Từ vai phụ thành vai chính ở tuổi 52: định nghĩa một hành trình hiếm có
Du Bổn Xương là một diễn viên gạo cội Trung Quốc, dành gần 30 năm sự nghiệp trong những vai phụ ít lời thoại trước khi bước ngoặt đến ở tuổi 52 với vai diễn Tế Công, qua đó biến một gương mặt quen thuộc của sân khấu thành biểu tượng khó thay thế trên màn ảnh Hoa ngữ, minh chứng rằng sự nghiệp diễn xuất có thể nở rộ muộn nhưng vẫn rực rỡ nếu kiên trì và đúng thời điểm. Thông tin Du Bổn Xương diễn viên qua đời sáng 24/9 tại Bắc Kinh, hưởng thọ 93 tuổi, khiến nhiều thế hệ khán giả bàng hoàng và tiếc thương. Nhưng nếu chỉ nhìn vào ngày ông rời đi, ta sẽ bỏ lỡ điều quan trọng nhất: cả hành trình 70 năm đứng trên sàn diễn và trước ống kính mới là di sản đáng để nhìn lại. Theo truyền thông, ông từng đóng 79 vai nhưng có tới 77 vai là nhân vật phụ hoặc diễn viên quần chúng. Đó không phải là một bảng thành tích lấp lánh, mà là một đường bền bỉ hiếm ai chịu đi lâu đến vậy. Chính từ nền tảng khiêm nhường đó, vai diễn Tế Công sau này không rơi xuống như may mắn bất ngờ, mà như trái chín muộn của sự kiên trì.
Kiên trì trong bóng tối: 30 năm làm “gia vị” trên sân khấu
Điều làm nên sức nặng sự nghiệp diễn xuất của Du Bổn Xương không phải ánh hào quang đến sớm, mà là thái độ với hơn 30 năm bị xếp ở vị trí thứ yếu. Ông xuất thân từ Giang Tô, sinh năm 1933, sớm yêu thích biểu diễn và gia nhập Trung ương Thí nghiệm thoại kịch năm 1956, tiền thân Nhà hát Kịch Quốc gia. Trong khoảng 20–30 năm đầu, ông liên tục nhận vai phụ, có khi chỉ thoáng qua trên sân khấu, có khi không có lời thoại. Thay vì than thở, ông gọi các vai phụ là “gia vị” trong món ăn nghệ thuật: không phải thành phần chính nhưng thiếu chúng, tổng thể sẽ nhạt nhẽo. Tuyên bố này không chỉ là cách ông tự an ủi, mà là tuyên ngôn nghề nghiệp – rằng mọi khung hình đều xứng đáng được làm cho đủ, cho sống. Ông kiên trì với quan niệm “không có vai diễn nhỏ, chỉ có diễn viên nhỏ” và dành hàng chục năm gắn bó với sân khấu trong những vai ít được chú ý. Đó là tư thế của người thợ bậc cao: chấp nhận làm nền, miễn bức tranh chung hoàn chỉnh.
Vai diễn Tế Công: từ chiếc mũ rách đến huyền thoại màn ảnh
Bước ngoặt đến vào năm 1985, khi Du Bổn Xương – lúc ấy đã 52 tuổi – được chọn đóng vai chính trong bộ phim truyền hình Tế Công sau khi gây chú ý với tiết mục kịch câm Tắm tại Gala mừng năm mới của đài trung ương. Chọn một diễn viên toàn vai phụ cho nhân vật trung tâm là quyết định táo bạo, nhưng đó là khoảnh khắc thời điểm gặp người phù hợp. Tế Công trong dân gian vốn là vị hòa thượng phóng khoáng, hành xử khác thường nhưng giàu lòng từ bi. Du Bổn Xương diễn viên không chọn cách tô vẽ cho trang nghiêm; ông biến hình tượng ấy thành một con người sống động: mũ cũ, áo vá víu, giày rách, quạt mo, lúc ngây ngô, lúc hài hước, nhưng luôn ra tay giúp người yếu thế. Hình tượng Tế Công do ông thể hiện, cùng ca khúc chủ đề với câu “giày rách, mũ rách”, trở thành ký ức chung của khán giả Hoa ngữ nhiều thế hệ. Vai diễn Tế Công đưa ông từ bóng tối vai phụ trở thành gương mặt quen thuộc khắp Trung Quốc, nhận giải Nam diễn viên chính xuất sắc tại Giải Kim Ưng lần thứ 4. Từ đây, vai phụ thành vai chính không còn là khẩu hiệu, mà là câu chuyện sống động mang tên Du Bổn Xương.
Không chỉ Tế Công: một đời cống hiến và bản lĩnh muộn màng
Có một nguy cơ khi một vai diễn quá thành công: phần còn lại của sự nghiệp bị che mờ. Du Bổn Xương hiểu điều đó và cố tình bơi ngược. Sau Tế Công, ông không án binh hưởng danh tiếng, mà tiếp tục xuất hiện trong nhiều bộ phim và vở kịch, từ Bảo Liên Đăng, Kiếm vũ, Họa bì 2 cho đến các dự án tự đầu tư như Liễu Phàm hay Hoằng Nhất pháp sư – Thắng lợi cuối cùng. Ở tuổi ngoài 70, ông vẫn làm việc với cường độ đáng nể, có lúc phải bán nhà để đầu tư cho dự án nghệ thuật, đặt ưu tiên vào việc tác phẩm được hoàn thiện và đến với công chúng hơn là lợi nhuận. Đó là lựa chọn không nhiều người dám trong một ngành giải trí bị chi phối bởi danh tiếng và tiền bạc. Trong quan niệm của ông, muốn là một diễn viên tốt trước hết phải là một người tốt; diễn xuất không chỉ là kỹ thuật, mà là quá trình hiểu con người, hiểu nhân vật và soi lại chính mình. Có lẽ vì thế mà cả những vai nhỏ, những vai về sau như Gia Thúc trong Phồn hoa cũng mang chiều sâu hiếm có, khiến khán giả trẻ “phát sốt” với một ông lão 90 tuổi trên màn ảnh.
Di sản của một diễn viên gạo cội: khi thời gian là đồng minh
Ngày 24/9, Du Bổn Xương qua đời vì bệnh tại Bắc Kinh, hưởng thọ 93 tuổi, khép lại một đời hơn 70 năm hoạt động nghệ thuật. Những năm cuối, ông chăm sóc vợ tại viện dưỡng lão, rồi xuất gia với pháp danh Định Sướng sau khi bà qua đời, như một cách tĩnh tâm sau bao sóng gió. Tháng 10/2024, ông được trao Giải thưởng Thành tựu trọn đời về truyền hình tại Giải Kim Ưng lần thứ 32 – sự ghi nhận muộn màng nhưng xứng đáng cho một diễn viên gạo cội Trung Quốc đã để tuổi trẻ mình trong vai phụ và tuổi già trong những dự án tâm huyết. Ngay cả khi bước qua tuổi 90, ông vẫn lên kế hoạch tham gia dự án phim ngắn về Tế Công theo định dạng video dọc đang phát triển. Sự ra đi của Du Bổn Xương không chỉ khép lại cuộc đời một diễn viên mà còn kết thúc một kiểu hành trình hiếm có: chứng minh rằng trong giải trí, kiên trì và thời điểm có giá trị không kém tài năng. Khi khán giả nhớ đến ông qua vai diễn Tế Công, đó không chỉ là hoài niệm, mà là lời nhắc: đừng vội kết luận một đời người từ những năm đầu chưa kịp tỏa sáng.
