Từ ký kết hợp tác đến lựa chọn mô hình chuyển đổi số “sát đất”
AI quản trị địa phương là cách chính quyền dùng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu và hạ tầng số để hỗ trợ ra quyết định, tổ chức điều hành, cung cấp dịch vụ công, đồng thời phân tích các hoạt động kinh tế – xã hội theo thời gian gần thực nhằm phục vụ người dân và doanh nghiệp hiệu quả hơn trong phạm vi một tỉnh, huyện, xã hoặc phường.
Ngày 8/9/2026, tại Hội trường UBND tỉnh, Lào Cai đã ký Bản ghi nhớ hợp tác với Tập đoàn Công nghệ CMC về thúc đẩy chuyển đổi số giai đoạn 2026-2030, hướng tới phát triển chính quyền số, kinh tế số, xã hội số và công dân số trên địa bàn tỉnh. Đây không phải là một cam kết chung chung: thỏa thuận đặt rõ mục tiêu ứng dụng AI, dữ liệu và hạ tầng số vào quản trị, phát triển kinh tế - xã hội và phục vụ người dân, doanh nghiệp. Chính lựa chọn đi thẳng vào các “bài toán thực tiễn” cho thấy Lào Cai muốn chuyển đổi số Lào Cai trở thành một chương trình hành động, không chỉ là khẩu hiệu.
AI, dữ liệu và hạ tầng số: Bộ khung mới cho chính quyền số
Điểm đáng chú ý trong hợp tác là trọng tâm được đặt đúng chỗ: dữ liệu làm nền tảng, công nghệ là động lực, người dân và doanh nghiệp là trung tâm của quá trình chuyển đổi. Đây là cách đảo chiều logic quen thuộc “làm công nghệ trước, tính nhu cầu sau” vốn khiến nhiều dự án chính quyền số trước đây rơi vào cảnh vận hành hình thức. Theo thỏa thuận, hai bên sẽ phối hợp nghiên cứu và ứng dụng công nghệ thông tin, AI, điện toán đám mây, dữ liệu số, dữ liệu hạ tầng số và bảo đảm an toàn thông tin mạng. Nếu được thiết kế tốt, bộ khung này có thể giúp chính quyền tỉnh xử lý dữ liệu liên thông, ra quyết định dựa trên bằng chứng thay vì cảm tính, đồng thời rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ và tương tác với người dân.
Một phát biểu quan trọng từ phía địa phương là việc ký kết được coi là bước cụ thể hóa định hướng đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực phát triển của tỉnh. Cách Lào Cai chọn đồng hành với một doanh nghiệp công nghệ trong nước, có kinh nghiệm triển khai hạ tầng số và nền tảng dữ liệu, cho thấy tỉnh không muốn tự mày mò mà chọn “đi nhờ đường” vào năng lực khu vực tư nhân. Đây là lựa chọn thực dụng và hợp lý nếu tỉnh kiểm soát được chuẩn mở, chủ quyền dữ liệu và chất lượng dịch vụ công.
“Xã, phường xã hội chủ nghĩa”: Thước đo thật cho AI quản trị địa phương
Thay vì thử nghiệm trong các mô hình phòng thí nghiệm, Lào Cai và CMC chọn cấp cơ sở làm nơi “thử lửa” AI quản trị địa phương. Một trọng tâm của chương trình hợp tác là thí điểm mô hình “Xã, phường xã hội chủ nghĩa” tại phường Lào Cai và xã Trấn Yên. Ở đây, doanh nghiệp công nghệ tham gia từ khâu khảo sát, đánh giá thực tiễn đến tư vấn, hỗ trợ chuyên môn và đề xuất giải pháp công nghệ phù hợp. Việc gắn AI, nền tảng dữ liệu, trung tâm điều hành thông minh và hạ tầng số trực tiếp với các dịch vụ ở xã, phường – nơi người dân tiếp xúc thường xuyên với chính quyền – là phép thử thẳng thắn nhất cho mọi khẩu hiệu về chuyển đổi số. Hoặc làm cho dân thấy rõ sự tiện lợi, minh bạch, hoặc mô hình sẽ bị xem là “điểm trình diễn” không hơn không kém.
