Rủi ro trên mạng có thể đưa trẻ vào nguy hiểm ngoài đời
Lừa đảo trực tuyến là hành vi dùng thông tin giả, mạo danh hoặc thao túng tâm lý qua Internet và các phương tiện liên lạc để khiến nạn nhân làm theo yêu cầu gây hại. Với học sinh, một tin nhắn hay cuộc gọi tưởng như chỉ là chuyện trên mạng có thể dẫn tới nguy hiểm ngoài đời.
Một nữ sinh ở Tây Nguyên đã bị các đối tượng dùng nhiều kịch bản lừa đi từ tỉnh này sang tỉnh khác; em chỉ gọi được công an hỗ trợ, giải cứu sau khi mượn được điện thoại. Đây không phải kiểu rủi ro có thể xử lý bằng cách tắt ứng dụng rồi quên đi: khi kẻ xấu kiểm soát liên lạc và khiến nạn nhân hoảng loạn, sự an toàn thân thể cũng bị đe dọa.
Bắt cóc trực tuyến, đe dọa qua tin nhắn, lừa đảo và dùng hình ảnh nhạy cảm để thao túng đều là những nguy cơ trẻ em gặp trên mạng. Vì thế, an toàn mạng học sinh phải được xem là kỹ năng bảo vệ bản thân, chứ không phải một lời nhắc chung chung về việc dùng Internet cẩn thận.
Nhận ra dấu hiệu bị giả mạo và thao túng
Học sinh THCS và THPT dễ bị nhắm tới bởi các thủ đoạn giả mạo, lừa đảo và thao túng hành vi; kịch bản của kẻ xấu cũng thay đổi liên tục. Chúng có thể giả danh công an, gọi từ số lạ, nói nạn nhân liên quan đến ma túy, rửa tiền hay một vụ án để gây sợ hãi, làm các em mất bình tĩnh.
Một cuộc gọi báo trúng thưởng, học bổng hoặc nói người thân gặp tai nạn cần tiền cấp cứu cũng cần được kiểm chứng, không nên làm theo ngay. Đặc biệt đáng ngờ nếu người gọi yêu cầu giữ bí mật, ngắt liên lạc với gia đình, giao thiết bị cá nhân, chuyển tiền hoặc di chuyển đến nơi khác. Cơ quan công an và viện kiểm sát không giải quyết vụ việc qua những cuộc gọi bất ngờ; yêu cầu có vẻ khẩn cấp càng cần được xác minh bằng một kênh độc lập.
Mức độ đáng lo không chỉ nằm ở từng chiêu trò riêng lẻ: tổng đài bảo vệ trẻ em ghi nhận số vụ phải kết nối, hỗ trợ can thiệp tăng khoảng 20% so với cùng kỳ năm 2025. Con số ấy là lời nhắc rằng học sinh cần được tập nhận diện nguy cơ trước khi bị đặt vào tình thế phải tự xoay xở.
Bình tĩnh, kiểm chứng và báo người lớn đáng tin
Khi gặp tình huống bất thường, việc quan trọng nhất là ngắt nhịp thao túng: không làm theo chỉ dẫn, không cung cấp dữ liệu cá nhân, mật khẩu hay mã xác thực, không gửi hình ảnh riêng tư và không tự đi gặp người lạ. Học sinh nên tự gọi lại cho người thân qua số điện thoại đã biết hoặc nhờ người lớn kiểm tra thông tin bằng kênh chính thức.
- Dừng cuộc gọi hoặc cuộc trò chuyện nếu bị đe dọa, thúc ép hay yêu cầu giữ bí mật; không chuyển tiền, giao thiết bị hoặc tự di chuyển theo chỉ dẫn.
- Lưu lại số điện thoại, tin nhắn, tài khoản và các bằng chứng liên quan nếu có thể làm việc đó an toàn.
- Báo ngay cho cha mẹ, giáo viên hoặc một người lớn đáng tin cậy; nếu có nguy cơ trực tiếp, đề nghị họ liên hệ cơ quan công an.
- Nếu nghi bạn bè hoặc người thân đang gặp nguy hiểm, chủ động báo cho người lớn và cơ quan chức năng thay vì tự đi tìm hoặc đối đầu với đối tượng.
Các cuộc gọi lạ thông báo trúng thưởng hay học bổng không nên được tin ngay; học sinh cần báo cho gia đình, người thân hoặc cơ quan công an để xử lý. Tìm trợ giúp không phải là làm quá hay gây phiền. Trong tình huống bị kiểm soát, liên lạc với người lớn đáng tin có thể là bước giúp ngăn sự việc trên mạng chuyển thành nguy hiểm ngoài đời.
Gia đình và nhà trường cần dạy cách ứng phó, không chỉ cảnh báo
Nói với trẻ “đừng tin người lạ trên mạng” là chưa đủ: các em cần được tập kiểm chứng thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và tìm trợ giúp khi thấy nguy hiểm. Kỹ năng số học sinh nên được rèn qua tình huống giả lập về cuộc gọi giả danh công an, lời mời nhận thưởng, tin nhắn đe dọa và yêu cầu giữ bí mật. Khi được thực hành trước, học sinh có cơ hội nhận ra dấu hiệu lạ và nhớ cách phản ứng lúc đang lo sợ.
Gia đình nên tạo không khí để con có thể kể lại sự việc mà không lo bị trách mắng hay tịch thu điện thoại ngay lập tức. Nhà trường có thể lồng ghép an toàn số vào giờ sinh hoạt, hoạt động kỹ năng và bài tập tương tác; đồng thời hướng dẫn rõ học sinh tìm ai, báo bằng cách nào khi xảy ra sự cố. Các chương trình trải nghiệm và thực hành ở trường là cách đưa kiến thức an toàn số đến gần học sinh hơn.
Gia đình, nhà trường và các cơ quan hỗ trợ cần phối hợp thành một mạng lưới, để trẻ biết nơi tìm đến trước khi bị cô lập. Bài học từ vụ nữ sinh bị dẫn qua nhiều tỉnh rất rõ: cảnh báo chỉ có tác dụng khi đi kèm kỹ năng và một người lớn sẵn sàng lắng nghe. Trang bị khả năng nhận diện, kiểm chứng và cầu cứu là cách thiết thực để giảm nguy cơ lừa đảo trực tuyến và bắt cóc trực tuyến.
