – một sự đồng thuận hiếm thấy, cho thấy việc nâng cấp Bắc Ninh không chỉ là kỹ thuật hành chính, mà là lựa chọn chiến lược cho cấu trúc tăng trưởng phía Bắc. Về bản chất, Bắc Ninh thành phố trực thuộc là cách Nhà nước thừa nhận vai trò của một siêu thủ phủ công nghiệp, cần cơ chế quản trị và quy hoạch ở tầm cao hơn. Quan điểm của Chính phủ khá rõ: thành phố Bắc Ninh phải được phát triển theo mô hình đô thị công nghiệp công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, xanh, thông minh, hiện đại và giàu bản sắc Kinh Bắc. Điều đó đồng nghĩa, câu chuyện không dừng ở việc đổi tên hay nâng cấp cấp hành chính, mà là kỳ vọng tạo thêm một cực tăng trưởng mới cho vùng Đồng bằng sông Hồng và cả nước, gắn với các hành lang kinh tế Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh và cửa ngõ biên giới phía Bắc.
Quy mô và cấu trúc kinh tế Bắc Ninh: nền móng của một siêu đô thị công nghiệp
Kinh tế Bắc Ninh hiện đã mang dáng dấp một thành phố công nghiệp quy mô lớn: GRDP năm 2025 đạt hơn 522.000 tỷ đồng, tốc độ tăng trưởng khoảng 10,3% và nằm trong nhóm ít địa phương duy trì được mức tăng trưởng hai con số. Đó không chỉ là một con số đẹp, mà là minh chứng cho sức chịu đựng và năng lực tổ chức sản xuất của kinh tế Bắc Ninh trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu. Điểm đáng chú ý hơn, Bắc Ninh đã trở thành một siêu thủ phủ công nghiệp điện tử, với sự hiện diện của Samsung, Foxconn, Canon, Luxshare, Goertek, Amkor, Hana Micron cùng mạng lưới doanh nghiệp cung ứng. Tỷ trọng kinh tế số trong GRDP được ước tính lên tới 46,3%, cao nhất cả nước, phản ánh vai trò trung tâm của các nhà máy điện thoại, máy tính, thiết bị điện tử và linh kiện trong cấu trúc kinh tế địa phương. Đây là nền tảng để thành phố trẻ nhất Việt Nam không chỉ đóng vai trò gia công, mà phải chuyển dần sang những mắt xích giá trị cao hơn trong chuỗi sản xuất – từ thiết kế, nghiên cứu đến dịch vụ công nghệ. Sáu tháng đầu năm, kim ngạch xuất nhập khẩu của Bắc Ninh vượt 100 tỷ USD, trong đó xuất khẩu hơn 52 tỷ USD, phần lớn đến từ linh kiện, máy móc và nguyên vật liệu phục vụ các nhà máy điện tử. Câu nói đáng trích dẫn ở đây là: "Tỷ trọng kinh tế số trong GRDP của địa phương được ước tính ở mức 46,3%, cao nhất cả nước". Con số này vừa là niềm tự hào, vừa là lời nhắc nhở về mức độ phụ thuộc vào khu vực FDI – nếu không chủ động điều chỉnh, thành phố dễ bị tổn thương trước những cú sốc thương mại quốc tế.
Không gian công nghiệp và hạ tầng: khu công nghiệp Bắc Ninh bước vào thời kỳ nâng cấp
Nếu chỉ nhìn vào số lượng khu công nghiệp Bắc Ninh, người ta sẽ hiểu vì sao địa phương này được ví là siêu thủ phủ công nghiệp: sau sáp nhập với Bắc Giang, Bắc Ninh trở thành nơi có số lượng khu công nghiệp nhiều nhất miền Bắc, với gần 40 khu được quy hoạch. Một số tài liệu còn ghi nhận tổng cộng 52 khu công nghiệp với quy mô 16.000 ha, bao gồm cả khu công nghiệp công nghệ cao và sản xuất thông minh. Dù cách thống kê khác nhau, mẫu số chung vẫn là: không gian công nghiệp của Bắc Ninh đã đạt tới quy mô mà ít địa phương có thể so sánh. Vấn đề đặt ra ở giai đoạn thành phố trực thuộc là chất lượng và chiều sâu của các khu công nghiệp. Thành phố không thể tiếp tục mở rộng theo mô hình khu công nghiệp truyền thống, khó kiểm soát môi trường và hạ tầng đô thị. Chiến lược hợp lý là tái cơ cấu dòng vốn, tập trung vào các ngành mũi nhọn như sản xuất sản phẩm điện tử, quang học, linh kiện điện tử, công nghiệp hỗ trợ bán dẫn. Đồng thời, cần nâng cấp hạ tầng logistics, giao thông, cấp điện, cấp nước, xử lý chất thải theo tiêu chuẩn của một đô thị công nghiệp công nghệ cao, thay vì chỉ là "vùng sản xuất". Vị trí địa lý của Bắc Ninh càng làm bài toán hạ tầng trở nên cấp bách: thành phố tiếp giáp Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Hưng Yên, Lạng Sơn, Thái Nguyên và nằm giữa tam giác Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh. Đây là điểm nút của các hành lang kinh tế phía Bắc, nên việc nâng cấp hệ thống đường bộ, đường sắt, bến bãi và trung tâm logistics sẽ quyết định khả năng Bắc Ninh tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, thay vì chỉ đóng vai trò một "bãi đáp" của dòng FDI.
