Ổn định và linh hoạt: Hai trụ cột của môi trường đầu tư thông thoáng
Pháp luật ổn định Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế là hệ thống quy định vừa đủ rõ, đủ lâu dài để người dân và doanh nghiệp có thể yên tâm dự liệu quyền, nghĩa vụ, kế hoạch đầu tư, vừa đủ linh hoạt để điều chỉnh trước những thay đổi nhanh của kinh tế, khoa học – công nghệ, các mô hình kinh doanh mới và cam kết quốc tế, qua đó tạo nên một môi trường đầu tư thông thoáng mà vẫn bảo đảm kỷ luật, kỷ cương. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh rất rõ yêu cầu này: pháp luật phải đủ ổn định để người dân, doanh nghiệp yên tâm đầu tư, dự liệu được quyền và nghĩa vụ; đồng thời phải đủ linh hoạt để đáp ứng yêu cầu phát triển, hội nhập quốc tế. Nếu không giải được bài toán hai vế này, mọi khẩu hiệu thu hút đầu tư đều dễ rơi vào hình thức.
Từ tư duy ban hành sang tư duy tháo gỡ điểm nghẽn và giảm chi phí tuân thủ
Thông điệp quan trọng nhất của phiên họp Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật sáng 28/9 do Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì, là phải đo chất lượng pháp luật bằng những điểm nghẽn được tháo gỡ và chi phí tuân thủ giảm xuống, chứ không phải số lượng văn bản ban hành. Khi kết quả xây dựng và thực thi pháp luật gắn với việc khơi thông nguồn lực, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, pháp luật mới trở thành lợi thế cạnh tranh quốc gia thực chất. Ngược lại, nếu mỗi quy định mới lại khiến chi phí tuân thủ phình ra, thời gian xử lý kéo dài, tranh chấp tăng lên, thì hệ thống văn bản dù đồ sộ cũng chỉ là gánh nặng. Đó là lý do các cuộc tổng rà soát phải tập trung xử lý các vấn đề cản trở đầu tư, sản xuất, kinh doanh hoặc làm tăng chi phí tuân thủ.
Thực thi pháp luật hiệu quả: Trách nhiệm không thể “dồn” cho cơ quan tư pháp
Muốn có thực thi pháp luật hiệu quả, quan điểm “xây dựng pháp luật và thực thi pháp luật phải là một chỉnh thể thống nhất” phải được biến thành thiết kế thể chế cụ thể. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu tổ chức thi hành phải trở thành trách nhiệm xuyên suốt từ xây dựng chính sách đến đánh giá kết quả; cơ quan quản lý ngành, lĩnh vực, địa bàn và người đứng đầu phải chịu trách nhiệm chính, còn cơ quan tư pháp giữ vai trò tham mưu, hướng dẫn, theo dõi, chứ không phải nơi “gánh” toàn bộ trách nhiệm thi hành. Cùng với đó là xây dựng văn hóa tuân thủ bắt đầu từ sự gương mẫu của cơ quan công quyền, chấn chỉnh nhũng nhiễu, tùy tiện, né tránh và bảo vệ người làm đúng. Khi nhà nước chuyển trọng tâm từ “phát hiện vi phạm để xử phạt” sang “quản lý rủi ro, phòng ngừa vi phạm, hướng dẫn và nâng cao tuân thủ pháp luật” gắn với dữ liệu số, doanh nghiệp mới cảm nhận rõ một môi trường pháp lý hỗ trợ thay vì chỉ giám sát.
Hoàn thiện thể chế bằng kiến nghị “có địa chỉ” và thiết kế hướng tới nhà đầu tư
Điểm đổi mới đáng chú ý là yêu cầu mỗi kiến nghị hoàn thiện thể chế phải “có địa chỉ” rõ ràng: nêu đúng quy định bất cập, phân tích tác động, chỉ ra nguyên nhân và đề xuất phương án xử lý, đối chiếu với phản ánh của người dân, doanh nghiệp và thực tiễn tư pháp. Cách tiếp cận này buộc cơ quan tham mưu phải đối diện trực tiếp với chi phí tuân thủ, sự ách tắc trong giải quyết thủ tục, tranh chấp – những thứ doanh nghiệp thấy hằng ngày, nhưng luật lại dễ bỏ sót. Đồng thời, việc tinh gọn văn bản phải bảo đảm hệ thống thống nhất, dễ tiếp cận, không tạo khoảng trống pháp lý và không để tình trạng “mỗi cơ quan sửa một phần nhưng công việc vẫn ách tắc”. Nếu làm đúng, đây sẽ là nền tảng để hình thành một môi trường đầu tư thông thoáng, nơi nhà đầu tư có thể đọc – hiểu – áp dụng luật nhanh chóng thay vì phải “dịch” từng tầng văn bản.
Mục tiêu 2030–2045: Khi pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh quốc gia
Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới được định hình với mốc 2030 và tầm nhìn 2045, kèm các tiêu chí có thể đo lường. Đến năm 2030, phải tạo chuyển biến rõ nét trong thực thi pháp luật, xử lý dứt điểm tình trạng chậm, nợ văn bản quy định chi tiết và khắc phục căn bản việc thực thi bị xem là khâu yếu. Đến 2045, mục tiêu là một hệ thống pháp luật hiện đại, vận hành trên nền tảng dữ liệu số, trí tuệ nhân tạo, với nền tư pháp dân chủ, liêm chính, chuyên nghiệp. Nếu các đột phá về tư duy xây dựng – thực thi pháp luật, về tổ chức thi hành và nguồn nhân lực pháp luật được triển khai đúng tiến độ, pháp luật không còn là “chi phí giao dịch” mà sẽ trở thành một lợi thế cạnh tranh quốc gia cho phát triển nhanh, bền vững: niềm tin, an toàn pháp lý và chi phí tuân thủ hợp lý sẽ là lý do để dòng vốn chọn ở lại.
