Tabi là gì và vì sao nó chia đôi làng thời trang?
Giày Tabi Maison Margiela là dòng giày cao cấp với thiết kế mũi tách ngón đặc trưng, lấy cảm hứng từ tất truyền thống Nhật, từng gây tranh cãi dữ dội nhưng dần trở thành biểu tượng thời trang có khả năng nhận diện tức thì trong giới mộ điệu.
Ngay từ khoảnh khắc đầu tiên xuất hiện trên sàn diễn Paris, giày Tabi Maison Margiela đã không nhắm tới số đông. Thiết kế mũi tách ngón khiến người ta hoặc là yêu cuồng nhiệt, hoặc là khó chịu đến mức quay lưng. Trong show đầu tiên năm 1988, Martin Margiela đưa Tabi lên sàn dưới dạng boots cao gót, nhúng đế vào sơn đỏ để người mẫu để lại những dấu chân hai nhánh như vết máu trên nền trắng, biến đôi giày thành một tuyên ngôn hình ảnh khó quên. Đó không phải nỗ lực chiều lòng thị hiếu, mà là hành động thử giới hạn của người xem: bạn dám bước qua ranh giới thẩm mỹ quen thuộc đến đâu?
Phản ứng ban đầu là sốc, thậm chí là từ chối. Nhiều khán giả chưa từng thấy cấu trúc mũi tách ngón nên Tabi bị nhìn như “đôi giày kỳ quặc hơn là đẹp”. Nhưng chính sự chia rẽ này lại là điểm khởi đầu cho hành trình trở thành biểu tượng: nếu một thiết kế khiến người ta phải tranh luận, nghĩa là nó đã chạm vào dây thần kinh của thời đại.
Từ tất Nhật thế kỷ 15 đến mã nhận diện Maison Margiela
Để hiểu sức sống của Tabi, phải nhìn nó như một mắt xích trong lịch sử giày cao cấp: từ tất tách ngón Nhật thế kỷ 15 đến runway Paris cuối thế kỷ 20, rồi thành sản phẩm sưu tầm trong tủ đồ của giới mộ điệu toàn cầu.
Tabi không phải sáng tạo từ hư vô. Thiết kế mũi tách ngón của Margiela xuất phát từ loại tất tabi Nhật Bản, vốn được dùng từ thế kỷ 15 cùng những đôi zori và geta, với ý niệm giúp cơ thể cân bằng và đồng thời phản ánh địa vị xã hội qua màu sắc. Sang thế kỷ 20, cấu trúc này bước vào thế giới giày với jika-tabi – thiết kế có đế cao su bền, thân vải linh hoạt và khoá kim loại, rồi tiếp tục xuất hiện trong giày thể thao và đường chạy marathon.
Điểm khác biệt của Margiela là ông kéo chi tiết mũi tách ngón ra khỏi bối cảnh lao động và thể thao để đặt thẳng lên bàn thờ haute couture. Khi nhà mốt gọi Tabi là “dấu ấn quan trọng nhất” trong sự nghiệp Martin Margiela, đó không phải lời tâng bốc nội bộ mà là sự thừa nhận rằng lịch sử giày cao cấp đôi khi được viết lại chỉ bằng một đường rãnh ở mũi giày. Từ đây, thiết kế mũi tách ngón không còn là chi tiết ngoại lai mà trở thành ngôn ngữ riêng của Maison Margiela.
Từ món đồ “kén người” đến biểu tượng thời trang nhận diện trong một ánh nhìn
Nếu nhiều đôi giày xa xỉ sống nhờ logo, Tabi lại xây danh tiếng từ chính hình dáng gây tranh cãi của mình. Khả năng nhận diện tức thì của nó là điều hiếm trong lịch sử giày cao cấp: chỉ cần thấy phần mũi chia đôi, người yêu thời trang đã có thể gọi tên Maison Margiela.
Trong những năm đầu, Tabi là món đồ “niche” cho nhóm khách avant‑garde và giới nội bộ. Những người như Chloë Sevigny đã chọn mang đôi giày mũi tách ngón từ rất sớm, trước khi đại chúng kịp làm quen. Nhưng khi nhà mốt liên tục chuyển Tabi từ boots cao gót sang ballerina, loafer, Mary Jane, sneaker và đủ chất liệu khác nhau, thiết kế mũi tách ngón bắt đầu len vào nhiều phong cách và tủ đồ khác nhau, từ streetwear đến red carpet. John Galliano giữ vai trò then chốt khi tiếp tục biến Tabi từ “đôi giày underground” thành biểu tượng thời trang được cả thế hệ mạng xã hội nhận diện và khao khát.