CMC khẳng định mong muốn đồng hành cùng Lào Cai không chỉ ở cấp độ tư vấn mà cùng địa phương đưa các định hướng hợp tác vào triển khai thực tế, hình thành những mô hình có thể đánh giá, kiểm chứng và nhân rộng. Câu nói đáng chú ý ở đây là kỳ vọng “những việc Trung ương đặt ra, tỉnh có thể triển khai hiệu quả; những việc tỉnh đặt ra, các xã, phường có thể triển khai đến nơi, đến chốn và tạo ra kết quả thực tế, đo đếm được”. Đây là lời cam kết nhưng đồng thời cũng là áp lực: một khi đã tuyên bố “đo đếm được”, Lào Cai buộc phải trả lời được bằng các chỉ số cụ thể về thời gian xử lý hồ sơ, mức độ hài lòng, năng suất, thay vì những bản báo cáo dày trang.
Từ chính quyền số đến phát triển kinh tế số và xã hội số
Nếu dừng lại ở cổng dịch vụ công, chuyển đổi số Lào Cai sẽ chỉ thay đổi phần “mặt tiền” của bộ máy. Điều đáng giá là thỏa thuận đặt mục tiêu song song: xây dựng chính quyền số, phát triển kinh tế số, xã hội số và công dân số. Không dừng ở chính quyền số, hợp tác còn hướng tới gắn công nghệ với các thế mạnh của địa phương như nông nghiệp, du lịch, công nghiệp, xuất nhập khẩu và logistics. Khi dữ liệu về sản xuất, vận chuyển, du lịch và thương mại được kết nối trên cùng nền tảng, AI có thể hỗ trợ dự báo nhu cầu, tối ưu chuỗi cung ứng, phân tích dòng khách du lịch hay giám sát môi trường sản xuất – những năng lực mà trước đây một tỉnh miền núi khó có được.
Ở chiều xã hội, hợp tác định hướng thúc đẩy các giải pháp số trong y tế, giáo dục, thanh toán số và phổ cập kỹ năng số, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận các dịch vụ số của người dân. Đây là mảnh ghép quan trọng thường bị coi nhẹ: nếu không đầu tư vào công dân số, hạ tầng hiện đại đến đâu vẫn có nguy cơ “vắng người dùng”. Cách tiếp cận bắt đầu từ nhận diện đúng nhu cầu, chọn bài toán ưu tiên và thiết kế giải pháp phù hợp với điều kiện vận hành thực tế – như phía CMC nhấn mạnh – là lời nhắc rằng công nghệ phải đi sau bài toán chứ không dẫn đường.
Thách thức phía trước và điều Lào Cai cần làm để không “lỡ chuyến tàu AI”
Việc ký kết với đối tác công nghệ mới chỉ là điểm xuất phát. Việc ký kết được xem là cơ sở để hai bên tiếp tục cụ thể hóa nội dung hợp tác bằng những chương trình, kế hoạch phù hợp, tập trung vào các bài toán thực tế của tỉnh, qua đó thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện, nâng cao hiệu quả quản trị và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Từ đây đến 2030, rủi ro lớn nhất của Lào Cai không nằm ở phần mềm hay thiết bị, mà ở năng lực hấp thụ: liệu bộ máy có đủ nhân lực số, đủ cơ chế phối hợp, đủ quyết tâm thay đổi quy trình để AI không bị biến thành một lớp kỹ thuật phức tạp chồng lên thủ tục cũ?
Muốn mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” trở thành hình mẫu chứ không phải ngoại lệ, Lào Cai cần ba điều: chuẩn dữ liệu thống nhất từ tỉnh tới xã; cơ chế đánh giá độc lập dựa trên các chỉ số đo đếm được; và chương trình đào tạo công dân số để người dân hiểu, tin và dùng dịch vụ số. Nếu làm được, việc đưa AI, dữ liệu hạ tầng vào quản trị, sản xuất, kinh doanh và đời sống địa phương sẽ không chỉ giúp Lào Cai “đuổi kịp” mà còn có thể “vượt lane” so với nhiều địa phương khác, bằng một mô hình AI quản trị địa phương gắn chặt với nhu cầu dân sinh, thay vì chạy theo những khẩu hiệu công nghệ ngắn hạn.
