Công cụ có sẵn, nhưng chưa có bên bán
Mua USD giao ngay là nghiệp vụ NHNN mua ngoại tệ trực tiếp từ các ngân hàng thương mại đủ điều kiện, thanh toán ngay và bổ sung lượng USD vào dự trữ ngoại hối. Tuy nhiên, trong những phiên đầu triển khai, công cụ này chưa tạo được giao dịch: từ ngày 11 đến 13/11, chưa ghi nhận ngân hàng đăng ký bán USD cho NHNN. Đây không hẳn là dấu hiệu cho thấy hệ thống không có ngoại tệ; vấn đề là ngân hàng không sẵn lòng bán ở mức giá và thời điểm được đưa ra. NHNN công bố mua ở mức 25.500 đồng/USD, hai lần mỗi tuần, từ các tổ chức tín dụng có trạng thái ngoại tệ dương. Nhưng điều kiện đủ tư cách không đồng nghĩa với việc có lượng USD dư thừa, thanh khoản sẵn sàng hoặc động lực kinh tế để chốt bán.
Điểm nghẽn vì thế nằm ở khoảng cách giữa công cụ chính sách và quyết định quản trị ngoại tệ của từng ngân hàng. Nếu giá mua không hấp dẫn so với thị trường, hoặc ngân hàng cần giữ USD để cân đối trạng thái, thông báo mua của NHNN khó chuyển thành nguồn cung thực tế.

Giá chào mua chưa thắng được thị trường
Yếu tố trực tiếp nhất là giá. Sau thông báo của NHNN, tỷ giá USD/VND liên ngân hàng tăng khoảng 150 điểm, lên cao hơn mức NHNN chào mua; diễn biến này khiến ngân hàng có ít lý do để bán cho nhà điều hành thay vì giao dịch trên thị trường. Dữ liệu được Bloomberg dẫn cho thấy đến ngày 13/11, tỷ giá giao ngay liên ngân hàng ở mức 25.720 đồng/USD, cao hơn mức mua 25.500 đồng/USD. Giá USD ngân hàng vì vậy không chỉ là con số niêm yết: với quyết định bán buôn, chênh lệch giữa giá NHNN trả và giá thị trường có thể quyết định giao dịch có xảy ra hay không.
Theo HSC, tỷ giá liên ngân hàng đã đảo chiều tăng sau thông báo và nằm trên mức mua của NHNN. Khi bên bán có thể kỳ vọng mức giá tốt hơn ở nơi khác, một mức chào mua cố định khó hút ngoại tệ. Bài toán không phải NHNN có mở nghiệp vụ hay không, mà là giá đưa ra có theo kịp điều kiện cung cầu tại thời điểm giao dịch hay không.

Có trạng thái dương chưa chắc có USD để bán
Trạng thái ngoại tệ dương là điều kiện tham gia, nhưng không thể xem toàn bộ số dư trên sổ sách như nguồn hàng sẵn sàng bán. Đại diện nguồn vốn được Bloomberg Businessweek Việt Nam dẫn lời lưu ý rằng lượng ngoại tệ có thể bán còn tùy thuộc thanh khoản. Trong khi đó, HSC nhận định trạng thái ngoại tệ tổng thể của hệ thống đang tương đối căng thẳng. Những ngân hàng bán khống USD còn có động lực mua thêm trên thị trường liên ngân hàng để cân đối vị thế, qua đó cạnh tranh với NHNN ngay trên nguồn cung hiện có.
Vì vậy, số liệu trạng thái dương không tự động biến thành nguồn cung cho nhà điều hành. VDSC ghi nhận 11 ngân hàng niêm yết có trạng thái USD nội bảng dương vào cuối quý III, nhưng mức tập trung cao: VietinBank chiếm 49%, còn VietinBank và Vietcombank cộng lại chiếm 68% tổng trạng thái của nhóm. Quy mô tập trung có thể tạo tiềm năng bán, song quyết định cuối cùng vẫn phụ thuộc nhu cầu thanh khoản và mức giá mỗi ngân hàng chấp nhận.

Muốn nghiệp vụ hiệu quả, phải khớp giá với nguồn cung
Nghiệp vụ chỉ phát huy tác dụng khi giá NHNN đưa ra đủ cạnh tranh so với thị trường và ngân hàng có USD thực sự dư thừa để bán. VDSC cho rằng nếu thị trường giảm về 25.500 đồng/USD hoặc thấp hơn, các ngân hàng có trạng thái dương có thể chọn bán cho NHNN; khi đó, mức giá này trở thành điểm đỡ cho USD và tạo cơ hội tích lũy dự trữ. Ngược lại, tỷ giá duy trì trên giá mua của NHNN là tín hiệu nguồn cung chưa đủ thoải mái, chứ không phải lời mời bán có sức hút.
Dòng ngoại tệ vào hệ thống cũng quan trọng: HSC cho rằng khả năng mua của NHNN phụ thuộc vào việc nguồn vốn ngoại tệ trong thời gian tới có cải thiện trạng thái chung và tăng lượng USD sẵn có hay không. Như vậy, hiệu quả không thể đo bằng số phiên mở mua, mà bằng mức độ ăn khớp giữa giá chào, thanh khoản ngân hàng và cung cầu thực tế. Kết luận, NHNN đã mở cửa mua USD, nhưng chỉ khi giá đủ sát thị trường và các ngân hàng có dư địa bán, cánh cửa ấy mới dẫn tới giao dịch.