Câu chuyện giày Tabi Maison Margiela cho thấy một điều: trong biển sản phẩm na ná nhau, khác biệt có tính hệ thống quan trọng hơn khác biệt theo mùa. Nhà mốt có thể kéo dài mũi thành “Tabi Claw”, đặt lên gót Plexiglas trong suốt, hay chuyển sang cấu trúc mới, nhưng chỉ cần giữ nguyên thiết kế mũi tách ngón, người mặc lập tức hiểu mình đang bước vào thế giới Margiela. Hình dáng từng bị chê là “xấu” đã trở thành mã nhận diện thương hiệu, mạnh không kém bất kỳ logo nào.
Cộng đồng, hợp tác và lý do Tabi sống dai hơn một xu hướng
Tabi tồn tại gần 40 năm không phải nhờ hoài niệm mà nhờ một chiến lược nhất quán: giữ nguyên DNA thiết kế, nhưng bơm đời sống mới qua cộng đồng và hợp tác, để nó không bị kẹt trong vai trò “di sản trưng bày”.
Ngày nay, Tabi được xem như một phần di sản thiết kế Maison Margiela, đến mức nhà mốt dành riêng một chương trong dự án “Maison Margiela/Folders” cho nó, đặt cạnh các mã nhà quan trọng như Artisanal, Anonymity và Bianchetto. Triển lãm tại Thành Đô tập hợp bộ sưu tập cá nhân của chín người sưu tầm từ nhiều quốc gia, trưng bày không chỉ giày mà cả trang phục đã đi cùng, biến Tabi thành vật phẩm sưu tầm hơn là món đồ “must‑have” theo mùa. Nhà mốt mô tả đây là thiết kế được “một cộng đồng toàn cầu” sưu tầm – câu nói cho thấy ranh giới giữa sản phẩm thương mại và đối tượng văn hoá đã bị xoá mờ.
Quan trọng hơn, Tabi không bị ngủ quên trong kho lưu trữ. Nó tiếp tục xuất hiện trong các bộ sưu tập mới, từ capsule hợp tác với Christian Louboutin cho đến các sáng tạo của Glenn Martens như Tabi Claw với gót Plexiglas trong suốt. Một câu nói đáng trích là: “Decades after its initial debut, the Tabi continues to endure — proof that even fashion’s most unconventional styles can have serious staying power”. Nói thẳng: ai nghĩ thiết kế “khó mang” thì chỉ hợp với trào lưu một mùa đã đánh giá thấp sức bền của ý tưởng táo bạo, nhất là khi được nuôi dưỡng bằng tầm nhìn dài hạn và một cộng đồng trung thành.
Tabi và bài học: thiết kế táo bạo mới có cơ hội trở thành kinh điển
Hành trình của Tabi là câu trả lời rõ ràng cho câu hỏi “vì sao một đôi giày khó mang lại sống lâu đến vậy?”: vì nó dám khác và dám trung thành với sự khác biệt đó. Đây không phải trường hợp “may mắn ngẫu nhiên”, mà là minh chứng rằng thiết kế táo bạo, nếu có nền tảng văn hoá và ngôn ngữ hình ảnh riêng, có thể trở thành biểu tượng thời trang vượt khỏi vòng đời xu hướng.
Tabi cho thấy lịch sử giày cao cấp không chỉ được viết bằng vật liệu đắt tiền hay kỹ thuật chế tác tinh xảo, mà còn bằng những quyết định sẵn sàng chấp nhận bị ghét ở hiện tại để có cơ hội được tôn trọng trong tương lai. Khi thiết kế mũi tách ngón từ chỗ gây tranh cãi trở thành mã nhận diện Maison Margiela, nó gửi một thông điệp thẳng thắn: nếu bạn muốn để lại dấu chân riêng trên “sàn diễn” thời trang, an toàn là con đường chắc chắn dẫn đến vô danh.
Kết lại, Tabi không chỉ là đôi giày mũi tách ngón lạ mắt. Nó là lời nhắc nhở rằng thời trang, ở phiên bản thú vị nhất, luôn là cuộc đàm phán căng thẳng giữa thói quen và đổi mới. Và đôi khi, để viết lại lịch sử, bạn chỉ cần đủ can đảm cắt đôi mũi giày.
