Relativity Space là gì và vì sao in 3D tên lửa gây chấn động?
Relativity Space là một startup hàng không vũ trụ do Tim Ellis đồng sáng lập, nổi bật với tham vọng in 3D toàn bộ tên lửa bằng kim loại ở quy mô lớn, biến quy trình lắp ráp hàng chục nghìn linh kiện phức tạp thành một chuỗi chế tạo tự động, liên tục và có tính thử nghiệm cao trong ngành sản xuất hàng không vũ trụ hiện đại.
Câu chuyện bắt đầu khi Tim Ellis, khi đó mới 25 tuổi, gửi một email mở đường cho hành trình biến Relativity Space thành một công ty được định giá 4,2 tỷ đô chỉ sau sáu năm, đặt cược vào ý tưởng bị nhiều chuyên gia gọi là “điên rồ”: in toàn bộ tên lửa bằng máy in 3D kim loại. Điều khiến Relativity Space đáng bàn không phải chỉ là kỹ thuật in 3D không gian, mà là thái độ dám đặt câu hỏi khác với phần còn lại của ngành: tại sao phải chấp nhận mô hình sản xuất cũ khi có thể viết lại nó từ đầu bằng in 3D?
Tim Ellis: Từ giấc mơ Hollywood đến nhà kiến tạo tên lửa in 3D
Tim Ellis không lớn lên với hình ảnh tên lửa, mà với tình yêu điện ảnh và giấc mơ trở thành biên kịch ở Hollywood. Việc chọn Đại học Nam California không chỉ vì ngành kỹ thuật hàng không vũ trụ, mà vì đó là “thành phố của những giấc mơ điện ảnh”. Chỉ đến khi tham gia Phòng thí nghiệm Động lực Tên lửa của sinh viên, chứng kiến tên lửa do chính sinh viên thiết kế bay lên vũ trụ, Ellis mới nhận ra: kể câu chuyện về loài người không nhất thiết phải bằng phim, mà có thể bằng các chuyến bay lên quỹ đạo.
Kinh nghiệm tại Blue Origin giúp Ellis gặp Jordan Noone và cùng nhau đặt một câu hỏi mà ngành hàng không vũ trụ gần như né tránh: chuyện gì xảy ra nếu chúng ta in một chiếc tên lửa hoàn chỉnh bằng máy in 3D kim loại, từ động cơ đến thân, thay vì lắp ghép thủ công vô số linh kiện? Chính câu hỏi đó đã mở đường cho Relativity Space – và biến một kỹ sư trẻ mê điện ảnh thành người đi đầu trong công nghệ in 3D không gian.
Khi công nghệ in 3D không gian hút vốn tỷ đô và thay đổi luật chơi
Relativity Space không chỉ là câu chuyện lãng mạn về công nghệ; đó là một thí nghiệm kinh tế nghiêm túc. Công ty đã thu hút hơn 1,2 tỷ đô vốn đầu tư thông qua vòng gọi vốn Series E năm 2021 do Fidelity Management dẫn dắt, với sự tham gia của nhiều định chế tài chính lớn. Một câu nói đáng trích là: “Câu hỏi tại sao không thể in tên lửa từ đầu đã thu hút 1,2 tỷ đô la đầu tư và 1,8 tỷ đô la hợp đồng”. Tổng giá trị hợp đồng đã ký cho tên lửa Terran R vượt 1,8 tỷ đô, dù tên lửa chưa bay thương mại.
Điều đó cho thấy niềm tin của khách hàng vệ tinh và các cơ quan chính phủ vào hướng đi in 3D tên lửa. Kỹ thuật in 3D kim loại mà Relativity phát triển đang được ngành sản xuất hàng không vũ trụ toàn cầu nhìn nhận như một đóng góp thực sự cho kho tàng công nghệ của lĩnh vực. Nói cách khác, Relativity Space đã biến một giả thuyết “khó tin” thành một trường phái thiết kế và chế tạo mới mà cả ngành buộc phải để mắt tới.
Stargate, Aeon và di sản kỹ thuật vượt khỏi một startup
Ở trung tâm chiến lược in 3D tên lửa của Relativity Space là Stargate – hệ thống in kim loại 3D bằng robot dùng để sản xuất các cấu kiện tên lửa cỡ lớn. Đây không chỉ là một “máy in khổng lồ”, mà là minh chứng rằng công nghệ in 3D không gian có thể đạt tới quy mô công nghiệp. Dưới sự lãnh đạo của Tim Ellis, Relativity đã phát triển chiếc máy in kim loại 3D bằng robot lớn nhất thế giới và thử nghiệm động cơ tên lửa in 3D Aeon hơn 190 lần, tạo nên một khối lượng dữ liệu kỹ thuật khổng lồ, trở thành nền tảng cho mọi hướng đi tiếp theo của công ty.
Kỹ thuật in 3D kim loại này không dừng ở một sản phẩm duy nhất. Nó bước vào hệ sinh thái rộng hơn của sản xuất hàng không vũ trụ, mở ra khả năng thiết kế linh hoạt hơn, chuỗi cung ứng ngắn hơn và tư duy “phần mềm hóa” phần cứng tên lửa. Việc Relativity Space phát triển Stargate cho thấy khi bạn thay đổi công cụ sản xuất, bạn buộc ngành phải đặt lại câu hỏi: đâu là chuẩn mực mới cho việc chế tạo phương tiện không gian?
Từ điều chỉnh chiến lược đến cuộc cách mạng tinh thần trong ngành
Relativity Space không tránh khỏi va đập với thực tế. Sau khi tiêu tốn hơn 1 tỷ đô và gặp hàng loạt trở ngại trong phát triển và sản xuất, công ty buộc phải thay đổi chiến lược: Eric Schmidt, cựu CEO Google, tiếp quản ghế lãnh đạo vào đầu năm 2025, còn Tim Ellis chuyển sang vai trò thành viên hội đồng quản trị. Công ty cũng từ bỏ định hướng in 3D toàn bộ tên lửa, chuyển sang phương pháp sản xuất truyền thống hơn để vận hành thực tế hơn.
Nhìn bề ngoài, điều này có vẻ như một bước lùi khỏi tầm nhìn in 3D tuyệt đối. Nhưng đây lại là phần quan trọng nhất của câu chuyện: dám điều chỉnh trước khi phá sản thay vì bám chặt khẩu hiệu công nghệ. Di sản của Tim Ellis không chỉ là những chiếc tên lửa in 3D, mà là cách đặt câu hỏi: không phải “làm sao cải thiện tên lửa hiện tại”, mà là “tại sao không thể in tên lửa từ đầu”, và chính câu hỏi đó đã kéo cả ngành hàng không vũ trụ bước vào một cuộc tranh luận về chuẩn mực thiết kế và sản xuất trong kỷ nguyên mới.
