Chiến dịch an ninh mạng học đường: tuyến đầu mới chống tội phạm số
Chiến dịch phòng chống lừa đảo trực tuyến trong trường học là chuỗi hoạt động tuyên truyền pháp luật mạng, huấn luyện an toàn không gian mạng và an ninh mạng học sinh do lực lượng công an phối hợp nhà trường, tổ chức xã hội triển khai, nhằm giúp hàng ngàn học sinh và giáo viên nhận diện rủi ro, phòng ngừa tội phạm công nghệ cao và sử dụng mạng xã hội một cách an toàn, có trách nhiệm. Tháng 9 vừa qua, từ Đà Nẵng đến Lâm Đồng, An Giang, nhiều đơn vị công an và hội nghề nghiệp đã đồng loạt bước vào lớp học, đưa khái niệm an toàn không gian mạng từ sách vở vào đời sống thường ngày của học sinh. Đây không phải hoạt động ngoại khóa mang tính hình thức, mà là phản ứng trực tiếp trước tình trạng tội phạm lừa đảo trực tuyến ngày càng tinh vi, chủ động nhắm vào người dùng trẻ tuổi.
Từ Đà Nẵng đến Lâm Đồng, An Giang: sự phối hợp chưa từng rộng như vậy
Điểm đáng chú ý của đợt cao điểm này là sự vào cuộc có hệ thống của nhiều tỉnh, nhiều cấp trong cùng một tháng. Ngày 14/9, giới luật gia tại Đà Nẵng phối hợp với một trường THCS ở xã Bà Nà để tuyên truyền pháp luật về phòng, chống bạo lực học đường và sử dụng mạng xã hội an toàn cho học sinh. Trước đó bốn ngày, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao của một tỉnh miền núi đã cùng Hội Khuyến học địa phương tổ chức chương trình tuyên truyền cho khoảng 300 học sinh và giáo viên các trường THPT trên địa bàn. Cũng trong ngày 14/9, lực lượng công an một tỉnh ở đồng bằng đã phối hợp với trường THPT tổ chức tuyên truyền pháp luật an ninh mạng, phòng tránh lừa đảo trực tuyến cho gần 2.000 cán bộ, giáo viên và học sinh. Những con số này cho thấy cách tiếp cận mới: thay vì trông chờ tự học, cơ quan bảo vệ pháp luật chủ động đưa kỹ năng số vào trường học, với quy mô hàng ngàn người trong từng buổi.
Nội dung không chỉ là cảnh báo: là bộ kỹ năng tự vệ số cho học sinh
Điểm mạnh của các chương trình phòng chống lừa đảo trực tuyến hiện nay là không dừng ở việc đọc luật, mà chuyển hóa luật thành kỹ năng cụ thể. Ở Đà Nẵng, học sinh được hướng dẫn nhận diện cả bạo lực học đường trực tiếp lẫn các hành vi xúc phạm, cô lập, nói xấu, bêu riếu trên mạng; khi bị bắt nạt, các em được khuyến cáo giữ bình tĩnh, không đánh trả, báo với cha mẹ, thầy cô và lưu bằng chứng nếu sự việc xảy ra trên mạng. Tại Lâm Đồng, báo cáo viên an ninh mạng phân tích phương thức, thủ đoạn lừa đảo trực tuyến, hướng dẫn học sinh và giáo viên cách nhận diện, phòng ngừa, phát hiện và tố giác tội phạm, gắn với các tình huống thực tế và phần hỏi – đáp trực tiếp. Ở một xã vùng cao, công an nhấn mạnh thông điệp “Không một mình – Cùng nhau an toàn trực tuyến”, khuyến khích học sinh hình thành thói quen chia sẻ, tìm kiếm hỗ trợ khi gặp nguy cơ trên môi trường mạng.
Nhận diện chiêu trò lừa đảo: từ tin trúng thưởng đến giả danh cơ quan chức năng
Các buổi tuyên truyền pháp luật mạng liên tục bóc tách những thủ đoạn mà tội phạm số sử dụng để chiếm đoạt tài sản hoặc gây hại cho học sinh. Ở cấp xã, công an cảnh báo chiêu giả danh cơ sở giáo dục hoàn trả học phí, cấp học bổng, tuyển sinh du học; giả danh doanh nghiệp thông báo trúng thưởng, tặng quà; hứa tặng quà giá trị cao nhưng yêu cầu nộp phí; kết bạn trên mạng để thu thập hình ảnh riêng tư rồi đe dọa, tống tiền. Tại tỉnh đồng bằng, lực lượng an ninh mạng đi xa hơn, cảnh báo cả chuyện lôi kéo học sinh tham gia trò chơi trực tuyến có tính cờ bạc, game bài, cá độ bóng đá; ban đầu cho chơi thắng nhỏ để tạo tâm lý ham tiền, sau đó dụ dỗ nạp tiền, nâng mức cược, dễ dẫn đến nợ nần và vi phạm pháp luật. Học sinh cũng được hướng dẫn nhận diện dấu hiệu cảnh báo như tin nhắn chứa đường dẫn lạ, yêu cầu cung cấp mật khẩu, mã OTP, thông tin tài khoản, liên tục thúc giục thực hiện yêu cầu hoặc đưa phần thưởng quá hấp dẫn.
Từ chiến dịch đến thói quen: vì sao trường học phải là điểm tựa an toàn không gian mạng
Điểm đáng mừng là các chương trình không xem học sinh như người thụ động, mà như “công dân số” cần được trao quyền. Hướng dẫn “3 kiểm” khi tiếp nhận thông tin trên mạng – kiểm nguồn, kiểm thời điểm đăng, đối chiếu với nguồn tin đáng tin cậy – và nguyên tắc “dừng – suy nghĩ – kiểm tra – rồi mới gửi” trước khi đăng, bình luận hay chia sẻ đã biến khái niệm an ninh mạng học sinh thành bộ quy tắc hành vi đơn giản, dễ nhớ. Nhiều nơi còn dặn kỹ: không cung cấp thông tin cá nhân, tài khoản, mật khẩu, mã OTP; không truy cập đường link, tải ứng dụng hoặc tệp tin không rõ nguồn gốc; không tham gia hội nhóm, website có nội dung cờ bạc, cá độ; không chuyển tiền cho đối tượng không xác định được danh tính. Nếu được duy trì thường xuyên, các chiến dịch tuyên truyền phòng chống lừa đảo trực tuyến sẽ không chỉ là “phong trào”, mà trở thành nền tảng xây dựng văn hóa an toàn không gian mạng trong trường học – nơi mỗi em học sinh biết tự bảo vệ mình và sẵn sàng lên tiếng khi thấy người khác gặp nguy cơ.
