Từ Ban Toán-Lý đến địa chỉ học thuật có dấu ấn
Khoa Toán-Tin là đơn vị đào tạo và nghiên cứu thuộc Đại học Sư phạm Hà Nội, hình thành từ Ban Toán-Lý năm 1951 và phát triển qua nhiều thế hệ nhà giáo, người học cùng những đổi thay của đất nước. Nhân dịp tròn 75 năm, lễ kỷ niệm ngày 1/11/2026 không chỉ nhìn lại một chặng đường mà còn đặt ra câu hỏi về cách gìn giữ và làm mới di sản học thuật. Ngày 11/10/1951 được xác định là ngày thành lập Khoa, gắn với sự ra đời của nhà trường. Từ những lớp học đầu tiên tại Khu học xá Nam Ninh, tiền thân của Khoa trải qua nhiều lần tổ chức, chia tách và đổi tên, nhưng vẫn giữ trọng tâm đào tạo giáo viên toán. Đó là nền móng tạo nên vị thế của Khoa: không chỉ truyền đạt kiến thức chuyên môn, mà còn góp phần hình thành đội ngũ đứng lớp và phát triển giáo dục.
Lịch sử ấy gắn với các tên tuổi như Lê Văn Thiêm, Nguyễn Cảnh Toàn, Ngô Thúc Lanh, Đoàn Quỳnh và Hoàng Xuân Sính. Trong chiến tranh, các đợt sơ tán và thiếu thốn không khiến hoạt động giảng dạy, nghiên cứu bị bỏ dở. Nhìn từ hiện tại, sức bền của Khoa không nằm riêng ở danh tiếng của những người đi trước, mà ở việc tri thức được chuyển thành năng lực nghề nghiệp và tiếp tục lưu thông qua nhiều thế hệ. Hàng vạn người học trưởng thành từ nền tảng học thuật và sư phạm ấy, đóng góp tại trường phổ thông, đại học, viện nghiên cứu và cơ quan quản lý.

Đào tạo gắn với nghiên cứu, không dừng ở truyền thống
Tầm vóc của Khoa được đo bằng cả quy mô đào tạo lẫn năng lực duy trì nghiên cứu. Ở bậc sau đại học, đơn vị đã đào tạo hơn 2.200 thạc sĩ và hơn 200 tiến sĩ. Riêng giai đoạn 2021–2026, có 1.815 sinh viên tốt nghiệp, 466 học viên bảo vệ thành công luận văn thạc sĩ và 36 nghiên cứu sinh bảo vệ luận án tiến sĩ. Những con số này cho thấy một hệ thống đào tạo liên tục, từ cử nhân đến nghiên cứu sinh, chứ không chỉ là sự tích lũy danh tiếng. Với người học và cộng đồng, tác động cụ thể nằm ở đội ngũ giáo viên toán, giảng viên đại học, chuyên gia và nhà khoa học góp mặt trong các thiết chế giáo dục, nghiên cứu.
Nghiên cứu toán học tại Khoa trải rộng từ Đại số và Lý thuyết số, Giải tích, Hình học và Tôpô, phương trình vi tích phân, Xác suất - Thống kê đến lý luận và phương pháp dạy học Toán; gần đây mở thêm các hướng như Khoa học dữ liệu, Toán học tính toán và nghiên cứu liên ngành. Trong giai đoạn 2021–2026, cán bộ Khoa công bố 263 bài báo quốc tế, nghiệm thu 23 đề tài và duy trì gần 600 buổi sinh hoạt học thuật. Những kết quả ấy củng cố vị thế của Khoa trong đào tạo và nghiên cứu, nhưng cũng đặt ra yêu cầu phải biến hoạt động học thuật thành môi trường nuôi dưỡng câu hỏi mới, thay vì chỉ chạy theo thành tích.

Người thầy 93 tuổi và mạch tiếp nối
Khoảnh khắc giàu ý nghĩa nhất của lễ kỷ niệm có lẽ không nằm trên bục phát biểu. Ngày 1/11, thầy Lê San, sinh năm 1933, cựu sinh viên khóa hai, nguyên Bí thư Đảng ủy và Phó chủ nhiệm Khoa Toán, trở lại hội trường trong sự xúc động của các thế hệ thầy trò. Ông từng học với những nhà khoa học đặt nền móng cho toán học Việt Nam, trong đó có Giáo sư Lê Văn Thiêm; sau khi tốt nghiệp năm 1956, ông đi dạy và về công tác tại Khoa năm 1968. Hành trình từ người học trò đầu tiên đến người thầy, nhà quản lý cho thấy di sản không phải vật trưng bày: nó sống trong cách người học tiếp nhận tri thức rồi trao lại cho lớp kế tiếp.
Lễ kỷ niệm ghi nhận đóng góp của nhiều thế hệ bằng việc tri ân các lãnh đạo, giảng viên lão thành, trao Cờ Thi đua của Bộ Giáo dục và Đào tạo cho Khoa, đồng thời tặng giấy khen cho tập thể và 23 cá nhân. Sự ghi nhận có giá trị khi đi cùng trách nhiệm kế thừa, nhất là với sinh viên hôm nay, những người sẽ quyết định truyền thống ấy còn tạo được ảnh hưởng ra sao. Hiệu trưởng Nguyễn Đức Sơn kỳ vọng Khoa Toán-Tin và Trường Công nghệ Thông tin trở thành trung tâm xuất sắc về đào tạo toán học và công nghệ thông tin, tiếp cận trình độ thế giới. Đó là mục tiêu lớn, nhưng cuộc hội ngộ của thầy Lê San nhắc rằng mọi bước tiến đều bắt đầu từ sự tận tâm giữa người dạy và người học.

Di sản chỉ có ý nghĩa khi mở đường cho chặng mới
Trong giai đoạn tới, Khoa định hướng nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên Toán, đổi mới chương trình, phát triển ngành Khoa học dữ liệu, mở rộng đào tạo liên ngành và tăng cường giảng dạy bằng tiếng Anh. Song song là phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh, nâng chất lượng công bố quốc tế và mở rộng hợp tác với đại học, viện nghiên cứu; mục tiêu là xây dựng môi trường học thuật cởi mở, nhân văn, sáng tạo, có uy tín về khoa học dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và ứng dụng toán học. Những ưu tiên này cho thấy Khoa không thể chỉ dựa vào bề dày lịch sử. Vị thế phải được tái tạo bằng chương trình phù hợp, nghiên cứu có chất lượng và khả năng kết nối tri thức với nhu cầu xã hội.
Sau 75 năm, dấu ấn bền vững nhất của Khoa Toán-Tin là sự gắn kết giữa đào tạo toán học, nghiên cứu toán học và trách nhiệm sư phạm. Lễ kỷ niệm vừa tri ân người đã đặt nền móng, vừa nhắc thế hệ hiện tại rằng truyền thống không tự bảo đảm cho tương lai. Muốn tiếp tục là địa chỉ hàng đầu, Khoa cần giữ được chiều sâu chuyên môn, đồng thời tạo không gian để hướng nghiên cứu mới và người học mới phát triển. Câu chuyện thầy Lê San trở lại mái trường làm rõ điều ấy: thành tựu học thuật có thể được đo bằng công trình và người tốt nghiệp, nhưng di sản chỉ thật sự sống khi được trao truyền.