Sân bay Gia Bình và tầm nhìn 2050–2075: Bắc Ninh muốn gì khi trở thành siêu đô thị?
Trong số các dự án hạ tầng chiến lược, Cảng hàng không quốc tế Gia Bình là biểu tượng rõ nhất cho tham vọng của Bắc Ninh. Khi đi vào hoạt động, sân bay này được kỳ vọng hỗ trợ vận chuyển hàng hóa giá trị cao – đặc biệt là điện tử và linh kiện bán dẫn – đồng thời thúc đẩy logistics, thương mại, dịch vụ và phát triển đô thị quanh khu vực hàng không. Nói cách khác, Gia Bình không chỉ là một dự án giao thông, mà là đòn bẩy tái cấu trúc không gian phát triển của thành phố. Quy hoạch chung đô thị Bắc Ninh đến năm 2050, tầm nhìn 2075 đặt ra mục tiêu đến năm 2050 trở thành đô thị hiện đại, thông minh, có sức cạnh tranh trong khu vực châu Á; xa hơn, hướng tới một siêu đô thị tầm vóc quốc tế, trung tâm kinh tế, đổi mới sáng tạo và giao thương của khu vực phía Bắc. Đó là tầm nhìn táo bạo: một Bắc Ninh từ siêu thủ phủ công nghiệp điện tử, tiến lên thành siêu đô thị đa chức năng, nơi công nghiệp công nghệ cao, dịch vụ hiện đại và logistics quốc tế kết nối với vùng nông nghiệp quy mô lớn và di sản văn hóa Kinh Bắc. Nhưng tham vọng chỉ có ý nghĩa nếu gắn với lợi ích cụ thể cho người dân và doanh nghiệp. Các định hướng quy hoạch đều nhấn mạnh yêu cầu tạo việc làm, nâng cao năng suất lao động, thu nhập và chất lượng sống. Nếu sân bay Gia Bình, hệ thống khu công nghiệp, các tuyến đường và trung tâm logistics không chuyển hóa thành những cơ hội nghề nghiệp tốt hơn, dịch vụ công tốt hơn, môi trường sống đáng sống hơn, thì danh xưng "siêu đô thị" sẽ chỉ là khẩu hiệu.
Thành phố trẻ nhất Việt Nam: cơ hội vàng đi kèm thách thức bản sắc và quản trị
Bắc Ninh – thành phố trẻ nhất Việt Nam – bước vào giai đoạn chuyển mình với một lợi thế hiếm có: kinh tế đã đạt quy mô lớn, công nghiệp và FDI tạo nền tảng vững, dân số gần 4 triệu người và chiều sâu văn hóa Kinh Bắc nổi tiếng. Thế nhưng, chính sự kết hợp giữa công nghiệp điện tử toàn cầu và di sản Quan họ lại khiến bài toán phát triển trở nên khó hơn: làm sao vừa giữ bản sắc, vừa duy trì tốc độ tăng trưởng hai con số. Ngành văn hóa địa phương được giao nhiệm vụ xây dựng đời sống văn hóa đô thị Bắc Ninh, khuyến khích duy trì các câu lạc bộ Quan họ, nghệ thuật truyền thống, hoạt động văn hóa cộng đồng; đưa văn hóa ứng xử, ý thức giữ gìn cảnh quan, di tích và không gian công cộng vào đời sống thường nhật. Đồng thời, cơ quan quản lý phải tham mưu hoàn thiện cơ chế, chính sách bảo tồn và phát huy di sản, ưu tiên những di sản có nguy cơ mai một, nghệ nhân cao tuổi, nghề truyền thống thiếu người kế nghiệp. Nếu không làm quyết liệt, Bắc Ninh rất dễ trở thành một đô thị công nghiệp vô danh, mất đi chất Kinh Bắc làm nên sức hút của chính mình. Từ góc độ người dân, việc Bắc Ninh thành phố trực thuộc mở ra nhiều cơ hội: thêm việc làm trong các khu công nghiệp và doanh nghiệp dịch vụ, thu nhập bình quân đã trên 6 triệu đồng/người/tháng, chất lượng hạ tầng và dịch vụ công kỳ vọng được cải thiện. Nhưng nó cũng đặt ra thách thức quản trị: áp lực dân số, môi trường, giao thông, nhà ở. Thành phố chỉ thực sự thành công khi người dân cảm nhận rõ những thay đổi tích cực trong đời sống hằng ngày – chứ không chỉ qua những báo cáo tăng trưởng GRDP.
