Khám sàng lọc tim bẩm sinh miễn phí là gì – và vì sao phải làm ngay tại cộng đồng?
Khám sàng lọc tim bẩm sinh là quá trình bác sĩ dùng thăm khám lâm sàng, siêu âm tim và các xét nghiệm cần thiết để phát hiện sớm dị tật tim ở trẻ, ngay cả khi trẻ chưa có triệu chứng rõ ràng, nhằm can thiệp kịp thời và giảm nguy cơ biến chứng lâu dài. Các chương trình khám miễn phí đang chứng minh một điều rõ ràng: nếu đưa dịch vụ đến tận trường học, tận xã phường, trẻ em nghèo sẽ không còn bị bỏ lại phía sau. Ở một xã vùng ven TP.HCM, bác sĩ Bệnh viện Chợ Rẫy đã trực tiếp khám và tầm soát tim bẩm sinh cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn tại xã Minh Thạnh, giúp các em được tiếp cận dịch vụ tim mạch ngay tại địa phương. Đây không chỉ là hoạt động y tế, mà là một lựa chọn chính sách: ưu tiên phát hiện sớm bệnh tim thay vì chờ đến khi trẻ suy kiệt mới đưa vào bệnh viện.
Đà Nẵng: Hơn 3.470 trẻ ở Duy Nghĩa và hành trình tiếp cận trên 500.000 trẻ em
Nếu cần một minh chứng cho sức mạnh của khám sàng lọc tim bẩm sinh quy mô lớn, hãy nhìn vào xã Duy Nghĩa. Tại đây, đội ngũ y, bác sĩ Bệnh viện Hoàn Mỹ đã trực tiếp khám sàng lọc cho 2.507 học sinh tiểu học và 970 trẻ mầm non ngay tại các điểm trường. Mục tiêu rất rõ: phát hiện sớm dị tật tim bẩm sinh, tư vấn và điều trị kịp thời, đặc biệt ưu tiên trẻ khó khăn thông qua chương trình Nhịp tim Việt Nam. Một câu nói đáng trích dẫn từ chương trình là: "Triển khai từ năm 2007, chương trình khám sàng lọc đã tiếp cận hơn 500.000 trẻ em tại 31 tỉnh, thành phố và phát hiện 12.900 ca mắc bệnh tim bẩm sinh". Con số này cho thấy nếu không có các chương trình khám miễn phí, hàng chục nghìn ca bệnh tim ở trẻ em có thể đã bị bỏ sót cho đến khi quá muộn.
Quảng Ninh: Đưa bác sĩ đến trường học và những ca bệnh được phát hiện kịp thời
Quảng Ninh đang cho thấy một cách làm rất thực tế: đưa bác sĩ đến thẳng trường học. Bệnh viện Sản Nhi Quảng Ninh đã tổ chức khám sàng lọc tim bẩm sinh cho trẻ ngay tại các điểm trường mầm non và tiểu học thuộc nhiều xã, phường trên địa bàn. Hoạt động này giúp dịch vụ chăm sóc sức khỏe đến gần hơn với trẻ em, đồng thời tạo thuận lợi cho phụ huynh trong việc phát hiện và theo dõi sức khỏe của con. Qua các đợt khám, bác sĩ đã sàng lọc 2.251 trẻ, ghi nhận 29 trường hợp mắc bệnh lý tim bẩm sinh, trong đó 13 trường hợp cần xem xét can thiệp. Đây là những ca bệnh có thể âm thầm ảnh hưởng đến phát triển thể chất và chất lượng cuộc sống của trẻ nếu không được phát hiện sớm. Việc phát hiện sớm thông qua khám sàng lọc cho phép chỉ định thăm khám chuyên sâu, theo dõi và xử trí phù hợp, hạn chế nguy cơ bỏ sót bệnh lý.
Khi bệnh viện bắt tay quỹ từ thiện: Chi phí không còn là rào cản duy nhất
Điểm chung của các chương trình khám sàng lọc tim bẩm sinh thành công là sự liên kết giữa bệnh viện và các quỹ, tổ chức xã hội. Tại Minh Thạnh, trẻ được bác sĩ Bệnh viện Chợ Rẫy khám trực tiếp; những trường hợp cần can thiệp hoặc phẫu thuật sẽ được dự án “Làn sóng yêu thương” của một quỹ khởi nghiệp nhân ái tài trợ toàn bộ chi phí phẫu thuật. Hoạt động khám sàng lọc không chỉ giúp phát hiện sớm bệnh tim bẩm sinh mà còn tạo cơ hội cho trẻ khó khăn tiếp cận dịch vụ y tế chuyên khoa, giảm gánh nặng tài chính cho gia đình. Ở các địa phương khác, quỹ thiện nguyện phối hợp với tập đoàn viễn thông, bệnh viện tuyến trung ương và bệnh viện tỉnh để tổ chức chương trình khám sàng lọc miễn phí bệnh tim bẩm sinh cho khoảng 1.000 trẻ em, cùng với các đợt khám tim miễn phí cho hơn 600 trẻ tại Khánh Hòa. Những mô hình này chứng minh: khi hệ thống y tế và cộng đồng cùng hành động, chương trình khám miễn phí không phải là hoạt động lẻ tẻ mà là mạng lưới an toàn cho trẻ dễ tổn thương.
Từ phát hiện sớm đến tương lai dài hạn: Chúng ta sẽ đi tiếp như thế nào?
Các chương trình khám sàng lọc tim bẩm sinh miễn phí đang âm thầm thay đổi đường cong sức khỏe của cả một thế hệ. Ở Minh Thạnh, hoạt động tầm soát được duy trì định kỳ hàng quý; quỹ “Khởi đầu từ trái tim” còn lên kế hoạch tiếp tục triển khai 5 chương trình khám cho trẻ em vùng xa tại TP.HCM và Đồng Nai trong năm 2027, đồng thời kêu gọi sự chung tay của tổ chức, cá nhân và nhà hảo tâm. Tại Quảng Ninh, bệnh viện khẳng định sẽ tiếp tục đồng hành cùng gia đình và cộng đồng để mỗi trẻ em đều có cơ hội được phát hiện bệnh sớm và chăm sóc kịp thời. Điều cần làm tiếp theo không phải là tranh luận xem khám sàng lọc có cần thiết hay không, mà là mở rộng độ phủ: đưa chương trình vào nhiều trường học hơn, gắn với mạng lưới y tế cơ sở, và duy trì nguồn lực cho các quỹ hỗ trợ phẫu thuật. Nếu coi phát hiện sớm bệnh tim là “tấm vé” cho một tuổi thơ khỏe mạnh, thì trách nhiệm của chúng ta là bảo đảm mọi đứa trẻ đều có vé.
