Nâng hạng là dấu mốc, không phải đích đến
Thị trường vốn là hệ thống các kênh huy động và phân bổ nguồn lực trung, dài hạn, giúp doanh nghiệp và nhà nước tài trợ đầu tư ngoài tín dụng ngân hàng. Việc được nâng hạng lên thị trường mới nổi ghi nhận tiến trình cải cách của Việt Nam, nhưng không tự động bảo đảm dòng vốn dài hạn sẽ chảy vào nền kinh tế. Tại Diễn đàn Doanh nghiệp Anh - Việt Nam ngày 29-10, trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026, các đại biểu đặt phát triển thị trường vốn vào trọng tâm thảo luận. Bà Wanming Du, Giám đốc Chính sách chỉ số khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại FTSE Russell, xem nâng hạng là cột mốc cải cách, đồng thời cảnh báo thách thức tiếp theo là tăng sức cạnh tranh để thu hút vốn phục vụ tầm nhìn 2045.
Thông điệp đáng chú ý là danh hiệu mới nổi không thể thay thế những điều nhà đầu tư cần thấy mỗi ngày: quy định dễ dự đoán, thông tin minh bạch, giao dịch thuận lợi và cơ chế bảo vệ quyền lợi đáng tin cậy. Nếu thiếu các điều kiện đó, Việt Nam có thể được chú ý hơn nhưng vẫn khó giữ được dòng tiền bền vững. Nâng hạng thị trường vì thế nên được coi là áp lực tích cực để cải cách tiếp tục đi tới, thay vì một thành quả đủ để tự mãn.
Muốn đầu tư dài hơi, không thể dựa mãi vào tín dụng ngắn hạn
Nhu cầu vốn trong những năm tới không chỉ nằm ở mở rộng sản xuất. Hạ tầng, năng lượng, đổi mới công nghệ và nghiên cứu phát triển đều đòi hỏi khoản đầu tư lớn, có thời gian thu hồi dài. Báo cáo công bố tháng 9-2026 của Ngân hàng Phát triển châu Á dự báo kinh tế Việt Nam tăng 7,8% năm 2026 và 7,6% năm 2027; để duy trì đà tăng trưởng và hướng tới thu nhập cao vào năm 2045, nguồn lực đầu tư phải theo kịp tham vọng. Những dự án hạ tầng lớn và chuyển dịch năng lượng cũng cần kỳ hạn vốn mà ngân hàng thương mại trong nước khó cáng đáng một mình.
Điều đó không có nghĩa là giảm vai trò ngân hàng. Vấn đề là xây dựng cấu trúc tài chính cân bằng hơn, để ngân hàng và thị trường vốn bổ trợ nhau, thay vì dồn rủi ro kỳ hạn lên tín dụng ngắn hạn. Thị trường vốn Việt Nam cần phát triển đồng bộ cổ phiếu, trái phiếu doanh nghiệp minh bạch, quỹ đầu tư, bảo hiểm, quỹ hưu trí, tài chính xanh và các cơ chế hợp tác công tư. Khi doanh nghiệp có thể huy động vốn phù hợp với vòng đời dự án, họ sẽ có thêm dư địa đầu tư vào công nghệ, sản xuất xanh và nâng năng suất.
Niềm tin và nhà đầu tư nội địa quyết định độ sâu thị trường
Muốn cạnh tranh để đón vốn dài hạn, Việt Nam cần chuyển từ việc mở rộng quy mô giao dịch sang nâng chất lượng thị trường. Ba ưu tiên được nêu tại diễn đàn là mở rộng đầu tư vào các lĩnh vực như công nghệ, y tế và năng lượng bền vững; khuyến khích nhà đầu tư định chế trong nước, gồm quỹ hưu trí và bảo hiểm; và củng cố niềm tin bằng quản trị tốt cùng quy định hiệu quả. Đây không phải các cải cách riêng lẻ: thị trường có nhiều ngành và doanh nghiệp đủ sức đầu tư sẽ tạo thêm lựa chọn, còn dòng vốn trong nước ổn định giúp giảm lệ thuộc vào tâm lý ngắn hạn của nhà đầu tư bên ngoài.
Minh bạch cũng phải trở thành trải nghiệm cụ thể, không dừng ở cam kết. Doanh nghiệp, người lao động và nhà đầu tư cần nhìn thấy chi phí tuân thủ thấp hơn, rủi ro giảm và cơ hội đầu tư dài hạn tốt hơn khi chính sách được thực thi nhất quán, có trách nhiệm giải trình. Nếu các điều kiện ấy không cải thiện, việc nâng hạng khó chuyển thành sức hút cạnh tranh thực chất.
Vốn dài hạn là điều kiện để hiện thực hóa tầm nhìn 2045
Tầm nhìn Việt Nam 2045 không thể đạt được chỉ bằng tốc độ tăng trưởng ngắn hạn; chất lượng phân bổ vốn mới quyết định nền kinh tế có tăng năng suất và tạo giá trị cao hay không. Vốn dài hạn có thể hỗ trợ hạ tầng, bảo đảm năng lượng, mở rộng không gian phát triển và giúp doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Vì vậy, hiệu quả đầu tư công cũng nên được đánh giá bằng khả năng giảm chi phí logistics, cải thiện kết nối, nâng năng suất và khơi dậy đầu tư tư nhân, chứ không chỉ bằng tỷ lệ giải ngân.
Kết luận không nên là Việt Nam đã hoàn tất cải cách vì được nâng hạng, mà là cần tận dụng cột mốc ấy để làm thị trường sâu hơn, minh bạch hơn và hữu ích hơn cho nền kinh tế thực. Khi ngân hàng, thị trường vốn và nhà đầu tư định chế cùng chia sẻ vai trò cung ứng nguồn lực, tham vọng phát triển đến năm 2045 mới có nền tài chính đủ bền để theo đuổi. Nâng hạng mở cánh cửa; sức cạnh tranh và niềm tin mới quyết định dòng vốn có ở lại hay không.
