Khảo sát chung Toán – Văn – Anh: bước ngoặt của thi vào lớp 10 Hà Nội
Thí điểm khảo sát chung Toán, Ngữ văn và Tiếng Anh ở một số khối lớp là lộ trình Hà Nội xây dựng mặt bằng đánh giá thống nhất, làm nền tảng chuyển dần từ mô hình thi vào lớp 10 Hà Nội dựa trên một kỳ thi căng thẳng sang xét tuyển lớp 10 dựa trên cả quá trình học tập và rèn luyện của học sinh. Đây không phải một kỳ thi mới mà là cơ chế thu thập dữ liệu, chuẩn hóa chất lượng đánh giá giữa các trường, chuẩn bị cho cải cách giáo dục 2026-2027. Điểm đáng nói là Sở Giáo dục và Đào tạo không chọn cách “bật công tắc” thay đổi ngay, mà công khai một lộ trình thận trọng, từng bước. Theo ông Nghiêm Văn Bình, lộ trình tuyển sinh lớp 10 phải hướng tới khách quan, công bằng và giảm áp lực, trong đó có tính đến phương án xét tuyển. Đây là thông điệp chính trị rõ ràng: hệ thống thi cử cấp THCS đã chạm trần chịu đựng, nhưng việc thay đổi phải có dữ liệu và niềm tin xã hội đủ vững.
Vì sao Hà Nội phải chuyển từ thi sang xét tuyển?
Động lực cải cách nằm ở sự căng thẳng cực độ của kỳ thi vào lớp 10 Hà Nội hiện nay. Năm học vừa qua, khoảng 124.000 trong tổng số 147.000 học sinh tốt nghiệp THCS đăng ký thi vào lớp 10 công lập, nhưng tỉ lệ trúng tuyển chỉ đạt 66% trên số dự thi – thuộc diện áp lực nhất cả nước. Đây là con số biết nói: thi cử đang trở thành “nút thắt cổ chai” hơn là cơ chế phân loại lành mạnh. Theo chỉ đạo đầu năm học 2026-2027, việc đổi phương thức tuyển sinh lớp 10 phải có lộ trình, dựa trên đánh giá đầy đủ điều kiện thực hiện và tác động, không được “mặc nhiên thay đổi” khi chưa đủ căn cứ. Nói cách khác, thành phố chấp nhận rằng hệ thống cũ tạo sức ép lớn với phụ huynh và học sinh, nhưng không đánh đổi bằng một cuộc thử nghiệm vội vàng. Quyết định thí điểm khảo sát chung Toán – Văn – Anh vì thế là giải pháp trung dung: giảm dần tính “một lần quyết định số phận” của thi tuyển, nhưng vẫn giữ được mức độ chọn lọc, kiểm soát chất lượng trong giai đoạn chuyển tiếp.
Khảo sát chung và chấm chéo: xây hệ dữ liệu để xét tuyển lớp 10
Theo kế hoạch dự kiến, năm học 2026-2027, Hà Nội sẽ tổ chức khảo sát chung đề, chung thời điểm ở các khối lớp 5, 9, 10, 11 và 12, trước mắt tập trung vào ba môn Ngữ văn/Tiếng Việt, Toán, Tiếng Anh. Quy trình tổ chức, coi, chấm và xử lý kết quả sẽ được thiết kế thống nhất, với khả năng chấm tập trung hoặc chấm chéo để hạn chế tác động chủ quan trong đánh giá. Chính việc chấm chéo là điểm cho thấy thành phố coi trọng tính khách quan hơn là “quyền lực điểm số” của từng trường. Mục tiêu sâu xa không phải tạo thêm một kỳ thi, mà đo lường sự tiến bộ của học sinh, giúp các trường soi lại chất lượng dạy học, và từng bước hình thành mặt bằng đánh giá chung, có độ tin cậy cao. Trên cơ sở đó, trong tương lai, Hà Nội có thể xét tuyển lớp 10 dựa trên kết quả học tập, rèn luyện toàn cấp THCS, với điều kiện tiên quyết là dữ liệu đánh giá đủ chính xác, khách quan và tin cậy. Một câu nói đáng chú ý là: “Kết quả đánh giá chỉ được sử dụng khi điều kiện kỹ thuật, chuyên môn và chất lượng dữ liệu được bảo đảm”.
Giảm áp lực nhưng không nới lỏng chuẩn: tác động với phụ huynh và học sinh
Thí điểm khảo sát chung được thiết kế để không làm tăng sức ép trong giai đoạn đầu: kết quả không nhất thiết dùng để tính điểm học kỳ, cũng không đồng nghĩa với thay đổi ngay phương thức tuyển sinh. Theo ông Nghiêm Văn Bình, mục tiêu quan trọng nhất vẫn là giảm áp lực cho học sinh, đồng thời giữ được sự công bằng và khách quan trong tuyển sinh, nâng cao chất lượng giáo dục. Nói thẳng, đây là lời đáp lại những băn khoăn, lo lắng của phụ huynh về kỳ thi vào lớp 10 sắp tới. Tuy nhiên, kỳ vọng rằng xét tuyển sẽ “dễ thở” hơn chỉ đúng một nửa. Nếu xét tuyển lớp 10 chỉ dựa vào học bạ, áp lực sẽ dịch chuyển từ một kỳ thi sang bốn năm học liên tục. Vì vậy, việc xây dựng hệ thống khảo sát chung, chấm chéo, thậm chí khảo sát trên máy tính, là cách Hà Nội cố gắng tách bạch giữa đánh giá vì học tập với đánh giá phục vụ tuyển sinh. Nếu làm được điều này, học sinh sẽ ít phải “học vì điểm”, nhưng chuẩn chất lượng đầu vào các trường vẫn được giữ.
Lộ trình dài hơi cho cải cách giáo dục 2026-2027
Cải cách giáo dục 2026-2027 trong tuyển sinh lớp 10 tại Hà Nội được xây dựng như một lộ trình dài hơi, chứ không phải chiến dịch “đổi thi” trong một mùa. Thí điểm khảo sát chung ở nhiều khối lớp chỉ là bước đầu để đánh giá mức độ phù hợp của phương thức tổ chức, độ an toàn, tính khách quan và hiệu quả thực tế. Nếu đáp ứng yêu cầu, thành phố sẽ mở rộng phạm vi, số môn và phương thức khảo sát, đồng thời chuẩn bị hạ tầng, cơ sở vật chất, quy trình nghiệp vụ, đội ngũ và ngân hàng đề thi. Hà Nội cũng nghiên cứu hình thức kiểm tra trên máy tính, nhưng chính thức thừa nhận không thể thay đổi một phương thức thi tuyển quy mô lớn chỉ bằng một bước. Điều này cho thấy quyết tâm cải cách đi cùng nhận thức về rủi ro: bất kỳ sai sót nào trong đánh giá diện rộng đều có thể ảnh hưởng trực tiếp tới cơ hội học tập của hàng chục nghìn học sinh. Nếu lộ trình này được giữ vững, từng năm phụ huynh sẽ thấy rõ hơn một chuyển dịch từ thi vào lớp 10 Hà Nội sang xét tuyển lớp 10, nhưng dựa trên dữ liệu minh bạch thay vì cảm tính.
